തച്ഛ്രുത്വാ ശോകസംതപ്താ സംതാപയസി മാം ഭൃശമ്। ആവിഷ്ടാസി ഗൃഹേ ശൂന്യേ സാ ത്വം പരവശം ഗതാ
അത് കേട്ട് ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്ന ഞാൻ അത്യന്തം വേദന അനുഭവിക്കുന്നു; ഈ ശൂന്യമായ വീട്ടിൽ നീ അന്യന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരിക്കുന്നു.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ദേവി സമ്പ്രാപ്തഃ സുമഹാനയമ്। അനയോ നയസമ്പന്നേ യത്ര തേ വികൃതാ മതിഃ
ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ, രാജ്ഞിയേ, വലിയൊരു ദുരന്തം വന്നു; നീ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്ന മനസ്സാണ് ഇപ്പോൾ തെറ്റുവഴിയിലായത്.
നഹി കിംചിദയുക്തം വാ വിപ്രിയം വാ പുരാ മമ। അകരോസ്ത്വം വിശാലാക്ഷി തേന ന ശ്രദ്ദധാമി തേ
നീ മുമ്പ് ഒരിക്കലും എനിക്ക് അന്യായമായതോ ദു:ഖകരമായതോ ചെയ്തിട്ടില്ല, വിശാലനയനേ; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഇതെല്ലാം വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാത്തത്.
നനു തേ രാഘവസ്തുല്യോ ഭരതേന മഹാത്മനാ। ബഹുശോ ഹി സ്മ ബാലേ ത്വം കഥാഃ കഥയസേ മമ
നിനക്ക് രാഘവനും മഹാത്മാവായ ഭരതനും ഒരുപോലെയാണ്; ബാല്യത്തിൽ നീ പലപ്പോഴും എനിക്ക് അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
തസ്യ ധര്മാത്മനോ ദേവി വനേ വാസം യശസ്വിനഃ। കഥം രോചയസേ ഭീരു നവ വര്ഷാണി പഞ്ച ച
ധർമ്മനിഷ്ഠനും പ്രശസ്തനുമായ ആ രാമന് നാല്പതു വർഷം കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ നീ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കി, ഭയങ്കരയേ?
അത്യന്തസുകുമാരസ്യ തസ്യ ധര്മേ കൃതാത്മനഃ। കഥം രോചയസേ വാസമരണ്യേ ഭൃശദാരുണേ
അത്യന്തം സുന്ദരനും ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവനുമായ അവൻ അത്ര കഠിനമായ കാട്ടിൽ താമസിക്കാൻ നീ എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
രോചയസ്യഭിരാമസ്യ രാമസ്യ ശുഭലോചനേ। തവ ശുശ്രൂഷമാണസ്യ കിമര്ഥം വിപ്രവാസനമ്
ശുഭദർശനയേ, സ്നേഹപൂർവ്വം നിന്നെ സേവിക്കുന്ന ആ രാമനെ നീ നാടുകടത്താൻ എന്തിനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
രാമോ ഹി ഭരതാദ് ഭൂയസ്തവ ശുശ്രൂഷതേ സദാ। വിശേഷം ത്വയി തസ്മാത് തു ഭരതസ്യ ന ലക്ഷയേ
രാമൻ ഭരതനേക്കാൾ കൂടുതലാണ് നിന്നെ എപ്പോഴും സേവിക്കുന്നത്; ഭരതനിൽ നിന്നു നിന്നോടുള്ള പ്രത്യേകമായ സ്നേഹം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ശുശ്രൂഷാം ഗൌരവം ചൈവ പ്രമാണം വചനക്രിയാമ്। കസ്തു ഭൂയസ്തരം കുര്യാദന്യത്ര പുരുഷര്ഷഭാത്
വാക്കിലും പ്രവൃത്തിയിലും സേവനവും ആദരവും അനുസരണയും ആ മഹാനായ പുരുഷനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആരാണ് കാണിക്കുന്നത്?
ബഹൂനാം സ്ത്രീസഹസ്രാണാം ബഹൂനാം ചോപജീവിനാമ്। പരിവാദോഽപവാദോ വാ രാഘവേ നോപപദ്യതേ
ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളും അനേകം ആശ്രിതരും ഉള്ളിടത്തും രാഘവനേക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും അപവാദമോ കുറ്റാരോപണമോ കേൾവിയില്ല.
സാന്ത്വയന് സര്വഭൂതാനി രാമഃ ശുദ്ധേന ചേതസാ। ഗൃഹ്ണാതി മനുജവ്യാഘ്രഃ പ്രിയൈര്വിഷയവാസിനഃ
മനുഷ്യസിംഹനായ രാമൻ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ എല്ലാവരോടും സാന്ത്വനവാക്കുകൾ പറയുകയും ജനങ്ങളുടെ സ്നേഹം നേടുകയും ചെയ്യുന്നു.
സത്യേന ലോകാഞ് ജയതി ദ്വിജാന് ദാനേന രാഘവഃ। ഗുരൂഞ് ഛുശ്രൂഷയാ വീരോ ധനുഷാ യുധി ശാത്രവാന്
സത്യത്താൽ ലോകങ്ങളെ രാഘവൻ ജയിക്കുന്നു, ദാനത്താൽ ദ്വിജന്മാരെ, സേവനത്താൽ മൂപ്പന്മാരെ, യുദ്ധത്തിൽ വില്ലുകൊണ്ട് ശത്രുക്കളെ.
സത്യം ദാനം തപസ്ത്യാഗോ മിത്രതാ ശൌചമാര്ജവമ്। വിദ്യാ ച ഗുരുശുശ്രൂഷാ ധ്രുവാണ്യേതാനി രാഘവേ
സത്യവും ദാനവും തപസ്സും ത്യാഗവും സൗഹൃദവും ശുദ്ധിയും നേരുമനസ്സും വിജ്ഞാനവും ഗുരുവിന് സേവനവും—ഇവയെല്ലാം രാഘവനിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മിന്നാര്ജവസമ്പന്നേ ദേവി ദേവോപമേ കഥമ്। പാപമാശംസസേ രാമേ മഹര്ഷിസമതേജസി
നേരുമനസ്സുള്ളവനും ദേവന്മാരെപ്പോലെയുള്ളവനും മഹർഷിമാരുടെ തേജസ്സുള്ള രാമനിൽ, ദേവി, നീ എങ്ങനെ ദോഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ന സ്മരാമ്യപ്രിയം വാക്യം ലോകസ്യ പ്രിയവാദിനഃ। സ കഥം ത്വത്കൃതേ രാമം വക്ഷ്യാമി പ്രിയമപ്രിയമ്
എനിക്ക് ഓർക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, ഞാൻ ഒരിക്കലും ആരോടും കഠിനമായ വാക്ക് പറഞ്ഞതായി; എല്ലാവരോടും സ്നേഹത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നവളായിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഞാൻ, നിന്റെ خاطرത്തിൽ, രാമനോട് അവനു വേദനയാകുന്ന വാക്ക് എങ്ങനെ പറയും?
ക്ഷമാ യസ്മിംസ്തപസ്ത്യാഗഃ സത്യം ധര്മഃ കൃതജ്ഞതാ। അപ്യഹിംസാ ച ഭൂതാനാം തമൃതേ കാഗതിര്മമ
ക്ഷമയും തപസ്സും ത്യാഗവും സത്യവും ധർമ്മവും കൃതജ്ഞതയും എല്ലായ്പ്പോഴും ജീവികൾക്ക് അഹിംസയും ഉള്ളവനാണ് അവൻ. അവനെ ഒഴികെ എനിക്ക് എവിടേക്ക് തിരിയാൻ കഴിയും?
മമ വൃദ്ധസ്യ കൈകേയി ഗതാന്തസ്യ തപസ്വിനഃ। ദീനം ലാലപ്യമാനസ്യ കാരുണ്യം കര്തുമര്ഹസി
കൈകേയി, ഞാൻ വയസ്സായവനും ക്ഷീണിച്ചവനും തപസ്സിൽ ലീനനായവനും ദു:ഖിതനും വിലപിക്കുന്നവനും ആകയാൽ, നീ എനിക്ക് ദയ കാണിക്കണം.
പൃഥിവ്യാം സാഗരാന്തായാം യത് കിംചിദധിഗമ്യതേ। തത് സര്വം തവ ദാസ്യാമി മാ ച ത്വം മന്യുമാവിശ
ഭൂമിയിൽ സമുദ്രത്തോളം കിട്ടാവുന്നതെന്തും ഞാൻ നിനക്ക് നൽകാം; പക്ഷേ, നീ കോപത്തിൽ ആകരുത്.
അഞ്ജലിം കുര്മി കൈകേയി പാദൌ ചാപി സ്പൃശാമി തേ। ശരണം ഭവ രാമസ്യ മാധര്മോ മാമിഹ സ്പൃശേത്
കൈകേയി, ഞാൻ കൈകൂപ്പി നിന്നെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു, നിന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിക്കുന്നു; രാമനു അഭയം നൽകണം, അധർമ്മം എന്നെ സ്പർശിക്കരുത്.
ഇതി ദുഃഖാഭിസംതപ്തം വിലപന്തമചേതനമ്। ഘൂര്ണമാനം മഹാരാജം ശോകേന സമഭിപ്ലുതമ്
ഇങ്ങനെ, ദു:ഖത്തിൽ മുഴുകി വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ബോധം വിട്ട്, തലകറങ്ങി, മഹാരാജാവ് മുഴുവനും ദു:ഖത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടു.
പാരം ശോകാര്ണവസ്യാശു പ്രാര്ഥയന്തം പുനഃ പുനഃ। പ്രത്യുവാചാഥ കൈകേയീ രൌദ്രാ രൌദ്രതരം വചഃ
ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം തേടി വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, കൈകേയി അതിനേക്കാൾ കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യദി ദത്ത്വാ വരൌ രാജന് പുനഃ പ്രത്യനുതപ്യസേ। ധാര്മികത്വം കഥം വീര പൃഥിവ്യാം കഥയിഷ്യസി
രാജാവേ, നീ രണ്ടു വരങ്ങൾ നൽകി പിന്നെ അതിൽ പശ്ചാത്താപിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ധർമ്മനിഷ്ഠനെന്നു ഭൂമിയിൽ എങ്ങനെ പറയും?
യദാ സമേതാ ബഹവസ്ത്വയാ രാജര്ഷയഃ സഹ। കഥയിഷ്യന്തി ധര്മജ്ഞ തത്ര കിം പ്രതിവക്ഷ്യസി
നീയും ധർമ്മം അറിയുന്ന രാജർഷിമാരും ഒന്നിച്ച് കൂടുമ്പോൾ, അവർ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, നീ എന്ത് ഉത്തരം പറയും?
യസ്യാഃ പ്രസാദേ ജീവാമി യാ ച മാമഭ്യപാലയത്। തസ്യാഃ കൃതാ മയാ മിഥ്യാ കൈകേയ്യാ ഇതി വക്ഷ്യസി
ആളുടെ കൃപയാൽ ഞാൻ ജീവിക്കുന്നു, അവൾ എന്നെ സംരക്ഷിച്ചു, എന്നിട്ടും ഞാൻ കൈകേയിയെ വഞ്ചിച്ചു—ഇങ്ങനെ നീ പറയുംവോ?
കില്ബിഷം ത്വം നരേന്ദ്രാണാം കരിഷ്യസി നരാധിപ। യോ ദത്ത്വാ വരമദ്യൈവ പുനരന്യാനി ഭാഷസേ
നരാധിപാ, നീ വരം നൽകി പിന്നെ വാക്ക് മാറ്റിയാൽ, രാജാക്കന്മാരിൽ നീ അപകീർത്തി വരുത്തും.
ശൈബ്യഃ ശ്യേനകപോതീയേ സ്വമാംസം പക്ഷിണേ ദദൌ। അലര്കശ്ചക്ഷുഷീ ദത്ത്വാ ജഗാമ ഗതിമുത്തമാമ്
ശൈബ്യൻ ശ്യേന-കപോതിയുടെ കഥയിൽ പക്ഷിക്ക് തന്റെ മാംസം നൽകി; അലർക്കൻ കണ്ണുകൾ വിട്ടുകൊടുത്ത് ഉത്തമഗതി നേടി.
സാഗരഃ സമയം കൃത്വാ ന വേലാമതിവര്തതേ। സമയം മാനൃതം കാര്ഷീഃ പൂര്വവൃത്തമനുസ്മരന്
സമുദ്രം ഒരു വാഗ്ദാനം നൽകിയാൽ അതിന്റെ അതിരു കടക്കാറില്ല; നീയും പഴയതെല്ലാം ഓർത്ത് വാഗ്ദാനം ലംഘിക്കരുത്.
സ ത്വം ധര്മം പരിത്യജ്യ രാമം രാജ്യേഽഭിഷിച്യ ച। സഹ കൌസല്യയാ നിത്യം രന്തുമിച്ഛസി ദുര്മതേ
അതിനാൽ നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനെ രാജാവാക്കി, കൗസല്യയോടൊപ്പം എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ദുഷ്ടബുദ്ധിയേ.
ഭവത്വധര്മോ ധര്മോ വാ സത്യം വാ യദി വാനൃതമ്। യത്ത്വയാ സംശ്രുതം മഹ്യം തസ്യ നാസ്തി വ്യതിക്രമഃ
അത് അധർമ്മമായാലും ധർമ്മമായാലും, സത്യമാകട്ടെ അല്ലായാലും, നീ എനിക്ക് വാഗ്ദാനം ചെയ്തതിൽ ഒരു മാറ്റവും ഉണ്ടാകരുത്.
അഹം ഹി വിഷമദ്യൈവ പീത്വാ ബഹു തവാഗ്രതഃ। പശ്യതസ്തേ മരിഷ്യാമി രാമോ യദ്യഭിഷിച്യതേ
നീ രാമനെ അഭിഷേകം ചെയ്താൽ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ നിന്റെ മുന്നിൽ വിഷം കുടിച്ച് മരിക്കും.