വസിഷ്ഠം മുനിശാര്ദൂലം രാജാ വചനമബ്രവീത്। അഭിഷേകായ രാമസ്യ യത് കര്മ സപരിച്ഛദമ്
രാജാവ് മഹർഷിയായ വസിഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: 'രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിന് വേണ്ട എല്ലാ കാര്യങ്ങളും അനുബന്ധങ്ങളുമൊക്കെയും...'
തദദ്യ ഭഗവന് സര്വമാജ്ഞാപയിതുമര്ഹസി। തച്ഛ്രുത്വാ ഭൂമിപാലസ്യ വസിഷ്ഠോ മുനിസത്തമഃ
ഇന്ന്, ഭഗവൻ, അതെല്ലാം നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടത് നിനക്കാണ് യോജ്യം; രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹർഷി വസിഷ്ഠൻ,
ആദിദേശാഗ്രതോ രാജ്ഞഃ സ്ഥിതാന് യുക്താന് കൃതാഞ്ജലീന്। സുവര്ണാദീനി രത്നാനി ബലീന് സര്വൌഷധീരപി
രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ കയ്യുകൾ ചേർത്ത് നിൽക്കുന്നവരെ വിളിച്ചു, സ്വർണ്ണം തുടങ്ങി രത്നങ്ങൾ, ബലികൾ, ഔഷധികൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവരാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു.
ശുക്ലമാല്യാനി ലാജാംശ്ച പൃഥക് ച മധുസര്പിഷീ। അഹതാനി ച വാസാംസി രഥം സര്വായുധാന്യപി
വെള്ളയണികൾ, ലാജങ്ങൾ, വേറിട്ടു തേനും നെയ്യും, പുതുതായി അണിയാത്ത വസ്ത്രങ്ങൾ, രഥം, ആയുധങ്ങൾ എന്നിവയും കൊണ്ടുവരാൻ പറഞ്ഞു.
ചതുരങ്ഗബലം ചൈവ ഗജം ച ശുഭലക്ഷണമ്। ചാമരവ്യജനേ ചോഭേ ധ്വജം ഛത്രം ച പാണ്ഡുരമ്
നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യവും, ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള ആനയും, രണ്ടു ചാമരികളും, വെള്ളി കുടയും പതാകയും ഒരുക്കണം.
ശതം ച ശാതകുമ്ഭാനാം കുമ്ഭാനാമഗ്നിവര്ചസാമ്। ഹിരണ്യശൃങ്ഗമൃഷഭം സമഗ്രം വ്യാഘ്രചര്മ ച
നൂറ് പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കലശങ്ങളും, പൊൻകൊമ്പുള്ള കാളയും, മുഴുവൻ പുലിച്ചർമ്മവും ഒരുക്കണം.
യച്ചാന്യത് കിംചിദേഷ്ടവ്യം തത് സര്വമുപകല്പ്യതാമ്। ഉപസ്ഥാപയത പ്രാതരഗ്ന്യഗാരേ മഹീപതേഃ
മറ്റെന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുള്ളതെല്ലാം ഒരുക്കണം; രാജാവിന്റെ ഹോമശാലയിൽ രാവിലെ എല്ലാം എത്തിക്കണം.
അന്തഃപുരസ്യ ദ്വാരാണി സര്വസ്യ നഗരസ്യ ച। ചന്ദനസ്രഗ്ഭിരര്ച്യന്താം ധൂപൈശ്ച ഘ്രാണഹാരിഭിഃ
അകത്തളവും നഗരദ്വാരങ്ങളും ചന്ദനമാലകളും സുഗന്ധമുള്ള ധൂപവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കണം.
പ്രശസ്തമന്നം ഗുണവദ് ദധിക്ഷീരോപസേചനമ്। ദ്വിജാനാം ശതസാഹസ്രം യത്പ്രകാമമലം ഭവേത്
നൂറുകണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ആവശ്യമുള്ളത്രയും നല്ലതും ഗുണമുള്ളതുമായ ഭക്ഷണം, തൈരും പാൽകൂടി ചേർത്ത് ഒരുക്കണം.
സത്കൃത്യ ദ്വിജമുഖ്യാനാം ശ്വഃ പ്രഭാതേ പ്രദീയതാമ്। ഘൃതം ദധി ച ലാജാശ്ച ദക്ഷിണാശ്ചാപി പുഷ്കലാഃ
പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ച്, നാളെയുടെ രാവിലെ അവർക്കു നെയ്യും തൈരും പൊരിപ്പും സമൃദ്ധമായ ദാനങ്ങളും നൽകണം.
സൂര്യേഽഭ്യുദിതമാത്രേ ശ്വോ ഭവിതാ സ്വസ്തിവാചനമ്। ബ്രാഹ്മണാശ്ച നിമന്ത്ര്യന്താം കല്പ്യന്താമാസനാനി ച
നാളെ സൂര്യൻ ഉദിച്ച ഉടൻ മംഗളകർമ്മകൾ നടത്തണം; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിച്ച് അവർക്കു ഇരിപ്പിടങ്ങൾ ഒരുക്കണം.
ആബധ്യന്താം പതാകാശ്ച രാജമാര്ഗശ്ച സിച്യതാമ്। സര്വേ ച താലാപചരാ ഗണികാശ്ച സ്വലംകൃതാഃ
പതാകകൾ കെട്ടണം, രാജപഥം വെള്ളം ചീറ്റി ശുചിത്വം പാലിക്കണം; എല്ലാ വാതിൽപ്പടികളും ഗണികകളും ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കണം.
കക്ഷ്യാം ദ്വിതീയാമാസാദ്യ തിഷ്ഠന്തു നൃപവേശ്മനഃ। ദേവായതനചൈത്യേഷു സാന്നഭക്ഷ്യാഃ സദക്ഷിണാഃ
ഭക്ഷണവും ദാനവും ഉള്ളവർ രാജമന്ദിരത്തിന്റെ രണ്ടാം പ്രാകാരത്തിലും, ക്ഷേത്രങ്ങളിലും സന്നിധികളിലും നില്ക്കണം.
ഉപസ്ഥാപയിതവ്യാഃ സ്യുര്മാല്യയോഗ്യാഃ പൃഥക്പൃഥക്। ദീര്ഘാസിബദ്ധഗോധാശ്ച സംനദ്ധാ മൃഷ്ടവാസസഃ
മാലകൾ ധരിക്കുവാൻ യോഗ്യരായവർ വേറേ വേറെയായി ഒരുക്കണം; നീണ്ട വാൾധാരികളും തൊപ്പിയിട്ടും ഭംഗിയായി വസ്ത്രം ധരിച്ചും ആയുധധാരികളും ഉണ്ടാകണം.
മഹാരാജാങ്ഗനം ശൂരാഃ പ്രവിശന്തു മഹോദയമ്। ഏവം വ്യാദിശ്യ വിപ്രൌ തു ക്രിയാസ്തത്ര വിനിഷ്ഠിതൌ
വീരന്മാർ മഹാരാജാവിന്റെ വലിയ മന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിക്കണം; ഇങ്ങനെ നിർദ്ദേശം നൽകി ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവിടെ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി.
ചക്രതുശ്ചൈവ യച്ഛേഷം പാര്ഥിവായ നിവേദ്യ ച। കൃതമിത്യേവ ചാബ്രൂതാമഭിഗമ്യ ജഗത്പതിമ്
മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങളും നിർദ്ദേശം പോലെ ചെയ്തു, രാജാവിനോട് അറിയിച്ച്, ലോകനാഥനോട് ചെന്നു, 'എല്ലാം തയ്യാറായി' എന്നു പറഞ്ഞു.
യഥോക്തവചനം പ്രീതൌ ഹര്ഷയുക്തൌ ദ്വിജോത്തമൌ। തതഃ സുമന്ത്രം ദ്യുതിമാന് രാജാ വചനമബ്രവീത്
തങ്ങളുടെ വാക്കുകൾക്ക് അനുസരിച്ച് സന്തോഷത്തോടും ആനന്ദത്തോടും കൂടെ പ്രവർത്തിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കണ്ട രാജാവ്, പ്രകാശമുള്ള സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു.
രാമഃ കൃതാത്മാ ഭവതാ ശീഘ്രമാനീയതാമിതി। സ തഥേതി പ്രതിജ്ഞായ സുമന്ത്രോ രാജശാസനാത്
'ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള രാമനെ നീ വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുവരിക' എന്നു രാജാവിന്റെ കല്പനയനുസരിച്ച് സുമന്ത്രൻ സമ്മതിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
രാമം തത്രാനയാംചക്രേ രഥേന രഥിനാം വരമ്। അഥ തത്ര സഹാസീനാസ്തദാ ദശരഥം നൃപമ്
സുമന്ത്രൻ രാമനെ, രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, രഥത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നു; അവിടെ ഇരുന്നപ്പോൾ രാമൻ ദശരഥമഹാരാജാവിനെ കണ്ടു.
പ്രാച്യോദീച്യാ പ്രതീച്യാശ്ച ദാക്ഷിണാത്യാശ്ച ഭൂമിപാഃ। മ്ലേച്ഛാശ്ചാര്യാശ്ച യേ ചാന്യേ വനശൈലാന്തവാസിനഃ
കിഴക്കും വടക്കും പടിഞ്ഞാറും തെക്കുമുള്ള രാജാക്കന്മാരും, വിദേശികളും ആര്യന്മാരും, കാടുകളും പർവ്വതങ്ങളിലും താമസിക്കുന്നവരും,
ഉപാസാംചക്രിരേ സര്വേ തം ദേവാ വാസവം യഥാ। തേഷാം മധ്യേ സ രാജര്ഷിര്മരുതാമിവ വാസവഃ
എല്ലാവരും ഇന്ദ്രനെപോലെ അവനെ സേവിച്ചു; അവരുടെ ഇടയിൽ ആ രാജർഷി മരുതുകളിലേക്കുള്ള ഇന്ദ്രനെപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
പ്രാസാദസ്ഥോ ദശരഥോ ദദര്ശായാന്തമാത്മജമ്। ഗന്ധര്വരാജപ്രതിമം ലോകേ വിഖ്യാതപൌരുഷമ്
മഹാപ്രാസാദത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന ദശരഥൻ, ലോകത്തിൽ വീര്യത്തിൽ പ്രശസ്തനും ഗന്ധർവരാജനെപ്പോലെയും ആയ തന്റെ മകനു സമീപം വരുന്നത് കണ്ടു.
ദീര്ഘബാഹും മഹാസത്ത്വം മത്തമാതങ്ഗഗാമിനമ്। ചന്ദ്രകാന്താനനം രാമമതീവ പ്രിയദര്ശനമ്
ദീർഘമായ കൈകളും മഹത്തായ ശക്തിയും ഉള്ള രാമൻ, ഉന്മാദമായയാനയുള്ള കാളയെപ്പോലെ നടന്ന്, ചന്ദ്രക്കാന്തംപോലെ പ്രഭയുള്ള മുഖംകൊണ്ട്, അത്യന്തം മനോഹരനായിരുന്നു.
രൂപൌദാര്യഗുണൈഃ പുംസാം ദൃഷ്ടിചിത്താപഹാരിണമ്। ഘര്മാഭിതപ്താഃ പര്ജന്യം ഹ്ലാദയന്തമിവ പ്രജാഃ
അവന്റെ സൗന്ദര്യവും മഹത്വവും ഗുണങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ കണ്ണും മനസ്സും ആകർഷിച്ചു; വേനലിൽ കത്തുന്നവരെ മഴ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ജനങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
ന തതര്പ സമായാന്തം പശ്യമാനോ നരാധിപഃ। അവതാര്യ സുമന്ത്രസ്തു രാഘവം സ്യന്ദനോത്തമാത്
രാമൻ സമീപത്തേക്ക് വന്നപ്പോൾ രാജാവിന് അവനെ നോക്കാൻ മതിയായില്ല; പിന്നെ സുമന്ത്രൻ രാഘവനെ അത്യുത്തമമായ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറക്കിവിട്ടു.
പിതുഃ സമീപം ഗച്ഛന്തം പ്രാഞ്ജലിഃ പൃഷ്ഠതോഽന്വഗാത്। സ തം കൈലാസശൃങ്ഗാഭം പ്രാസാദം രഘുനന്ദനഃ
കൈകൂപ്പി സുമന്ത്രൻ പിറകിൽ നിന്ന് രാമനെ അനുഗമിച്ചു, അങ്ങനെ രഘുവംശത്തിലെ ആനന്ദം, കൈലാസശൃംഗത്തെപ്പോലെ ഭംഗിയുള്ള ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ആരുരോഹ നൃപം ദ്രഷ്ടും സഹസാ തേന രാഘവഃ। സ പ്രാഞ്ജലിരഭിപ്രേത്യ പ്രണതഃ പിതുരന്തികേ
രാഘവൻ അതിവേഗം രാജാവിനെ കാണാൻ ആ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് കയറി; കൈകൂപ്പി അടുത്ത് ചെന്നു, അപ്പന്റെ മുമ്പിൽ വണങ്ങി.
നാമ സ്വം ശ്രാവയന് രാമോ വവന്ദേ ചരണൌ പിതുഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രണതം പാര്ശ്വേ കൃതാഞ്ജലിപുടം നൃപഃ
തന്റെ പേര് ഉച്ചരിച്ച് രാമൻ അപ്പന്റെ കാലിൽ വണങ്ങി; അവനെ കൈകൂപ്പി വശത്ത് നമസ്കരിക്കുന്നതും താഴ്വരുന്നതും കണ്ട രാജാവ്—
ഗൃഹ്യാഞ്ജലൌ സമാകൃഷ്യ സസ്വജേ പ്രിയമാത്മജമ്। തസ്മൈ ചാഭ്യുദ്യതം സമ്യങ്മണികാഞ്ചനഭൂഷിതമ്
കൈകൂപ്പിയിരിക്കുന്ന മകനെ രാജാവ് ചേർത്തുപിടിച്ചു; അവനു രത്നങ്ങളും പൊന്നും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി.
ദിദേശ രാജാ രുചിരം രാമായ പരമാസനമ്। തഥാഽഽസനവരം പ്രാപ്യ വ്യദീപയത രാഘവഃ
രാജാവ് രാമനോട് ആ മനോഹരവും ഉത്തമവുമായ ഇരിപ്പിടം കാണിച്ചു; അങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠമായ ഇരിപ്പിടം ലഭിച്ച രാഘവൻ പ്രകാശിച്ചു.