തസ്യ വാക്യസ്യ വാക്യാന്തേ വാനരാഃ കാമരൂപിണഃ । ഋക്ഷരാക്ഷസസങ്ഘാശ്ച സമാപേതുരനേകശഃ ।। ൭.൧൦൮.
അവന്റെ വാക്കുകൾക്ക് ശേഷം, ആഗ്രഹമനുസരിച്ച് രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്ന വാനരരും, കരടികളും, രാക്ഷസന്മാരും കൂട്ടമായി അവിടെ എത്തി.
സുഗ്രീവം തേ പുരസ്കൃത്യ സര്വ ഏവ സമാഗതാഃ । തം രാമം ദ്രഷ്ടുമനസഃ സ്വര്ഗായാഭിമുഖം സ്ഥിതമ് ।। ൭.൧൦൮.
സുഗ്രീവനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് രാമനെ കാണാൻ, സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകാൻ ഒരുക്കമാകുന്ന രാമനോടു ചേർന്ന് എത്തിയിരുന്നു.
ദേവപുത്രാ ഋഷിസുതാ ഗന്ധര്വാണാം സുതാസ്തഥാ । രാമക്ഷയം വിദിത്വാ തേ സര്വ ഏവ സമാഗതാഃ ।। ൭.൧൦൮.
ദേവപുത്രന്മാർ, ഋഷിപുത്രന്മാർ, ഗന്ധർവരുടെ മക്കൾ എന്നിവരും, രാമന്റെ യാത്ര അറിയുമ്പോൾ അവിടെയൊക്കെ കൂടി.
തേ രാമമഭിവാദ്യോചുഃ സര്വേ വാനരരാക്ഷസാഃ । തവാനുഗമനേ രാജന്സമ്പ്രാപ്താഃ കൃതനിശ്ചയാഃ ।। ൭.൧൦൮.
എല്ലാ വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും രാമനെ വന്ദിച്ച് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിന്നെ അനുഗമിക്കാൻ ഞങ്ങൾ ഉറച്ച മനസ്സോടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
യദി രാമ വിനാസ്മാഭിര്ഗച്ഛേസ്ത്വം പുരുഷോത്തമ । യമദണ്ഡമിവോദ്യമ്യ ത്വയാ സ്മ വിനിപാതിതാഃ ।। ൭.൧൦൮.
'രാമാ, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ, നീ ഞങ്ങളെ കൂടാതെ പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അത് യമന്റെ ദണ്ഡം ഉയർത്തി ഞങ്ങളെ വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെയാകും.'
തൈരേവമുക്തഃ കാകുത്സ്ഥോ ബാഢമിത്യബ്രവീത് സ്മയന് ।। ൭.൧൦൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാകുത്ഥസന്തതിയായ രാമൻ പുഞ്ചിരിച്ച് 'ശരി' എന്ന് ഉത്തരം നൽകി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാമം സുഗ്രീവോ ഽപി മഹാബലഃ । പ്രണമ്യ വിധിവദ്വീരം വിജ്ഞാപയിതുമുദ്യതഃ ।। ൭.൧൦൮.
അവിടെ, മഹാബലനായ സുഗ്രീവനും രാമനെ ശിഷ്ടാചാരപ്രകാരം വന്ദിച്ച്, തന്റെ അഭ്യർത്ഥന അറിയിക്കാൻ തയ്യാറായി.
അഭിഷിച്യാങ്ഗദം വീരമാഗതോ ഽസ്മി നരേശ്വര । തവാനുഗമനേ രാജന്വിദ്ധി മാം കൃതനിശ്ചയമ് ।। ൭.൧൦൮.
'വീരനായ അങ്കദനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത്, രാജാവേ, ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. രാജാവേ, നിന്നെ അനുഗമിക്കാൻ ഞാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ തയ്യാറാണെന്ന് അറിയണം.'
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാമോ രമയതാം വരഃ । വാനരേന്ദ്രമഥോവാചം മൈത്രം തസ്യാനുചിന്തയന് ।। ൭.൧൦൮.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ, സുഗ്രീവന്റെ സൗഹൃദം ഓർത്ത് വാനരരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
സഖേ ശൃണുഷ്വ സുഗ്രീവ ന ത്വയാ ഽഹം വിനാകൃതഃ । ഗച്ഛേയം ദേവലോകം വാ പരമം വാ പദം മഹത് ।। ൭.൧൦൮.
'സുഹൃത്ത് സുഗ്രീവാ, കേൾക്കു: നിന്നെ കൂടാതെ ഞാൻ ദേവലോകത്തേക്കോ, അതിലുമുള്ള പരമാവസ്ഥയിലേക്കോ ഒരിക്കലും പോകില്ല.'
ബിഭീഷണമഥോവാച രാക്ഷസേന്ദ്രം മഹായശാഃ । യാവത്പ്രജാ ധരിഷ്യന്തി താവത്ത്വം വൈ ബിഭീഷണ । രാക്ഷസേന്ദ്ര മഹാവീര്യ ലങ്കാസ്ഥസ്ത്വം ധരിഷ്യസി ।। ൭.൧൦൮.
അപ്പോൾ മഹാശ്രീയുള്ള രാമൻ, രാക്ഷസരാജാവായ വിഭീഷണനോട് പറഞ്ഞു: 'ജനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നീ, മഹാവീര്യശാലിയായ വിഭീഷണ, ലങ്കയിൽ രാജാവായി തുടരും.'
യാവച്ചന്ദ്രശ്ച സൂര്യശ്ച യാവത്തിഷ്ഠതി മേദിനീ । യാവച്ച മത്കഥാ ലോകേ താവദ്രാജ്യം തവാസ്ത്വിഹ ।। ൭.൧൦൮.
'ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, എന്റെ കഥ ലോകത്ത് പറയപ്പെടുന്നിടത്തോളം, ഇതിൽ നിന്നു നിന്റെ രാജ്യം തുടരും.'
ശാസിതസ്ത്വം സഖിത്വേന കാര്യം തേ മമ ശാസനമ് । പ്രജാഃ സംരക്ഷ ധര്മേണ നോത്തരം വക്തുമര്ഹസി ।। ൭.൧൦൮.
'സ്നേഹത്തോടെ ഞാൻ നിന്നോട് ഉപദേശിക്കുന്നു; എന്റെ കല്പന നീ നിർവഹിക്കണം. ജനങ്ങളെ നീ ധർമ്മത്തോടെ രക്ഷിക്കണം, എതിര് വാക്ക് പറയരുത്.'
കിഞ്ചാന്യദ്വക്തുമിച്ഛാമി രാക്ഷസേന്ദ്ര മഹാമതേ ।। ൭.൧൦൮.
'രാക്ഷസരാജാവേ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഞാൻ മറ്റൊരു കാര്യവും പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ആരാധയ ജഗന്നാഥമിക്ഷ്വാകുകുലദൈവതമ് । ആരാധനീയമനിശം സര്വൈര്ദൈവൈഃ സവാസവൈഃ ।। ൭.൧൦൮.
'ലോകത്തിന്റെ നാഥനെയും ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ ദൈവത്തെയും, എല്ലാ ദേവന്മാരും ദിക്കുപാലകരുമൊക്കെ നിരന്തരം ആരാധിക്കേണ്ടവനെയും നീ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.'
തഥേതി പ്രതിജഗ്രാഹ രാമവാക്യം വിഭീഷണഃ । രാജാ രാക്ഷസമുഖ്യാനാം രാഘവാജ്ഞാമനുസ്മരന് ।। ൭.൧൦൮.
വിഭീഷണൻ 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ചു, രാഘവന്റെ കല്പന ഓർത്ത്, രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രധാനനായ രാജാവായി ഭരിച്ചുവന്നു.
തമേവമുക്ത്വാ കാകുത്സ്ഥോ ഹനൂമന്തമഥാബ്രവീത് । ജീവിതേ കൃതബുദ്ധിസ്ത്വം മാ പ്രതിജ്ഞാം വിലോപയ ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ഹനുമാനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ ജീവിക്കണമെന്ന് തീരുമാനിച്ചവനല്ലേ, നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ മറക്കരുത്.'
മത്കഥാഃ പ്രചരിഷ്യന്തി യാവല്ലോകേ ഹരീശ്വര । താവദ്രമസ്വ സുപ്രീതോ മദ്വാക്യമനുപാലയന് ।। ൭.൧൦൮.
'എന്റെ കഥകൾ ലോകത്ത് പരന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, കുരങ്ങന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നീ സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ വാക്ക് പാലിച്ച് ഇവിടെ തുടരുക.'
ഏവമുക്തസ്തു ഹനുമാന്രാഘവേണ മഹാത്മനാ । വാക്യം വിജ്ഞാപയാമാസ പരം ഹര്ഷമവാപ്യ ച ।। ൭.൧൦൮.
മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹനുമാൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
യാവത്തവ കഥാ ലോകേ വിചരിഷ്യതി പാവനീ । താവത്സ്ഥാസ്യാമി മേദിന്യാം തവാജ്ഞാമനുപാലയന് ।। ൭.൧൦൮.
'നിന്റെ പുണ്യകഥ ലോകത്ത് പരന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ഞാൻ ഭൂമിയിൽ നിന്റെ കല്പന പാലിച്ച് തുടരും.'
ജാമ്ബവന്തം തഥോക്ത്വാ തു വൃദ്ധം ബ്രഹ്മസുതം തഥാ । മൈന്ദം ച ദ്വിവിദം ചൈവ പഞ്ച ജാമ്ബവതാ സഹ । യാവത്കലിശ്ച സമ്പ്രാപ്തസ്താവജ്ജീവത സര്വദാ ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജാംബവാനെയും, വയസ്സായ ബ്രഹ്മപുത്രനെയും, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ജാംബവാനോടൊപ്പം അഞ്ചുപേരെയും, കലിയുഗം വരുന്നതുവരെ ജീവിക്കണമെന്ന് കല്പിച്ചു.
താനേവമുക്ത്വാ കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാംസ്താനൃക്ഷവാനരാന് । ഉവാച ബാഢം ഗച്ഛധ്വം മയാ സാര്ധം യഥേപ്സിതമ് ।। ൭.൧൦൮.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം കാകുത്സ്ഥൻ ആ എല്ലാ കരടികളും കുരങ്ങന്മാരെയും നോക്കി പറഞ്ഞു: 'ശരി, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ എന്നോടൊപ്പം പോകൂ.'
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടോതരശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നൂറിനെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം പൃഥുവക്ഷാ മഹായശാഃ । രാമഃ കമലപത്രാക്ഷഃ പുരോധസമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൯.
രാത്രി കഴിഞ്ഞ് പ്രഭാതമായപ്പോൾ, വിശാലവക്ഷസ്സും മഹാശ്രീയും ഉള്ള കമലനയനനായ രാമൻ പുരോഹിതനോട് പറഞ്ഞു.
അഗ്നിഹോത്രം വ്രജത്വഗ്രേ ദീപ്യമാനം സഹ ദ്വിജൈഃ । വാജപേയാതപത്രം ച ശോഭമാനം മഹാപഥേ ।। ൭.൧൦൯.
'അഗ്നിഹോത്രം ദ്വിജന്മാരോടൊപ്പം ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ. വാജപേയയാഗത്തിന്റെ കുടയും മഹാമാർഗത്തിൽ ഭംഗിയായി മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ.'
തതോ വസിഷ്ഠസ്തേജസ്വീ സര്വം നിരവശേഷതഃ । ചകാര വിധിവദ്ധര്മം മഹാപ്രാസ്ഥാനികം വിധിമ് ।। ൭.൧൦൯.
അതിനുശേഷം തേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠൻ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിധിപ്രകാരം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു, മഹാപ്രസ്ഥാനികവിധിയും ചെയ്തു.
തതഃ സൂക്ഷ്മാമ്ബരധരോ ബ്രഹ്മമാവര്തയന്പരമ് । കുശാന്ഗൃഹീത്വാ പാണിഭ്യാം പ്രസജ്യ പ്രയയാവഥ ।। ൭.൧൦൯.
ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ച്, പരമമായ ബ്രഹ്മഗീതം ജപിച്ച്, കുശത്തണ്ട് കൈയിൽ എടുത്ത്, നമസ്കരിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
അവ്യാഹരന്ക്വചിത്കിഞ്ചിന്നിശ്ചേഷ്ടോ നിഃസുഖഃ പഥി । നിര്ജഗാമ ഗൃഹാത്തസ്മാദ്ദീപ്യമാന ഇവാംശുമാന് ।। ൭.൧൦൯.
എവിടെയും ഒരു വാക്കും ഉച്ചരിക്കാതെ, ചലനമില്ലാതെ, സന്തോഷമില്ലാതെ, ആ വഴിയിൽ, ആ വീട്ടിൽ നിന്നു അംശുമാനെന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.
രാമസ്യ ദക്ഷിണേ പാര്ശ്വേ സപദ്മാ ശ്രീരപാശ്രിതാ । സവ്യേ തു ഹ്രീര്മഹാദേവീ വ്യവസായസ്തഥാഗ്രതഃ ।। ൭.൧൦൯.
രാമന്റെ വലതുവശത്ത് കമലങ്ങളോടുകൂടിയ ശ്രീദേവി അഭയം തേടി നിന്നു. ഇടതുവശത്ത് മഹാദേവിയായ ഹ്രീയും മുന്നിൽ ഉറച്ച മനസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ശരാ നാനാവിധാശ്ചാപി ധനുരായതമുത്തമമ് । തഥാ ഽ ഽയുധാനി തേ സര്വേ യയുഃ പുരുഷവിഗ്രഹാഃ ।। ൭.൧൦൯.
വിവിധതരത്തിലുള്ള അമ്പുകളും ഉത്തമമായ വില്ലും മറ്റു ആയുധങ്ങളും മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു അവനോടൊപ്പം പോയി.