ഉപാസാംചക്രിരേ സര്വേ തം ദേവാ വാസവം യഥാ। തേഷാം മധ്യേ സ രാജര്ഷിര്മരുതാമിവ വാസവഃ
എല്ലാവരും ഇന്ദ്രനെപോലെ അവനെ സേവിച്ചു; അവരുടെ ഇടയിൽ ആ രാജർഷി മരുതുകളിലേക്കുള്ള ഇന്ദ്രനെപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
പ്രാസാദസ്ഥോ ദശരഥോ ദദര്ശായാന്തമാത്മജമ്। ഗന്ധര്വരാജപ്രതിമം ലോകേ വിഖ്യാതപൌരുഷമ്
മഹാപ്രാസാദത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന ദശരഥൻ, ലോകത്തിൽ വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തനും ഗന്ധർവരാജനെപ്പോലെയും ആയ തന്റെ മകനു സമീപം വരുന്നത് കണ്ടു.
ദീര്ഘബാഹും മഹാസത്ത്വം മത്തമാതങ്ഗഗാമിനമ്। ചന്ദ്രകാന്താനനം രാമമതീവ പ്രിയദര്ശനമ്
ദീർഘമായ കൈകളും മഹത്തായ ശക്തിയും ഉള്ള രാമൻ, ഉന്മാദമായയാനയുള്ള കാളയെപ്പോലെ നടന്ന്, ചന്ദ്രക്കാന്തംപോലെ പ്രഭയുള്ള മുഖംകൊണ്ട്, അത്യന്തം മനോഹരനായിരുന്നു.
രൂപൌദാര്യഗുണൈഃ പുംസാം ദൃഷ്ടിചിത്താപഹാരിണമ്। ഘര്മാഭിതപ്താഃ പര്ജന്യം ഹ്ലാദയന്തമിവ പ്രജാഃ
അവന്റെ സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും ഗുണങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ കണ്ണും മനസ്സും ആകർഷിച്ചു; വേനലിൽ കത്തുന്നവരെ മഴ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ജനങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ന തതര്പ സമായാന്തം പശ്യമാനോ നരാധിപഃ। അവതാര്യ സുമന്ത്രസ്തു രാഘവം സ്യന്ദനോത്തമാത്
രാമൻ സമീപത്തേക്ക് വന്നപ്പോൾ രാജാവിന് അവനെ നോക്കാൻ മതിയായില്ല; പിന്നെ സുമന്ത്രൻ രാഘവനെ അത്യുത്തമമായ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കിവിട്ടു.
പിതുഃ സമീപം ഗച്ഛന്തം പ്രാഞ്ജലിഃ പൃഷ്ഠതോഽന്വഗാത്। സ തം കൈലാസശൃങ്ഗാഭം പ്രാസാദം രഘുനന്ദനഃ
കൈകൂപ്പി സുമന്ത്രൻ പിറകിൽ നിന്ന് രാമനെ അനുഗമിച്ചു, അങ്ങനെ രഘുവംശത്തിലെ ആനന്ദം, കൈലാസശൃംഗത്തെപ്പോലെ ഭംഗിയുള്ള ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ആരുരോഹ നൃപം ദ്രഷ്ടും സഹസാ തേന രാഘവഃ। സ പ്രാഞ്ജലിരഭിപ്രേത്യ പ്രണതഃ പിതുരന്തികേ
രാഘവൻ അതിവേഗം രാജാവിനെ കാണാൻ ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് കയറി; കൈകൂപ്പി അടുത്ത് ചെന്നു, അപ്പന്റെ മുമ്പിൽ വണങ്ങി.
നാമ സ്വം ശ്രാവയന് രാമോ വവന്ദേ ചരണൌ പിതുഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രണതം പാര്ശ്വേ കൃതാഞ്ജലിപുടം നൃപഃ
തന്റെ പേര് ഉച്ചരിച്ച് രാമൻ അപ്പന്റെ കാലിൽ വണങ്ങി; അവനെ കൈകൂപ്പി വശത്ത് നമസ്കരിക്കുന്നതും താഴ്വരുന്നതും കണ്ട രാജാവ്—
ഗൃഹ്യാഞ്ജലൌ സമാകൃഷ്യ സസ്വജേ പ്രിയമാത്മജമ്। തസ്മൈ ചാഭ്യുദ്യതം സമ്യങ്മണികാഞ്ചനഭൂഷിതമ്
കൈകൂപ്പിയിരിക്കുന്ന മകനെ രാജാവ് ചേർത്തുപിടിച്ചു; അവനു രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി.
ദിദേശ രാജാ രുചിരം രാമായ പരമാസനമ്। തഥാഽഽസനവരം പ്രാപ്യ വ്യദീപയത രാഘവഃ
രാജാവ് രാമനോട് ആ മനോഹരവും ഉത്തമവുമായ ഇരിപ്പിടം കാണിച്ചു; അങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ഇരിപ്പിടം ലഭിച്ച രാഘവൻ പ്രകാശിച്ചു.
സ്വയൈവ പ്രഭയാ മേരുമുദയേ വിമലോ രവിഃ। തേന വിഭ്രാജിതാ തത്ര സാ സഭാപി വ്യരോചത
സ്വന്തം പ്രഭയാൽ, മെരുവിൽ ഉദയിക്കുന്ന വൃത്തമായ സൂര്യനെപ്പോലെ, അവൻ ആ സഭയെ പ്രകാശിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ ആ സഭയും അതീവ ഭംഗിയായി.
വിമലഗ്രഹനക്ഷത്രാ ശാരദീ ദ്യൌരിവേന്ദുനാ। തം പശ്യമാനോ നൃപതിസ്തുതോഷ പ്രിയമാത്മജമ്
ശുദ്ധമായ ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞ ശരദ്കാലത്തെ ആകാശം ചന്ദ്രനാൽ ഭാസുരമാകുന്നതുപോലെ, ആ സഭയും പ്രകാശിച്ചു; പ്രിയപുത്രനെ കണ്ട രാജാവ് തൃപ്തനായി.
അലംകൃതമിവാത്മാനമാദര്ശതലസംസ്ഥിതമ്। സ തം സുസ്ഥിതമാഭാഷ്യ പുത്രം പുത്രവതാം വരഃ
സ്വന്തം പ്രതിബിംബം കറയില്ലാത്ത കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതുപോലെ, രാജാവ് തനിക്കു അലങ്കാരം ലഭിച്ചപോലെ അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ, പുത്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ തന്റെ മകനോട് സംസാരിച്ചു.
ഉവാചേദം വചോ രാജാ ദേവേന്ദ്രമിവ കശ്യപഃ। ജ്യേഷ്ഠായാമസി മേ പത്ന്യാം സദൃശ്യാം സദൃശഃ സുതഃ
കശ്യപൻ ദേവേന്ദ്രനോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് രാമനോട് പറഞ്ഞു: നീ എന്റെ മൂത്ത ഭാര്യയിൽ ജനിച്ച, എല്ലാ വിധത്തിലും യോഗ്യനായ മകനാണ്.
ഉത്പന്നസ്ത്വം ഗുണജ്യേഷ്ഠോ മമ രാമാത്മജഃ പ്രിയഃ। ത്വയാ യതഃ പ്രജാശ്ചേമാഃ സ്വഗുണൈരനുരഞ്ജിതാഃ
രാമാ, നീ എന്റെ പ്രിയപുത്രൻ, ഗുണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മികവുള്ളവൻ; നിന്റെ സ്വഭാവഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് ഈ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയം നീ നേടി.
തസ്മാത് ത്വം പുഷ്യയോഗേന യൌവരാജ്യമവാപ്നുഹി। കാമതസ്ത്വം പ്രകൃത്യൈവ നിര്ണീതോ ഗുണവാനിതി
അതിനാൽ, പുഷ്യനക്ഷത്രത്തിൽ, നീ യുവരാജപദവി ഏറ്റെടുക്കുക; സ്വഭാവത്താലും മനസ്സുകൊണ്ടും നീ ഗുണവാനെന്ന് കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ഗുണവത്യപി തു സ്നേഹാത് പുത്ര വക്ഷ്യാമി തേ ഹിതമ്। ഭൂയോ വിനയമാസ്ഥായ ഭവ നിത്യം ജിതേന്ദ്രിയഃ
നീ ഗുണവാനായാലും, സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ നിന്റെ ഭാവി ഭേദത്തിനായി പറയുന്നു: എപ്പോഴും വിനയം പാലിക്കൂ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വെയ്ക്കൂ.
കാമക്രോധസമുത്ഥാനി ത്യജസ്വ വ്യസനാനി ച। പരോക്ഷയാ വര്തമാനോ വൃത്ത്യാ പ്രത്യക്ഷയാ തഥാ
കാമവും ക്രോധവും മൂലമുണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കണം; ഒളിച്ചും തുറന്നും, എല്ലായിടത്തും നല്ല പെരുമാറ്റം പുലർത്തണം.
അമാത്യപ്രഭൃതീഃ സര്വാഃ പ്രജാശ്ചൈവാനുരഞ്ജയ। കോഷ്ഠാഗാരായുധാഗാരൈഃ കൃത്വാ സംനിചയാന് ബഹൂന്
മന്ത്രിമാരെയും മറ്റെല്ലാവരെയും, ജനങ്ങളെയും സന്തോഷിപ്പിക്കണം; ധനശാലകളും ആയുധശാലകളും നിറയെ സമ്പത്ത് ശേഖരിക്കണം.
ഇഷ്ടാനുരക്തപ്രകൃതിര്യഃ പാലയതി മേദിനീമ്। തസ്യ നന്ദന്തി മിത്രാണി ലബ്ധ്വാമൃതമിവാമരാഃ
ആശയും സ്നേഹവും ഉള്ള പ്രജകളെക്കൊണ്ട് ഭൂമിയെ ഭരിക്കുന്നവന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ, അമൃതം ലഭിച്ച ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കും.
തസ്മാത് പുത്ര ത്വമാത്മാനം നിയമ്യൈവം സമാചര। തച്ഛ്രുത്വാ സുഹൃദസ്തസ്യ രാമസ്യ പ്രിയകാരിണഃ
അതിനാല്, മകനേ, നീ നിന്നെ നിയന്ത്രിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം. രാമനോടു വളരെ സ്നേഹമുള്ള അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ,
ത്വരിതാഃ ശീഘ്രമാഗത്യ കൌസല്യായൈ ന്യവേദയന്। സാ ഹിരണ്യം ച ഗാശ്ചൈവ രത്നാനി വിവിധാനി ച
അവർ അതിവേഗം കൗസല്യയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു വിവരം അറിയിച്ചു. അവൾ പൊന്നും പശുക്കളും വിവിധ രത്നങ്ങളും വിതരണം ചെയ്തു.
വ്യാദിദേശ പ്രിയാഖ്യേഭ്യഃ കൌസല്യാ പ്രമദോത്തമാ। അഥാഭിവാദ്യ രാജാനം രഥമാരുഹ്യ രാഘവഃ। യയൌ സ്വം ദ്യുതിമദ് വേശ്മ ജനൌഘൈഃ പ്രതിപൂജിതഃ
പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കായി കൗസല്യാ ആ സമ്മാനങ്ങൾ കൊടുത്തു. പിന്നെ രാജാവിനെ വന്ദിച്ച് രാഘവൻ രഥത്തിൽ കയറി, ജനങ്ങളുടെ ആദരവോടെ തിളങ്ങുന്ന തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
തേ ചാപി പൌരാ നൃപതേര്വചസ്ത- ച്ഛ്രുത്വാ തദാ ലാഭമിവേഷ്ടമാശു। നരേന്ദ്രമാമന്ത്ര്യ ഗൃഹാണി ഗത്വാ ദേവാന് സമാനര്ചുരഭിപ്രഹൃഷ്ടാഃ
അവിടെയുള്ള പൗരന്മാർ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വലിയ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചതുപോലെ സന്തോഷിച്ചു. രാജാവിനോട് വിടപറഞ്ഞ് അവർ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി, സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചു.
thumb|ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചതുര്ഥഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ഇപ്പോൾ നാലാം സർഗ്ഗം കേൾക്കൂ.
ഗതേഷ്വഥ നൃപോ ഭൂയഃ പൌരേഷു സഹ മന്ത്രിഭിഃ। മന്ത്രയിത്വാ തതശ്ചക്രേ നിശ്ചയജ്ഞഃ സ നിശ്ചയമ്
ജനങ്ങൾ പോയതിനു ശേഷം രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വീണ്ടും ആലോചിച്ചു. ആ ധൈര്യശാലിയായ രാജാവ് അപ്പോൾ ഉറച്ച തീരുമാനമെടുത്തു.
ശ്വ ഏവ പുഷ്യോ ഭവിതാ ശ്വോഽഭിഷേച്യസ്തു മേ സുതഃ। രാമോ രാജീവപത്രാക്ഷോ യുവരാജ ഇതി പ്രഭുഃ
"നാളെ പുഷ്യ നക്ഷത്രം. നാളെ എന്റെ മകൻ, കമലദളനേത്രനായ രാമൻ, യുവരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടും," എന്നു രാജാവ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
അഥാന്തര്ഗൃഹമാവിശ്യ രാജാ ദശരഥസ്തദാ। സൂതമാമന്ത്രയാമാസ രാമം പുനരിഹാനയ
അപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ അകത്തുള്ള മുറിയിലേക്ക് ചെന്നു. അവൻ സാരഥിയെ വിളിച്ച്, "രാമനെ വീണ്ടും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക," എന്നു പറഞ്ഞു.
ദ്വാഃസ്ഥൈരാവേദിതം തസ്യ രാമായാഗമനം പുനഃ। ശ്രുത്വൈവ ചാപി രാമസ്തം പ്രാപ്തം ശങ്കാന്വിതോഽഭവത്
വാതിൽക്കാർ രാമനോട് വീണ്ടും വിളിച്ചുവരവിന്റെ വിവരം അറിയിച്ചു. അത് കേട്ട രാമൻ അല്പം ആശങ്കയോടെ നിന്നു.
പ്രവേശ്യ ചൈനം ത്വരിതോ രാമോ വചനമബ്രവീത്। യദാഗമനകൃത്യം തേ ഭൂയസ്തദ്ബ്രൂഹ്യശേഷതഃ
അവനെ വേഗത്തിൽ അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ രാമൻ ചോദിച്ചു: "നീ എന്തിനാണ് വന്നത്, അതിന്റെ കാരണം മുഴുവൻ പറയൂ."