രാജ്ഞോ വിലപമാനസ്യ ന വ്യഭാസത ശര്വരീ। സദൈവോഷ്ണം വിനിഃശ്വസ്യ വൃദ്ധോ ദശരഥോ നൃപഃ
വയസ്സായ ദശരഥമഹാരാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ തുടർച്ചയായി ഉഷ്ണനിശ്വാസം വിടുമ്പോൾ, അവൻ വിലപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ രാത്രിക്ക് അവസാനമൊന്നും തോന്നിയില്ല.
ക്രിയതാം മേ ദയാ ഭദ്രേ മയായം രചിതോഽഞ്ജലിഃ। അഥവാ ഗമ്യതാം ശീഘ്രം നാഹമിച്ഛാമി നിര്ഘൃണാമ്
ദയയുള്ളവളേ, എന്നോടു ദയ കാണിക്കണം; ഞാൻ കൈകൂപ്പി അപേക്ഷിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, നീ ഉടൻ ഇവിടെ നിന്ന് പോകണം; ക്രൂരമായവളെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
നൃശംസാം കേകയീം ദ്രഷ്ടും യത്കൃതേ വ്യസനം മമ। ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാജാ കൈകേയീം സംയതാഞ്ജലിഃ
എന്റെ എല്ലാ ദു:ഖത്തിനും കാരണമാകുന്ന ക്രൂരമായ കൈകേയിയെ കാണേണ്ടിവരുന്നു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് കൈകൂപ്പി കൈകേയിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു.
പ്രസാദയാമാസ പുനഃ കൈകേയീം രാജധര്മവിത്। സാധുവൃത്തസ്യ ദീനസ്യ ത്വദ്ഗതസ്യ ഗതായുഷഃ
രാജധർമ്മം അറിയുന്ന രാജാവ്, നല്ല സ്വഭാവവും ദയയും ഉള്ള, ജീവൻ തീരുന്നവനായി, വീണ്ടും കൈകേയിയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
പ്രസാദഃ ക്രിയതാം ഭദ്രേ ദേവി രാജ്ഞോ വിശേഷതഃ। ശൂന്യേ ന ഖലു സുശ്രോണി മയേദം സമുദാഹൃതമ്
ദയയുള്ളവളേ, രാജാവിനോടു പ്രത്യേകമായി ദയ കാണിക്കണം; സുന്ദരിയേ, ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞത് വെറുതെയല്ല.
കുരു സാധുപ്രസാദം മേ ബാലേ സഹൃദയാ ഹ്യസി। പ്രസീദ ദേവി രാമോ മേ ത്വദ്ദത്തം രാജ്യമവ്യയമ്
യുവതിയേ, നീ സഹൃദയയാണല്ലോ, ദയ കാണിക്കണം; ദേവിയേ, രാമന് നീ തന്ന രാജ്യം അവനു ലഭിക്കട്ടെ.
ലഭതാമസിതാപാങ്ഗേ യശഃ പരമവാപ്സ്യസി। മമ രാമസ്യ ലോകസ്യ ഗുരൂണാം ഭരതസ്യ ച। പ്രിയമേതദ് ഗുരുശ്രോണി കുരു ചാരുമുഖേക്ഷണേ
കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള രാമന് രാജ്യം ലഭിക്കട്ടെ; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നീ പരമമായ പ്രശസ്തി നേടും. ഗുരുക്കന്മാർക്കും ജനങ്ങൾക്കും ഭരതനും എനിക്കും പ്രിയമായ ഈ കാര്യം സുന്ദരമുഖിയായ ദയയുള്ളവളേ, ചെയ്യണം.
വിശുദ്ധഭാവസ്യ ഹി ദുഷ്ടഭാവാ ദീനസ്യ താമ്രാശ്രുകലസ്യ രാജ്ഞഃ। ശ്രുത്വാ വിചിത്രം കരുണം വിലാപം ഭര്തുര്നൃശംസാ ന ചകാര വാക്യമ്
ശുദ്ധഹൃദയവും ദയയുള്ളവനുമായ രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുനിറയെ ചുവന്ന കണ്ണീരൊഴുക്കി പലവിധം വിലപിച്ചിട്ടും, ദുഷ്ടഹൃദയമായ കൈകേയി ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല.
തതഃ സ രാജാ പുനരേവ മൂര്ച്ഛിതഃ പ്രിയാമതുഷ്ടാം പ്രതികൂലഭാഷിണീമ്। സമീക്ഷ്യ പുത്രസ്യ വിവാസനം പ്രതി ക്ഷിതൌ വിസംജ്ഞോ നിപപാത ദുഃഖിതഃ
അതിനുശേഷം, പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ തന്റെ മകന്റെ വനവാസം സംബന്ധിച്ച് എതിര്ഭാവത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നത് കണ്ട രാജാവ് വീണ്ടും ബോധംകെട്ട് ദുഃഖത്തോടെ നിലത്തു വീണു.
ഇതീവ രാജ്ഞോ വ്യഥിതസ്യ സാ നിശാ ജഗാമ ഘോരം ശ്വസതോ മനസ്വിനഃ। വിബോധ്യമാനഃ പ്രതിബോധനം തദാ നിവാരയാമാസ സ രാജസത്തമഃ
ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതനായ രാജാവിന് ആ രാത്രി ഭയാനകമായ ഉഷ്ണനിശ്വാസങ്ങളോടെ കടന്നു പോയി; ആരെങ്കിലും അവനെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാരാജാവ് അതു അനുവദിച്ചില്ല.
thumb|ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുര്ദശഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാൽമീകി രാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ പതിനാലാം സർഗം ഇതോടെ അവസാനിക്കുന്നു.
പുത്രശോകാര്ദിതം പാപാ വിസംജ്ഞം പതിതം ഭുവി। വിചേഷ്ടമാനമുത്പ്രേക്ഷ്യ ഐക്ഷ്വാകമിദമബ്രവീത്
മകനോടുള്ള ദുഃഖത്തിൽ പെട്ട് ബോധംകെട്ട് നിലത്തു വീണു വലഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇക്ഷ്വാകുവംശജനായ രാജാവിനെ കൈകേയി നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പാപം കൃത്വേവ കിമിദം മമ സംശ്രുത്യ സംശ്രവമ്। ശേഷേ ക്ഷിതിതലേ സന്നഃ സ്ഥിത്യാം സ്ഥാതും ത്വമര്ഹസി
നീ എനിക്ക് വാക്ക് നൽകിയിട്ടും, പാപം ചെയ്തതുപോലെ, നിലത്തു വീണു കിടക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? നീ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളേണ്ടതല്ലേ?
ആഹുഃ സത്യം ഹി പരമം ധര്മം ധര്മവിദോ ജനാഃ। സത്യമാശ്രിത്യ ച മയാ ത്വം ധര്മം പ്രതിചോദിതഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവർ സത്യം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മമെന്ന് പറയുന്നു. ആ സത്യത്തിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ഞാൻ നിന്നെ ധർമ്മം പാലിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.
സംശ്രുത്യ ശൈബ്യഃ ശ്യേനായ സ്വാം തനും ജഗതീപതിഃ। പ്രദായ പക്ഷിണേ രാജാ ജഗാമ ഗതിമുത്തമാമ്
ശൈബ്യൻ രാജാവ് ഒരു പക്ഷിക്ക് വാക്ക് നൽകിയതുകൊണ്ട് തന്റെ തന്നെ ശരീരം ആ പക്ഷിക്ക് നൽകി, അതിലൂടെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കു ചേർന്നു.
തഥാ ഹ്യലര്കസ്തേജസ്വീ ബ്രാഹ്മണേ വേദപാരഗേ। യാചമാനേ സ്വകേ നേത്രേ ഉദ്ധൃത്യാവിമനാ ദദൌ
അങ്ങനെ തന്നെ, പ്രകാശമുള്ള അലർക്കൻ, വേദപാരായണിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മനസ്സിൽ വേദനയോടെതന്നെ തന്റെ കണ്ണുകൾ അവനു നൽകി.
സരിതാം തു പതിഃ സ്വല്പാം മര്യാദാം സത്യമന്വിതഃ। സത്യാനുരോധാത് സമയേ വേലാം സ്വാം നാതിവര്തതേ
നദികളുടെ അധിപൻ പോലും സത്യത്തിൽ ഉറച്ചതുകൊണ്ട് തന്റെ ചെറിയ അതിരുകൾ പോലും കടക്കാറില്ല; സത്യവാക്ക് പാലിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് അത്.
സത്യമേകപദം ബ്രഹ്മ സത്യേ ധര്മഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ। സത്യമേവാക്ഷയാ വേദാഃ സത്യേനാവാപ്യതേ പരമ്
സത്യം തന്നെയാണ് ഏകമായ ശാശ്വതത്വം; അതിൽ തന്നെയാണ് ധർമ്മം നിലനിൽക്കുന്നത്. സത്യത്താൽ വേദങ്ങൾ അക്ഷയമാകുന്നു; സത്യത്തിലൂടെയാണ് പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തുന്നത്.
സത്യം സമനുവര്തസ്വ യദി ധര്മേ ധൃതാ മതിഃ। സ വരഃ സഫലോ മേഽസ്തു വരദോ ഹ്യസി സത്തമ
നിന്റെ മനസ്സ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതാണെങ്കിൽ, സത്യത്തിൽ നിലകൊൾക. ഞാൻ ചോദിച്ച ഈ വരം ഫലപ്രദമാകട്ടെ, നീ വരദനായ മഹാനാണ്.
ധര്മസ്യൈവാഭികാമാര്ഥം മമ ചൈവാഭിചോദനാത്। പ്രവ്രാജയ സുതം രാമം ത്രിഃ ഖലു ത്വാം ബ്രവീമ്യഹമ്
ധർമ്മത്തിനും എന്റെ പ്രേരണയ്ക്കും വേണ്ടി നീ രാമനെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കണം. ഞാൻ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഇതു പറയുന്നു.
സമയം ച മമാര്യേമം യദി ത്വം ന കരിഷ്യസി। അഗ്രതസ്തേ പരിത്യക്താ പരിത്യക്ഷ്യാമി ജീവിതമ്
നobleയുള്ളവനേ, നീ എന്റെ ഈ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, നിന്റെ മുന്നിൽ തന്നെ ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഏവം പ്രചോദിതോ രാജാ കൈകേയ്യാ നിര്വിശങ്കയാ। നാശകത് പാശമുന്മോക്തും ബലിരിന്ദ്രകൃതം യഥാ
നിശ്ചയദാർഢ്യമുള്ള കൈകേയി ഇങ്ങനെ പ്രേരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് അവളുടെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ഇന്ദ്രൻ പടുത്ത കുടിലിൽ നിന്ന് ബലിക്ക് രക്ഷപെടാനായില്ലതുപോലെ.
ഉദ്ഭ്രാന്തഹൃദയശ്ചാപി വിവര്ണവദനോഽഭവത്। സ ധുര്യോ വൈ പരിസ്പന്ദന് യുഗചക്രാന്തരം യഥാ
അവന്റെ ഹൃദയം കലങ്ങിയതും മുഖം നിറംകെട്ടതും, രഥചക്രങ്ങൾക്കിടയിൽ കെട്ടിയ കുതിരപോലെ അവൻ വിറയച്ചു.
വികലാഭ്യാം ച നേത്രാഭ്യാമപശ്യന്നിവ ഭൂമിപഃ। കൃച്ഛ്രാദ് ധൈര്യേണ സംസ്തഭ്യ കൈകേയീമിദമബ്രവീത്
രണ്ടു കണ്ണുകളും ദുർബലമായതുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയാതെപോലെയായിരുന്നു രാജാവ്. വലിയ മനസ്സോടെ ധൈര്യം കൂട്ടി, കഷ്ടപ്പാടോടെ കൈകേയിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രയാതാ രജനീ ദേവി സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി। അഭിഷേകായ ഹി ജനസ്ത്വരയിഷ്യതി മാം ധ്രുവമ്
ദേവി, രാത്രി കഴിഞ്ഞു, സൂര്യൻ ഉദയിക്കാൻ പോകുന്നു; ജനങ്ങൾ എനിക്കു അഭിഷേകം നടത്താൻ തീർച്ചയായും വേഗം വരും.
രാമാഭിഷേകസമ്ഭാരൈസ്തദര്ഥമുപകല്പിതൈഃ। രാമഃ കാരയിതവ്യോ മേ മൃതസ്യ സലിലക്രിയാമ്
രാമാഭിഷേകത്തിനായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഉപയോഗിച്ച്, രാമൻ എന്റെ മരണം പോലെ ജലകർമ്മം നടത്തട്ടെ.
സപുത്രയാ ത്വയാ നൈവ കര്തവ്യാ സലിലക്രിയാ। വ്യാഹന്താസ്യശുഭാചാരേ യദി രാമാഭിഷേചനമ്
നീയും നിന്റെ മകനും ചേർന്ന് എനിക്ക് ജലകർമ്മം ചെയ്യേണ്ടതില്ല; രാമന്റെ അഭിഷേകം തടയുകയാണെങ്കിൽ, നീ അശുഭമായ പെരുമാറ്റമുള്ളവളാണ്.
ന ശക്തോഽദ്യാസ്മ്യഹം ദ്രഷ്ടും ദൃഷ്ട്വാ പൂര്വം തഥാമുഖമ്। ഹതഹര്ഷം തഥാനന്ദം പുനര്ജനമവാങ്മുഖമ്
പണ്ടു ഞാൻ കണ്ട ആ സന്തോഷമുള്ള മുഖങ്ങൾ ഇന്നെനിക്കു കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ അവരുടെ ആനന്ദം നശിച്ചിരിക്കുന്നു, അവർ ദുഃഖത്തോടെ മുഖം തിരിക്കും.
താം തഥാ ബ്രുവതസ്തസ്യ ഭൂമിപസ്യ മഹാത്മനഃ। പ്രഭാതാ ശര്വരീ പുണ്യാ ചന്ദ്രനക്ഷത്രമാലിനീ
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ രാജാവ് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള്, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ആ പുണ്യമായ രാത്രിക്ക് അവസാനം വന്നു.
തതഃ പാപസമാചാരാ കൈകേയീ പാര്ഥിവം പുനഃ। ഉവാച പരുഷം വാക്യം വാക്യജ്ഞാ രോഷമൂര്ച്ഛിതാ
അതിനുശേഷം ദുഷ്ടപ്രവൃത്തിയുള്ള കൈകേയി വീണ്ടും രാജാവിനോടു ക്രൂരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു; സംസാരത്തില് നിപുണയായ അവള് കോപത്തില് മുഴുകിയിരുന്നു.