സമയം ച മമാര്യേമം യദി ത്വം ന കരിഷ്യസി। അഗ്രതസ്തേ പരിത്യക്താ പരിത്യക്ഷ്യാമി ജീവിതമ്
നobleയുള്ളവനേ, നീ എന്റെ ഈ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഏവം പ്രചോദിതോ രാജാ കൈകേയ്യാ നിര്വിശങ്കയാ। നാശകത് പാശമുന്മോക്തും ബലിരിന്ദ്രകൃതം യഥാ
നിശ്ചയദാർഢ്യമുള്ള കൈകേയി ഇങ്ങനെ പ്രേരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് അവളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ഇന്ദ്രൻ പടുത്ത കുടിലിൽ നിന്ന് ബലിക്ക് രക്ഷപെടാനായില്ലതുപോലെ.
ഉദ്ഭ്രാന്തഹൃദയശ്ചാപി വിവര്ണവദനോഽഭവത്। സ ധുര്യോ വൈ പരിസ്പന്ദന് യുഗചക്രാന്തരം യഥാ
അവന്റെ ഹൃദയം കലങ്ങിയതും മുഖം നിറംകെട്ടതും, രഥചക്രങ്ങൾക്കിടയിൽ കെട്ടിയ കുതിരപോലെ അവൻ വിറയച്ചു.
വികലാഭ്യാം ച നേത്രാഭ്യാമപശ്യന്നിവ ഭൂമിപഃ। കൃച്ഛ്രാദ് ധൈര്യേണ സംസ്തഭ്യ കൈകേയീമിദമബ്രവീത്
രണ്ടു കണ്ണുകളും ദുർബലമായതുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയാതെപോലെയായിരുന്നു രാജാവ്. വലിയ മനസ്സോടെ ധൈര്യം കൂട്ടി, കഷ്ടപ്പാടോടെ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രയാതാ രജനീ ദേവി സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി। അഭിഷേകായ ഹി ജനസ്ത്വരയിഷ്യതി മാം ധ്രുവമ്
ദേവി, രാത്രി കഴിഞ്ഞു, സൂര്യൻ ഉദയിക്കാൻ പോകുന്നു; ജനങ്ങൾ എനിക്കു അഭിഷേകം നടത്താൻ തീർച്ചയായും വേഗം വരും.
രാമാഭിഷേകസമ്ഭാരൈസ്തദര്ഥമുപകല്പിതൈഃ। രാമഃ കാരയിതവ്യോ മേ മൃതസ്യ സലിലക്രിയാമ്
രാമാഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഉപയോഗിച്ച്, രാമൻ എന്റെ മരണം പോലെ ജലകർമ്മം നടത്തട്ടെ.
സപുത്രയാ ത്വയാ നൈവ കര്തവ്യാ സലിലക്രിയാ। വ്യാഹന്താസ്യശുഭാചാരേ യദി രാമാഭിഷേചനമ്
നീയും നിന്റെ മകനും ചേർന്ന് എനിക്ക് ജലകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; രാമന്റെ അഭിഷേകം തടയുകയാണെങ്കിൽ, നീ അശുഭമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവളാണ്.
ന ശക്തോഽദ്യാസ്മ്യഹം ദ്രഷ്ടും ദൃഷ്ട്വാ പൂര്വം തഥാമുഖമ്। ഹതഹര്ഷം തഥാനന്ദം പുനര്ജനമവാങ്മുഖമ്
പണ്ടു ഞാൻ കണ്ട ആ സന്തോഷമുള്ള മുഖങ്ങൾ ഇന്നെനിക്കു കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ അവരുടെ ആനന്ദം നശിച്ചിരിക്കുന്നു, അവർ ദുഃഖത്തോടെ മുഖം തിരിക്കും.
താം തഥാ ബ്രുവതസ്തസ്യ ഭൂമിപസ്യ മഹാത്മനഃ। പ്രഭാതാ ശര്വരീ പുണ്യാ ചന്ദ്രനക്ഷത്രമാലിനീ
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ആ പുണ്യമായ രാത്രിക്ക് അവസാനം വന്നു.
തതഃ പാപസമാചാരാ കൈകേയീ പാര്ഥിവം പുനഃ। ഉവാച പരുഷം വാക്യം വാക്യജ്ഞാ രോഷമൂര്ച്ഛിതാ
അതിനുശേഷം ദുഷ്ടപ്രവൃത്തിയുള്ള കൈകേയി വീണ്ടും രാജാവിനോടു ക്രൂരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു; സംസാരത്തില് നിപുണയായ അവള് കോപത്തില് മുഴുകിയിരുന്നു.
കിമിദം ഭാഷസേ രാജന് വാക്യം ഗരരുജോപമമ്। ആനായയിതുമക്ലിഷ്ടം പുത്രം രാമമിഹാര്ഹസി
രാജാവേ, നീ വിഷമുള്ള അമ്പുപോലെയുള്ള ഈ വാക്കുകള് എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു? നീ വൈകാതെ എന്റെ മകന് രാമനെ ഇവിടെ വിളിക്കേണ്ടതാണല്ലോ.
സ്ഥാപ്യ രാജ്യേ മമ സുതം കൃത്വാ രാമം വനേചരമ്। നിഃസപത്നാം ച മാം കൃത്വാ കൃതകൃത്യോ ഭവിഷ്യസി
എന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, രാമനെ കാടിലേക്ക് അയച്ചു, എനിക്ക് എതിരാളികളൊന്നുമില്ലാത്തവളാക്കി, അപ്പോഴാണ് നീ നിന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂര്ത്തിയാക്കുന്നത്.
സ തുന്ന ഇവ തീക്ഷ്ണേന പ്രതോദേന ഹയോത്തമഃ। രാജാ പ്രചോദിതോഽഭീക്ഷ്ണം കൈകേയ്യാ വാക്യമബ്രവീത്
ശക്തിയുള്ള കുതിരയെ മൂര്ച്ഛയുള്ള ചവിട്ടുകൊണ്ട് പലതവണ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ, കൈകേയിയുടെ വാക്കുകള് ആവര്ത്തിച്ച് കേട്ട രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ധര്മബന്ധേന ബദ്ധോഽസ്മി നഷ്ടാ ച മമ ചേതനാ। ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം പ്രിയം രാമം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി ധാര്മികമ്
ധര്മ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തില് കെട്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് അസ്തവ്യസ്തമാണ്; എനിക്ക് എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ജ്യേഷ്ഠപുത്രന് രാമനെ, ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ അവനെ കാണണം.
തതഃ പ്രഭാതാം രജനീമുദിതേ ച ദിവാകരേ। പുണ്യേ നക്ഷത്രയോഗേ ച മുഹൂര്തേ ച സമാഗതേ
അതിനുശേഷം, പുണ്യമായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു, സൂര്യന് ഉദിച്ചപ്പോഴും, നക്ഷത്രങ്ങള് അനുകൂലമായിരിക്കുകയും, ഉത്തമ മുഹൂര്ത്തം എത്തുകയും ചെയ്തു.
വസിഷ്ഠോ ഗുണസമ്പന്നഃ ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതസ്തഥാ। ഉപഗൃഹ്യാശു സമ്ഭാരാന് പ്രവിവേശ പുരോത്തമമ്
ഗുണസമ്പന്നനായ വസിഷ്ഠന് തന്റെ ശിഷ്യന്മാരുമായി ചേര്ന്ന്, ആവശ്യമുള്ള സാധനങ്ങള് വേഗത്തില് ഒരുക്കി, അത്യുത്തമമായ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സിക്തസമ്മാര്ജിതപഥാം പതാകോത്തമഭൂഷിതാമ്। സംഹൃഷ്ടമനുജോപേതാം സമൃദ്ധവിപണാപണാമ്
അവന് വെള്ളം തളിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയ വഴികളും, മനോഹരമായ പതാകകള് അലങ്കരിച്ച നഗരവും, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആളുകളും, സമൃദ്ധമായ കടകളും വിപണികളും ഉള്ള നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു入り.
മഹോത്സവസമായുക്താം രാഘവാര്ഥേ സമുത്സുകാമ്। ചന്ദനാഗുരുധൂപൈശ്ച സര്വതഃ പരിധൂമിതാമ്
നഗരം മഹോത്സവത്തിന് ഒരുക്കങ്ങള് നടത്തി, രാഘവന്റെ കാര്യം കൊണ്ട് ഉത്സുകതയോടെ, ചന്ദനവും അഗുരുവും ധൂപവും എല്ലായിടത്തും പരന്ന സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു.
താം പുരീം സമതിക്രമ്യ പുരംദരപുരോപമാമ്। ദദര്ശാന്തഃപുരം ശ്രീമാന് നാനാധ്വജഗണായുതമ്
ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തോട് തുല്യമായ ആ നഗരത്തിലൂടെ കടന്നുപോയ വസിഷ്ഠന്, പലവിധ പതാകകള് അലങ്കരിച്ച അന്തഃപുരം കണ്ടു.
പൌരജാനപദാകീര്ണം ബ്രാഹ്മണൈരുപശോഭിതമ്। യഷ്ടിമദ്ഭിഃ സുസമ്പൂര്ണം സദശ്വൈഃ പരമാര്ചിതൈഃ
പൗരന്മാരും ഗ്രാമവാസികളും നിറഞ്ഞ, ദണ്ഡം പിടിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാര് അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമ കുതിരകള് നിറഞ്ഞ, വളരെ ആദരിക്കപ്പെട്ട അന്തഃപുരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
തദന്തഃപുരമാസാദ്യ വ്യതിചക്രാമ തം ജനമ്। വസിഷ്ഠഃ പരമപ്രീതഃ പരമര്ഷിഭിരാവൃതഃ
ആ അന്തഃപുരത്തിലെത്തിയ വസിഷ്ഠന്, പരമസന്തോഷത്തോടെ, മഹർഷിമാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, അവിടെ കൂടിയിരുന്ന ജനത്തെ കടന്ന് നടന്നു.
സ ത്വപശ്യദ് വിനിഷ്ക്രാന്തം സുമന്ത്രം നാമ സാരഥിമ്। ദ്വാരേ മനുജസിംഹസ്യ സചിവം പ്രിയദര്ശനമ്
അവിടെ മനുഷ്യസിംഹനായ രാജാവിന്റെ വാതിലില് നിന്ന് പുറത്തുവരുന്ന, മനോഹരനായ മന്ത്രിയും പ്രശസ്തനായ സാരഥിയുമായ സുമന്ത്രനെ അവന് കണ്ടു.
തമുവാച മഹാതേജാഃ സൂതപുത്രം വിശാരദമ്। വസിഷ്ഠഃ ക്ഷിപ്രമാചക്ഷ്വ നൃപതേര്മാമിഹാഗതമ്
മഹാതേജസ്വിയായ വസിഷ്ഠന് ആ നിപുണനായ സാരഥിപുത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'വേഗം രാജാവിനോട് ഞാന് ഇവിടെ എത്തിയതായി അറിയിക്കൂ'.
ഇമേ ഗങ്ഗോദകഘടാഃ സാഗരേഭ്യശ്ച കാഞ്ചനാഃ। ഔദുമ്ബരം ഭദ്രപീഠമഭിഷേകാര്ഥമാഹൃതമ്
'ഇവിടെ ഗംഗാജലമുള്ള കലശങ്ങളും, സമുദ്രത്തില് നിന്നുള്ള പൊന്കലശങ്ങളും, ഉഡുമ്പരമരത്തില് നിന്നെടുത്ത ഭദ്രപീഠവും അഭിഷേകത്തിന് ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്'.
സര്വബീജാനി ഗന്ധാശ്ച രത്നാനി വിവിധാനി ച। ക്ഷൌദ്രം ദധി ഘൃതം ലാജാ ദര്ഭാഃ സുമനസഃ പയഃ
'എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള വിത്തുകളും സുഗന്ധവസ്തുക്കളും വിവിധ രത്നങ്ങളും, തേനും തൈരും നെയ്യും ലാജകളും ദര്ഭയും പൂക്കളും പാല് എന്നിവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്'.
അഷ്ടൌ ച കന്യാ രുചിരാ മത്തശ്ച വരവാരണഃ। ചതുരശ്വോ രഥഃ ശ്രീമാന് നിസ്ത്രിംശോ ധനുരുത്തമമ്
'എട്ട് മനോഹരമായ കന്യാകള്, ഉന്നതമായ ഒരു മദോന്മത്താനായ ആന, നാലു കുതിരകളോടുകൂടിയ മനോഹരമായ രഥം, ഒരു വാള്, ഉത്തമമായ ഒരു വില്ല് ഇവയും ഉണ്ട്'.
വാഹനം നരസംയുക്തം ഛത്രം ച ശശിസംനിഭമ്। ശ്വേതേ ച വാലവ്യജനേ ഭൃങ്ഗാരം ച ഹിരണ്മയമ്
മനുഷ്യർ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഒരു വാഹനവും, ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു കുടയും, വെളുത്ത ചാമരികളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ഒരു തളിക്കുള്ള പാത്രവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഹേമദാമപിനദ്ധശ്ച കകുദ്മാന് പാണ്ഡുരോ വൃഷഃ। കേസരീ ച ചതുര്ദംഷ്ട്രോ ഹരിശ്രേഷ്ഠോ മഹാബലഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കെട്ടുകൾ അണിഞ്ഞ, കൂമ്പാരമുള്ള, വെളുത്ത നിറമുള്ള ഒരു കാളയും, നാലു പല്ലുകളുള്ള, വാനരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും വലിയ ശക്തിയുള്ള ഒരു സിംഹവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
സിംഹാസനം വ്യാഘ്രതനുഃ സമിധശ്ച ഹുതാശനഃ। സര്വേ വാദിത്രസങ്ഘാശ്ച വേശ്യാശ്ചാലംകൃതാഃ സ്ത്രിയഃ
ഒരു സിംഹാസനം, പുലിയുടെ ചർമ്മം, യാഗത്തിനുള്ള ഇന്ധനം, ഹോമത്തിനുള്ള അഗ്നി, വിവിധ വാദ്യങ്ങൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച സ്ത്രീകൾ — ഇവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആചാര്യാ ബ്രാഹ്മണാ ഗാവഃ പുണ്യാശ്ച മൃഗപക്ഷിണഃ। പൌരജാനപദശ്രേഷ്ഠാ നൈഗമാശ്ച ഗണൈഃ സഹ
ആചാര്യന്മാർ, ബ്രാഹ്മണർ, വിശുദ്ധമായ പശുക്കൾ, ശുഭമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും, നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും പ്രമുഖരായ ജനങ്ങളും, കൂട്ടമായി വന്ന വ്യാപാരികളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.