ബിഭീഷണമഥോവാച രാക്ഷസേന്ദ്രം മഹായശാഃ । യാവത്പ്രജാ ധരിഷ്യന്തി താവത്ത്വം വൈ ബിഭീഷണ । രാക്ഷസേന്ദ്ര മഹാവീര്യ ലങ്കാസ്ഥസ്ത്വം ധരിഷ്യസി ।। ൭.൧൦൮.
അപ്പോൾ മഹാശ്രീയുള്ള രാമൻ, രാക്ഷസരാജാവായ വിഭീഷണനോട് പറഞ്ഞു: 'ജനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ, മഹാവീര്യശാലിയായ വിഭീഷണ, ലങ്കയിൽ രാജാവായി തുടരും.'
യാവച്ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച യാവത്തിഷ്ഠതി മേദിനീ । യാവച്ച മത്കഥാ ലോകേ താവദ്രാജ്യം തവാസ്ത്വിഹ ।। ൭.൧൦൮.
'ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, എന്റെ കഥ ലോകത്ത് പറയപ്പെടുന്നിടത്തോളം, ഇതിൽ നിന്നു നിന്റെ രാജ്യം തുടരും.'
ശാസിതസ്ത്വം സഖിത്വേന കാര്യം തേ മമ ശാസനമ് । പ്രജാഃ സംരക്ഷ ധര്മേണ നോത്തരം വക്തുമര്ഹസി ।। ൭.൧൦൮.
'സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ നിന്നോട് ഉപദേശിക്കുന്നു; എന്റെ കല്പന നീ നിർവഹിക്കണം. ജനങ്ങളെ നീ ധർമ്മത്തോടെ രക്ഷിക്കണം, എതിര് വാക്ക് പറയരുത്.'
കിഞ്ചാന്യദ്വക്തുമിച്ഛാമി രാക്ഷസേന്ദ്ര മഹാമതേ ।। ൭.൧൦൮.
'രാക്ഷസരാജാവേ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഞാൻ മറ്റൊരു കാര്യവും പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ആരാധയ ജഗന്നാഥമിക്ഷ്വാകുകുലദൈവതമ് । ആരാധനീയമനിശം സര്വൈര്ദൈവൈഃ സവാസവൈഃ ।। ൭.൧൦൮.
'ലോകത്തിന്റെ നാഥനെയും ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ ദൈവത്തെയും, എല്ലാ ദേവന്മാരും ദിക്കുപാലകരുമൊക്കെ നിരന്തരം ആരാധിക്കേണ്ടവനെയും നീ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.'
തഥേതി പ്രതിജഗ്രാഹ രാമവാക്യം വിഭീഷണഃ । രാജാ രാക്ഷസമുഖ്യാനാം രാഘവാജ്ഞാമനുസ്മരന് ।। ൭.൧൦൮.
വിഭീഷണൻ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ചു, രാഘവന്റെ കല്പന ഓർത്ത്, രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനനായ രാജാവായി ഭരിച്ചുവന്നു.
തമേവമുക്ത്വാ കാകുത്സ്ഥോ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് । ജീവിതേ കൃതബുദ്ധിസ്ത്വം മാ പ്രതിജ്ഞാം വിലോപയ ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ജീവിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചവനല്ലേ, നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ മറക്കരുത്.'
മത്കഥാഃ പ്രചരിഷ്യന്തി യാവല്ലോകേ ഹരീശ്വര । താവദ്രമസ്വ സുപ്രീതോ മദ്വാക്യമനുപാലയന് ।। ൭.൧൦൮.
'എന്റെ കഥകൾ ലോകത്ത് പരന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, കുരങ്ങന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നീ സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച് ഇവിടെ തുടരുക.'
ഏവമുക്തസ്തു ഹനുമാന്രാഘവേണ മഹാത്മനാ । വാക്യം വിജ്ഞാപയാമാസ പരം ഹര്ഷമവാപ്യ ച ।। ൭.൧൦൮.
മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹനുമാൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
യാവത്തവ കഥാ ലോകേ വിചരിഷ്യതി പാവനീ । താവത്സ്ഥാസ്യാമി മേദിന്യാം തവാജ്ഞാമനുപാലയന് ।। ൭.൧൦൮.
'നിന്റെ പുണ്യകഥ ലോകത്ത് പരന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഞാൻ ഭൂമിയിൽ നിന്റെ കല്പന പാലിച്ച് തുടരും.'
ജാമ്ബവന്തം തഥോക്ത്വാ തു വൃദ്ധം ബ്രഹ്മസുതം തഥാ । മൈന്ദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ പഞ്ച ജാമ്ബവതാ സഹ । യാവത്കലിശ്ച സമ്പ്രാപ്തസ്താവജ്ജീവത സര്വദാ ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജാംബവാനെയും, വയസ്സായ ബ്രഹ്മപുത്രനെയും, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ജാംബവാനോടൊപ്പം അഞ്ചുപേരെയും, കലിയുഗം വരുന്നതുവരെ ജീവിക്കണമെന്ന് കല്പിച്ചു.
താനേവമുക്ത്വാ കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാംസ്താനൃക്ഷവാനരാന് । ഉവാച ബാഢം ഗച്ഛധ്വം മയാ സാര്ധം യഥേപ്സിതമ് ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ആ എല്ലാ കരടികളും കുരങ്ങന്മാരെയും നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ശരി, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ എന്നോടൊപ്പം പോകൂ.'
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടോതരശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നൂറിനെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം പൃഥുവക്ഷാ മഹായശാഃ । രാമഃ കമലപത്രാക്ഷഃ പുരോധസമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൯.
രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വിശാലവക്ഷസ്സും മഹാശ്രീയും ഉള്ള കമലനയനനായ രാമൻ പുരോഹിതനോട് പറഞ്ഞു.
അഗ്നിഹോത്രം വ്രജത്വഗ്രേ ദീപ്യമാനം സഹ ദ്വിജൈഃ । വാജപേയാതപത്രം ച ശോഭമാനം മഹാപഥേ ।। ൭.൧൦൯.
'അഗ്നിഹോത്രം ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ. വാജപേയയാഗത്തിന്റെ കുടയും മഹാമാർഗത്തിൽ ഭംഗിയായി മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ.'
തതോ വസിഷ്ഠസ്തേജസ്വീ സര്വം നിരവശേഷതഃ । ചകാര വിധിവദ്ധര്മം മഹാപ്രാസ്ഥാനികം വിധിമ് ।। ൭.൧൦൯.
അതിനുശേഷം തേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠൻ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിധിപ്രകാരം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു, മഹാപ്രസ്ഥാനികവിധിയും ചെയ്തു.
തതഃ സൂക്ഷ്മാമ്ബരധരോ ബ്രഹ്മമാവര്തയന്പരമ് । കുശാന്ഗൃഹീത്വാ പാണിഭ്യാം പ്രസജ്യ പ്രയയാവഥ ।। ൭.൧൦൯.
ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച്, പരമമായ ബ്രഹ്മഗീതം ജപിച്ച്, കുശത്തണ്ട് കൈയിൽ എടുത്ത്, നമസ്കരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
അവ്യാഹരന്ക്വചിത്കിഞ്ചിന്നിശ്ചേഷ്ടോ നിഃസുഖഃ പഥി । നിര്ജഗാമ ഗൃഹാത്തസ്മാദ്ദീപ്യമാന ഇവാംശുമാന് ।। ൭.൧൦൯.
എവിടെയും ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിക്കാതെ, ചലനമില്ലാതെ, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആ വഴിയിൽ, ആ വീട്ടിൽ നിന്നു അംശുമാനെന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
രാമസ്യ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ സപദ്മാ ശ്രീരപാശ്രിതാ । സവ്യേ തു ഹ്രീര്മഹാദേവീ വ്യവസായസ്തഥാഗ്രതഃ ।। ൭.൧൦൯.
രാമന്റെ വലതുവശത്ത് കമലങ്ങളോടുകൂടിയ ശ്രീദേവി അഭയം തേടി നിന്നു. ഇടതുവശത്ത് മഹാദേവിയായ ഹ്രീയും മുന്നിൽ ഉറച്ച മനസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശരാ നാനാവിധാശ്ചാപി ധനുരായതമുത്തമമ് । തഥാ ഽ ഽയുധാനി തേ സര്വേ യയുഃ പുരുഷവിഗ്രഹാഃ ।। ൭.൧൦൯.
വിവിധതരത്തിലുള്ള അമ്പുകളും ഉത്തമമായ വില്ലും മറ്റു ആയുധങ്ങളും മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു അവനോടൊപ്പം പോയി.
വേദാ ബ്രാഹ്മണരൂപേണ ഗായത്രീ സര്വരക്ഷിണീ । ഓങ്കാരോ ഽഥ വഷട്കാരഃ സര്വേ രാമമനുവ്രതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
വേദങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ, എല്ലാം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഗായത്രീ, ഓം എന്ന അക്ഷരവും വഷട് എന്ന വിളിയും—allാം രാമനെ ഭക്തിയോടെ അനുഗമിച്ചു.
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനഃ സര്വ ഏവ മഹീസുരാഃ । അന്വഗച്ഛന്മഹാത്മാനം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ് ।। ൭.൧൦൯.
മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ മഹാത്മാവിനെ അനുസരിച്ച് തുറന്ന സ്വർഗ്വാതിലിലേക്ക് പോയി.
തം യാന്തമനുഗച്ഛന്തി ഹ്യന്തഃപുരചരാഃ സ്ത്രിയഃ । സവൃദ്ധബാലദാസീകാഃ സവര്ഷവരകിങ്കരാഃ ।। ൭.൧൦൯.
അവനോടൊപ്പം അകത്തുള്ള സ്ത്രീകളും മൂപ്പന്മാരും കുട്ടികളും ദാസിമാരും വിവിധ സേവകരുമൊക്കെയും പുറകെ നടന്നു.
സാന്തഃപുരശ്ച ഭരതഃ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ । രാമം ഗതിമുപാഗമ്യ സാഗ്നിഹോത്രമനുവ്രതഃ ।। ൭.൧൦൯.
അകത്തുള്ളവരോടൊപ്പം ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും രാമന്റെ വഴിയിൽ ചേർന്ന് ഹോമത്തിൽ ഭക്തിയോടെ നടന്നു.
തേ ച സര്വേ മഹാത്മാനഃ സാഗ്നിഹോത്രാഃ സമാഗതാഃ । സപുത്രദാരാഃ കാകുത്സ്ഥമനുജഗ്മുര്മഹാമതിമ് ।। ൭.൧൦൯.
അവിടെ ഹോമം ചെയ്യുന്ന മഹാത്മാക്കളും അവരുടെ ഭാര്യകളും മക്കളുമൊത്ത് ആ ജ്ഞാനിയേയും അനുഗമിച്ചു.
മന്ത്രിണോ ഭൃത്യവര്ഗാശ്ച സപുത്രപശുബാന്ധവാഃ । സര്വേ സഹാനുഗാ രാമമന്വഗച്ഛന്പ്രഹൃഷ്ടവത് ।। ൭.൧൦൯.
മന്ത്രിമാരും ഭൃത്യരും അവരുടെ മക്കളും പശുക്കളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ രാമനോടൊപ്പം പോയി.
തതഃ സര്വാഃ പ്രകൃതയോ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതാഃ । ഗച്ഛന്തമന്വഗഛംസ്തം രാഘവം ഗുണരഞ്ജിതാഃ ।। ൭.൧൦൯.
പിന്നീട് സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട എല്ലാ പ്രജകളും രാഘവന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായി അവനെ അനുഗമിച്ചു.
തതഃ സസ്ത്രീപുമാംസസ്തേ സപക്ഷിപശുവാഹനാഃ । രാഘവസ്യാനുഗാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാ വിഗതകല്മഷാഃ ।। ൭.൧൦൯.
പിന്നീട് സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, വാഹനങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടി—allാം രാഘവനെ സന്തോഷത്തോടും പാപമില്ലാതെ അനുഗമിച്ചു.
സ്നാതാഃ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ ഹൃഷ്ടാഃ പുഷ്ടാശ്ച വാനരാഃ । ദൃഢം കിലകിലാശബ്ദൈഃ സര്വം രാമമനുവ്രതമ് ।। ൭.൧൦൯.
കുളിച്ചുതീരുകയും സന്തോഷത്തോടെയും സമൃദ്ധിയോടെയും ആനന്ദത്തോടെ—allാം വാനരങ്ങൾ രാമനോടുള്ള ഭക്തിയിൽ ഉല്ലാസശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി.
ന തത്ര കശ്ചിദ്ദീനോ വാ വ്രീഡിതോ വാ ഽപി ദുഃഖിതഃ । ഹൃഷ്ടം സമുദിതം സര്വം ബഭൂവ പരമാദ്ഭുതമ് ।। ൭.൧൦൯.
അവിടെ ആരും ദുർബലരായിരുന്നില്ല, ലജ്ജിച്ചവരോ ദുഃഖിതരോ ആയിരുന്നില്ല. എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും ഐക്യത്തോടെയും അത്ഭുതകരമായിരുന്നു.