thumb|ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പതിനാലാം സർഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
പുത്രശോകാര്ദിതം പാപാ വിസംജ്ഞം പതിതം ഭുവി। വിചേഷ്ടമാനമുത്പ്രേക്ഷ്യ ഐക്ഷ്വാകമിദമബ്രവീത്
മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ പെട്ട് ബോധംകെട്ട് നിലത്തു വീണു വലഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ രാജാവിനെ കൈകേയി നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പാപം കൃത്വേവ കിമിദം മമ സംശ്രുത്യ സംശ്രവമ്। ശേഷേ ക്ഷിതിതലേ സന്നഃ സ്ഥിത്യാം സ്ഥാതും ത്വമര്ഹസി
നീ എനിക്ക് വാക്ക് നൽകിയിട്ടും, പാപം ചെയ്തതുപോലെ, നിലത്തു വീണു കിടക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? നീ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളേണ്ടതല്ലേ?
ആഹുഃ സത്യം ഹി പരമം ധര്മം ധര്മവിദോ ജനാഃ। സത്യമാശ്രിത്യ ച മയാ ത്വം ധര്മം പ്രതിചോദിതഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവർ സത്യം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മമെന്ന് പറയുന്നു. ആ സത്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ഞാൻ നിന്നെ ധർമ്മം പാലിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.
സംശ്രുത്യ ശൈബ്യഃ ശ്യേനായ സ്വാം തനും ജഗതീപതിഃ। പ്രദായ പക്ഷിണേ രാജാ ജഗാമ ഗതിമുത്തമാമ്
ശൈബ്യൻ രാജാവ് ഒരു പക്ഷിക്ക് വാക്ക് നൽകിയതുകൊണ്ട് തന്റെ തന്നെ ശരീരം ആ പക്ഷിക്ക് നൽകി, അതിലൂടെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കു ചേർന്നു.
തഥാ ഹ്യലര്കസ്തേജസ്വീ ബ്രാഹ്മണേ വേദപാരഗേ। യാചമാനേ സ്വകേ നേത്രേ ഉദ്ധൃത്യാവിമനാ ദദൌ
അങ്ങനെ തന്നെ, പ്രകാശമുള്ള അലർക്കൻ, വേദപാരായണിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സിൽ വേദനയോടെതന്നെ തന്റെ കണ്ണുകൾ അവനു നൽകി.
സരിതാം തു പതിഃ സ്വല്പാം മര്യാദാം സത്യമന്വിതഃ। സത്യാനുരോധാത് സമയേ വേലാം സ്വാം നാതിവര്തതേ
നദികളുടെ അധിപൻ പോലും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചതുകൊണ്ട് തന്റെ ചെറിയ അതിരുകൾ പോലും കടക്കാറില്ല; സത്യവാക്ക് പാലിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് അത്.
സത്യമേകപദം ബ്രഹ്മ സത്യേ ധര്മഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। സത്യമേവാക്ഷയാ വേദാഃ സത്യേനാവാപ്യതേ പരമ്
സത്യം തന്നെയാണ് ഏകമായ ശാശ്വതത്വം; അതിൽ തന്നെയാണ് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത്. സത്യത്താൽ വേദങ്ങൾ അക്ഷയമാകുന്നു; സത്യത്തിലൂടെയാണ് പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നത്.
സത്യം സമനുവര്തസ്വ യദി ധര്മേ ധൃതാ മതിഃ। സ വരഃ സഫലോ മേഽസ്തു വരദോ ഹ്യസി സത്തമ
നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതാണെങ്കിൽ, സത്യത്തിൽ നിലകൊൾക. ഞാൻ ചോദിച്ച ഈ വരം ഫലപ്രദമാകട്ടെ, നീ വരദനായ മഹാനാണ്.
ധര്മസ്യൈവാഭികാമാര്ഥം മമ ചൈവാഭിചോദനാത്। പ്രവ്രാജയ സുതം രാമം ത്രിഃ ഖലു ത്വാം ബ്രവീമ്യഹമ്
ധർമ്മത്തിനും എന്റെ പ്രേരണയ്ക്കും വേണ്ടി നീ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കണം. ഞാൻ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഇതു പറയുന്നു.
സമയം ച മമാര്യേമം യദി ത്വം ന കരിഷ്യസി। അഗ്രതസ്തേ പരിത്യക്താ പരിത്യക്ഷ്യാമി ജീവിതമ്
നobleയുള്ളവനേ, നീ എന്റെ ഈ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഏവം പ്രചോദിതോ രാജാ കൈകേയ്യാ നിര്വിശങ്കയാ। നാശകത് പാശമുന്മോക്തും ബലിരിന്ദ്രകൃതം യഥാ
നിശ്ചയദാർഢ്യമുള്ള കൈകേയി ഇങ്ങനെ പ്രേരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് അവളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ഇന്ദ്രൻ പടുത്ത കുടിലിൽ നിന്ന് ബലിക്ക് രക്ഷപെടാനായില്ലതുപോലെ.
ഉദ്ഭ്രാന്തഹൃദയശ്ചാപി വിവര്ണവദനോഽഭവത്। സ ധുര്യോ വൈ പരിസ്പന്ദന് യുഗചക്രാന്തരം യഥാ
അവന്റെ ഹൃദയം കലങ്ങിയതും മുഖം നിറംകെട്ടതും, രഥചക്രങ്ങൾക്കിടയിൽ കെട്ടിയ കുതിരപോലെ അവൻ വിറയച്ചു.
വികലാഭ്യാം ച നേത്രാഭ്യാമപശ്യന്നിവ ഭൂമിപഃ। കൃച്ഛ്രാദ് ധൈര്യേണ സംസ്തഭ്യ കൈകേയീമിദമബ്രവീത്
രണ്ടു കണ്ണുകളും ദുർബലമായതുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയാതെപോലെയായിരുന്നു രാജാവ്. വലിയ മനസ്സോടെ ധൈര്യം കൂട്ടി, കഷ്ടപ്പാടോടെ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രയാതാ രജനീ ദേവി സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി। അഭിഷേകായ ഹി ജനസ്ത്വരയിഷ്യതി മാം ധ്രുവമ്
ദേവി, രാത്രി കഴിഞ്ഞു, സൂര്യൻ ഉദയിക്കാൻ പോകുന്നു; ജനങ്ങൾ എനിക്കു അഭിഷേകം നടത്താൻ തീർച്ചയായും വേഗം വരും.
രാമാഭിഷേകസമ്ഭാരൈസ്തദര്ഥമുപകല്പിതൈഃ। രാമഃ കാരയിതവ്യോ മേ മൃതസ്യ സലിലക്രിയാമ്
രാമാഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഉപയോഗിച്ച്, രാമൻ എന്റെ മരണം പോലെ ജലകർമ്മം നടത്തട്ടെ.
സപുത്രയാ ത്വയാ നൈവ കര്തവ്യാ സലിലക്രിയാ। വ്യാഹന്താസ്യശുഭാചാരേ യദി രാമാഭിഷേചനമ്
നീയും നിന്റെ മകനും ചേർന്ന് എനിക്ക് ജലകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; രാമന്റെ അഭിഷേകം തടയുകയാണെങ്കിൽ, നീ അശുഭമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവളാണ്.
ന ശക്തോഽദ്യാസ്മ്യഹം ദ്രഷ്ടും ദൃഷ്ട്വാ പൂര്വം തഥാമുഖമ്। ഹതഹര്ഷം തഥാനന്ദം പുനര്ജനമവാങ്മുഖമ്
പണ്ടു ഞാൻ കണ്ട ആ സന്തോഷമുള്ള മുഖങ്ങൾ ഇന്നെനിക്കു കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ അവരുടെ ആനന്ദം നശിച്ചിരിക്കുന്നു, അവർ ദുഃഖത്തോടെ മുഖം തിരിക്കും.
താം തഥാ ബ്രുവതസ്തസ്യ ഭൂമിപസ്യ മഹാത്മനഃ। പ്രഭാതാ ശര്വരീ പുണ്യാ ചന്ദ്രനക്ഷത്രമാലിനീ
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ആ പുണ്യമായ രാത്രിക്ക് അവസാനം വന്നു.
തതഃ പാപസമാചാരാ കൈകേയീ പാര്ഥിവം പുനഃ। ഉവാച പരുഷം വാക്യം വാക്യജ്ഞാ രോഷമൂര്ച്ഛിതാ
അതിനുശേഷം ദുഷ്ടപ്രവൃത്തിയുള്ള കൈകേയി വീണ്ടും രാജാവിനോടു ക്രൂരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു; സംസാരത്തില് നിപുണയായ അവള് കോപത്തില് മുഴുകിയിരുന്നു.
കിമിദം ഭാഷസേ രാജന് വാക്യം ഗരരുജോപമമ്। ആനായയിതുമക്ലിഷ്ടം പുത്രം രാമമിഹാര്ഹസി
രാജാവേ, നീ വിഷമുള്ള അമ്പുപോലെയുള്ള ഈ വാക്കുകള് എന്തിന് സംസാരിക്കുന്നു? നീ വൈകാതെ എന്റെ മകന് രാമനെ ഇവിടെ വിളിക്കേണ്ടതാണല്ലോ.
സ്ഥാപ്യ രാജ്യേ മമ സുതം കൃത്വാ രാമം വനേചരമ്। നിഃസപത്നാം ച മാം കൃത്വാ കൃതകൃത്യോ ഭവിഷ്യസി
എന്റെ മകനെ രാജസിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, രാമനെ കാടിലേക്ക് അയച്ചു, എനിക്ക് എതിരാളികളൊന്നുമില്ലാത്തവളാക്കി, അപ്പോഴാണ് നീ നിന്റെ കര്ത്തവ്യം പൂര്ത്തിയാക്കുന്നത്.
സ തുന്ന ഇവ തീക്ഷ്ണേന പ്രതോദേന ഹയോത്തമഃ। രാജാ പ്രചോദിതോഽഭീക്ഷ്ണം കൈകേയ്യാ വാക്യമബ്രവീത്
ശക്തിയുള്ള കുതിരയെ മൂര്ച്ഛയുള്ള ചവിട്ടുകൊണ്ട് പലതവണ ഉണര്ത്തുന്നതുപോലെ, കൈകേയിയുടെ വാക്കുകള് ആവര്ത്തിച്ച് കേട്ട രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ധര്മബന്ധേന ബദ്ധോഽസ്മി നഷ്ടാ ച മമ ചേതനാ। ജ്യേഷ്ഠം പുത്രം പ്രിയം രാമം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി ധാര്മികമ്
ധര്മ്മത്തിന്റെ ബന്ധനത്തില് കെട്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് എന്റെ മനസ്സ് അസ്തവ്യസ്തമാണ്; എനിക്ക് എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ജ്യേഷ്ഠപുത്രന് രാമനെ, ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ അവനെ കാണണം.
തതഃ പ്രഭാതാം രജനീമുദിതേ ച ദിവാകരേ। പുണ്യേ നക്ഷത്രയോഗേ ച മുഹൂര്തേ ച സമാഗതേ
അതിനുശേഷം, പുണ്യമായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു, സൂര്യന് ഉദിച്ചപ്പോഴും, നക്ഷത്രങ്ങള് അനുകൂലമായിരിക്കുകയും, ഉത്തമ മുഹൂര്ത്തം എത്തുകയും ചെയ്തു.
വസിഷ്ഠോ ഗുണസമ്പന്നഃ ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതസ്തഥാ। ഉപഗൃഹ്യാശു സമ്ഭാരാന് പ്രവിവേശ പുരോത്തമമ്
ഗുണസമ്പന്നനായ വസിഷ്ഠന് തന്റെ ശിഷ്യന്മാരുമായി ചേര്ന്ന്, ആവശ്യമുള്ള സാധനങ്ങള് വേഗത്തില് ഒരുക്കി, അത്യുത്തമമായ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
സിക്തസമ്മാര്ജിതപഥാം പതാകോത്തമഭൂഷിതാമ്। സംഹൃഷ്ടമനുജോപേതാം സമൃദ്ധവിപണാപണാമ്
അവന് വെള്ളം തളിച്ച് വൃത്തിയാക്കിയ വഴികളും, മനോഹരമായ പതാകകള് അലങ്കരിച്ച നഗരവും, സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ആളുകളും, സമൃദ്ധമായ കടകളും വിപണികളും ഉള്ള നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു入り.
മഹോത്സവസമായുക്താം രാഘവാര്ഥേ സമുത്സുകാമ്। ചന്ദനാഗുരുധൂപൈശ്ച സര്വതഃ പരിധൂമിതാമ്
നഗരം മഹോത്സവത്തിന് ഒരുക്കങ്ങള് നടത്തി, രാഘവന്റെ കാര്യം കൊണ്ട് ഉത്സുകതയോടെ, ചന്ദനവും അഗുരുവും ധൂപവും എല്ലായിടത്തും പരന്ന സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു.
താം പുരീം സമതിക്രമ്യ പുരംദരപുരോപമാമ്। ദദര്ശാന്തഃപുരം ശ്രീമാന് നാനാധ്വജഗണായുതമ്
ഇന്ദ്രന്റെ നഗരത്തോട് തുല്യമായ ആ നഗരത്തിലൂടെ കടന്നുപോയ വസിഷ്ഠന്, പലവിധ പതാകകള് അലങ്കരിച്ച അന്തഃപുരം കണ്ടു.
പൌരജാനപദാകീര്ണം ബ്രാഹ്മണൈരുപശോഭിതമ്। യഷ്ടിമദ്ഭിഃ സുസമ്പൂര്ണം സദശ്വൈഃ പരമാര്ചിതൈഃ
പൗരന്മാരും ഗ്രാമവാസികളും നിറഞ്ഞ, ദണ്ഡം പിടിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാര് അലങ്കരിച്ച, ഉത്തമ കുതിരകള് നിറഞ്ഞ, വളരെ ആദരിക്കപ്പെട്ട അന്തഃപുരം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.