ജാമ്ബവന്തം തഥോക്ത്വാ തു വൃദ്ധം ബ്രഹ്മസുതം തഥാ । മൈന്ദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ പഞ്ച ജാമ്ബവതാ സഹ । യാവത്കലിശ്ച സമ്പ്രാപ്തസ്താവജ്ജീവത സര്വദാ ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജാംബവാനെയും, വയസ്സായ ബ്രഹ്മപുത്രനെയും, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ജാംബവാനോടൊപ്പം അഞ്ചുപേരെയും, കലിയുഗം വരുന്നതുവരെ ജീവിക്കണമെന്ന് കല്പിച്ചു.
താനേവമുക്ത്വാ കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാംസ്താനൃക്ഷവാനരാന് । ഉവാച ബാഢം ഗച്ഛധ്വം മയാ സാര്ധം യഥേപ്സിതമ് ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ആ എല്ലാ കരടികളും കുരങ്ങന്മാരെയും നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ശരി, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ എന്നോടൊപ്പം പോകൂ.'
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടോതരശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നൂറിനെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം പൃഥുവക്ഷാ മഹായശാഃ । രാമഃ കമലപത്രാക്ഷഃ പുരോധസമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൯.
രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വിശാലവക്ഷസ്സും മഹാശ്രീയും ഉള്ള കമലനയനനായ രാമൻ പുരോഹിതനോട് പറഞ്ഞു.
അഗ്നിഹോത്രം വ്രജത്വഗ്രേ ദീപ്യമാനം സഹ ദ്വിജൈഃ । വാജപേയാതപത്രം ച ശോഭമാനം മഹാപഥേ ।। ൭.൧൦൯.
'അഗ്നിഹോത്രം ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ. വാജപേയയാഗത്തിന്റെ കുടയും മഹാമാർഗത്തിൽ ഭംഗിയായി മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ.'
തതോ വസിഷ്ഠസ്തേജസ്വീ സര്വം നിരവശേഷതഃ । ചകാര വിധിവദ്ധര്മം മഹാപ്രാസ്ഥാനികം വിധിമ് ।। ൭.൧൦൯.
അതിനുശേഷം തേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠൻ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിധിപ്രകാരം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു, മഹാപ്രസ്ഥാനികവിധിയും ചെയ്തു.
തതഃ സൂക്ഷ്മാമ്ബരധരോ ബ്രഹ്മമാവര്തയന്പരമ് । കുശാന്ഗൃഹീത്വാ പാണിഭ്യാം പ്രസജ്യ പ്രയയാവഥ ।। ൭.൧൦൯.
ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച്, പരമമായ ബ്രഹ്മഗീതം ജപിച്ച്, കുശത്തണ്ട് കൈയിൽ എടുത്ത്, നമസ്കരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
അവ്യാഹരന്ക്വചിത്കിഞ്ചിന്നിശ്ചേഷ്ടോ നിഃസുഖഃ പഥി । നിര്ജഗാമ ഗൃഹാത്തസ്മാദ്ദീപ്യമാന ഇവാംശുമാന് ।। ൭.൧൦൯.
എവിടെയും ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിക്കാതെ, ചലനമില്ലാതെ, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആ വഴിയിൽ, ആ വീട്ടിൽ നിന്നു അംശുമാനെന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
രാമസ്യ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ സപദ്മാ ശ്രീരപാശ്രിതാ । സവ്യേ തു ഹ്രീര്മഹാദേവീ വ്യവസായസ്തഥാഗ്രതഃ ।। ൭.൧൦൯.
രാമന്റെ വലതുവശത്ത് കമലങ്ങളോടുകൂടിയ ശ്രീദേവി അഭയം തേടി നിന്നു. ഇടതുവശത്ത് മഹാദേവിയായ ഹ്രീയും മുന്നിൽ ഉറച്ച മനസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശരാ നാനാവിധാശ്ചാപി ധനുരായതമുത്തമമ് । തഥാ ഽ ഽയുധാനി തേ സര്വേ യയുഃ പുരുഷവിഗ്രഹാഃ ।। ൭.൧൦൯.
വിവിധതരത്തിലുള്ള അമ്പുകളും ഉത്തമമായ വില്ലും മറ്റു ആയുധങ്ങളും മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു അവനോടൊപ്പം പോയി.
വേദാ ബ്രാഹ്മണരൂപേണ ഗായത്രീ സര്വരക്ഷിണീ । ഓങ്കാരോ ഽഥ വഷട്കാരഃ സര്വേ രാമമനുവ്രതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
വേദങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ, എല്ലാം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഗായത്രീ, ഓം എന്ന അക്ഷരവും വഷട് എന്ന വിളിയും—allാം രാമനെ ഭക്തിയോടെ അനുഗമിച്ചു.
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനഃ സര്വ ഏവ മഹീസുരാഃ । അന്വഗച്ഛന്മഹാത്മാനം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ് ।। ൭.൧൦൯.
മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ മഹാത്മാവിനെ അനുസരിച്ച് തുറന്ന സ്വർഗ്വാതിലിലേക്ക് പോയി.
തം യാന്തമനുഗച്ഛന്തി ഹ്യന്തഃപുരചരാഃ സ്ത്രിയഃ । സവൃദ്ധബാലദാസീകാഃ സവര്ഷവരകിങ്കരാഃ ।। ൭.൧൦൯.
അവനോടൊപ്പം അകത്തുള്ള സ്ത്രീകളും മൂപ്പന്മാരും കുട്ടികളും ദാസിമാരും വിവിധ സേവകരുമൊക്കെയും പുറകെ നടന്നു.
സാന്തഃപുരശ്ച ഭരതഃ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ । രാമം ഗതിമുപാഗമ്യ സാഗ്നിഹോത്രമനുവ്രതഃ ।। ൭.൧൦൯.
അകത്തുള്ളവരോടൊപ്പം ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും രാമന്റെ വഴിയിൽ ചേർന്ന് ഹോമത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നടന്നു.
തേ ച സര്വേ മഹാത്മാനഃ സാഗ്നിഹോത്രാഃ സമാഗതാഃ । സപുത്രദാരാഃ കാകുത്സ്ഥമനുജഗ്മുര്മഹാമതിമ് ।। ൭.൧൦൯.
അവിടെ ഹോമം ചെയ്യുന്ന മഹാത്മാക്കളും അവരുടെ ഭാര്യകളും മക്കളുമൊത്ത് ആ ജ്ഞാനിയേയും അനുഗമിച്ചു.
മന്ത്രിണോ ഭൃത്യവര്ഗാശ്ച സപുത്രപശുബാന്ധവാഃ । സര്വേ സഹാനുഗാ രാമമന്വഗച്ഛന്പ്രഹൃഷ്ടവത് ।। ൭.൧൦൯.
മന്ത്രിമാരും ഭൃത്യരും അവരുടെ മക്കളും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ രാമനോടൊപ്പം പോയി.
തതഃ സര്വാഃ പ്രകൃതയോ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതാഃ । ഗച്ഛന്തമന്വഗഛംസ്തം രാഘവം ഗുണരഞ്ജിതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
പിന്നീട് സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട എല്ലാ പ്രജകളും രാഘവന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായി അവനെ അനുഗമിച്ചു.
തതഃ സസ്ത്രീപുമാംസസ്തേ സപക്ഷിപശുവാഹനാഃ । രാഘവസ്യാനുഗാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാ വിഗതകല്മഷാഃ ।। ൭.൧൦൯.
പിന്നീട് സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, വാഹനങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി—allാം രാഘവനെ സന്തോഷത്തോടും പാപമില്ലാതെ അനുഗമിച്ചു.
സ്നാതാഃ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാഃ പുഷ്ടാശ്ച വാനരാഃ । ദൃഢം കിലകിലാശബ്ദൈഃ സര്വം രാമമനുവ്രതമ് ।। ൭.൧൦൯.
കുളിച്ചുതീരുകയും സന്തോഷത്തോടെയും സമൃദ്ധിയോടെയും ആനന്ദത്തോടെ—allാം വാനരങ്ങൾ രാമനോടുള്ള ഭക്തിയിൽ ഉല്ലാസശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി.
ന തത്ര കശ്ചിദ്ദീനോ വാ വ്രീഡിതോ വാ ഽപി ദുഃഖിതഃ । ഹൃഷ്ടം സമുദിതം സര്വം ബഭൂവ പരമാദ്ഭുതമ് ।। ൭.൧൦൯.
അവിടെ ആരും ദുർബലരായിരുന്നില്ല, ലജ്ജിച്ചവരോ ദുഃഖിതരോ ആയിരുന്നില്ല. എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും ഐക്യത്തോടെയും അത്ഭുതകരമായിരുന്നു.
ദ്രഷ്ടുകാമോ ഽഥ നിര്യാന്തം രാമം ജാനപദോ ജനഃ । യഃ പ്രാപ്തഃ സോ ഽപി ദൃഷ്ട്വൈവ സ്വര്ഗായാനുഗതോ മുദാ ।। ൭.൧൦൯.
പിന്നീട് രാമൻ പുറപ്പെടുന്നതു കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച ജനങ്ങൾ അവനെ കണ്ടവരൊക്കെയും സന്തോഷത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് അനുഗമിച്ചു.
ഋക്ഷവാനരരക്ഷാംസി ജനാശ്ച പുരവാസിനഃ । ആഗച്ഛന്പരയാ ഭക്ത്യാ പൃഷ്ഠതഃ സുസമാഹിതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
കരടികൾ, വാനരങ്ങൾ, രാക്ഷസന്മാർ, നഗരവാസികൾ—allാം പരമഭക്തിയോടെ ശ്രദ്ധയോടെ പിന്നിൽ നിന്ന് സമീപിച്ചു.
യാനി ഭൂതാനി നഗരേ ഽപ്യന്തര്ധാനഗതാനി ച । രാഘവം താന്യനുയയുഃ സ്വര്ഗായ സമുപസ്ഥിതമ് ।। ൭.൧൦൯.
നഗരത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും, അദൃശ്യരായവരും പോലും, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായ രാഘവനെ അനുഗമിച്ചു.
യാനി പശ്യന്തി കാകുത്സ്ഥം സ്ഥാവരാണി ചരാണി ച । സര്വാണി രാമഗമനേ ഹ്യനുജഗ്മുര്ഹി താന്യപി ।। ൭.൧൦൯.
സ്ഥാവരങ്ങളോ ചലിക്കുന്നവയോ ആയ കാകുത്സ്ഥനെ കണ്ട എല്ലാ ജീവികളും രാമന്റെ യാത്രയിൽ അവനെ അനുഗമിച്ചു.
നോച്ഛ്വസത്തദയോധ്യായാം സുസൂക്ഷ്മമപി ദൃശ്യതേ । തിര്യഗ്യോനിഗതാശ്ചാപി സര്വേ രാമമനുവ്രതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
അയോധ്യയിൽ ഏറ്റവും ചെറുതായും ഒരു ശ്വാസം പോലും ശേഷിച്ചിരുന്നില്ല; മറ്റ് ജന്മങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരും—allാം രാമനോടുള്ള ഭക്തിയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ നവാധികശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷിയുടെ ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ ഒൻപതാംശതത്തിലും ഒൻപതാം സർഗ്ഗവും സമാപിച്ചു.
അധ്യര്ധയോജനം ഗത്വാ നദീം പശ്ചാന്മുഖാശ്രിതാമ് । സരയൂം പുണ്യസലിലാം ദദര്ശ രഘുനന്ദനഃ ।। ൭.൧൧൦.
അരയോജന ദൂരം സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, രഘുനന്ദനൻ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്ന വിശുദ്ധജലമായ സരയു നദിയെ കണ്ടു.
താം നദീമാകുലാവര്താം സര്വത്രാനുസരന്നൃപഃ । ആഗതഃ സപ്രജോ രാമസ്തം ദേശം രഘുനന്ദനഃ ।। ൭.൧൧൦.
ആ നദിയിൽ എല്ലായിടത്തും തിരകൾ അലയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. രാജാവായ രാമനും ജനങ്ങളോടൊപ്പം ആ പ്രദേശത്ത് എത്തി.
അഥ തസ്മിന്മുഹൂര്തേ തു ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । സര്വൈഃ പരിവൃതോ ദേവൈര്ഋഷിഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ ।। ൭.൧൧൦.
അപ്പോൾ അതേ സമയത്ത് ലോകപിതാവായ ബ്രഹ്മാവു് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും മഹർഷിമാരോടും കൂടെ അവിടെ എത്തി.
ആയയൌ യത്ര കാകുത്സ്ഥഃ സ്വര്ഗായ സമുപസ്ഥിതഃ । വിമാനശതകോടീഭിര്ദിവ്യാഭിരഭിസംവൃതഃ ।। ൭.൧൧൦.
അവൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു് പോകാൻ തയ്യാറായി കാകുത്സ്ഥൻ നില്ക്കുന്നിടത്തേക്കു്, അനേകം ദിവ്യവിമാനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, എത്തി.