തതോ വിഷ്ണോശ്ചതുര്ഭാഗമാഗതം സുരസത്തമാഃ । ദൃഷ്ട്വാ പ്രമുദിതാഃ സര്വേ ഽപൂജയന് സമഹര്ഷയഃ ।। ൭.൧൦൬.
വിഷ്ണുവിന്റെ നാലിൽ ഒരു ഭാഗം എത്തിയതായി കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ഉത്തമ ദേവന്മാരും മഹർഷിമാരുമൊത്ത് സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ആരാധിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷഡുത്തരശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ നൂറാറാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
വിസൃജ്യ ലക്ഷ്മണം രാമോ ദുഃഖശോകസമന്വിതഃ । പുരോധസം മന്ത്രിണശ്ച നൈഗമാംശ്ചേദമബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൭.
ലക്ഷ്മണനെ വിട്ടയച്ച ശേഷം, ദു:ഖവും ശോഭയും നിറഞ്ഞ് രാമൻ പുരോഹിതന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും നഗരവാസികളോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അദ്യ രാജ്യേ ഽഭിഷേക്ഷ്യാമി ഭരതം ധര്മവത്സലമ് । അയോധ്യായാഃ പതിം വീരം തതോ യാസ്യാമ്യഹം വനമ് ।। ൭.൧൦൭.
ഇന്ന് ഞാൻ ധർമ്മപ്രിയനായ ഭരതനെ അയോധ്യയുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യും; അതിനുശേഷം ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോകും.
പ്രവേശയത സമ്ഭാരാന്മാഭൂത്കാലസ്യ പര്യയഃ । അദ്യൈവാഹം ഗമിഷ്യാമി ലക്ഷ്മണേന ഗതാം ഗതിമ് ।। ൭.൧൦൭.
ആവശ്യമായ സാധനങ്ങൾ ഒരുക്കൂ; സമയം കളയരുത്. ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ലക്ഷ്മണൻ പോയ വഴിയിലേക്ക് പോകും.
തച്ഛ്രുത്വാ രാഘവേണോക്തം സര്വാഃ പ്രകൃതയോ ഭൃശമ് । മൂര്ധഭിഃ പ്രണതാ ഭൂമൌ ഗതസത്ത്വാ ഇവാഭവന് ।। ൭.൧൦൭.
രാഘവൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജനങ്ങളും തല കുനിഞ്ഞ് നിലത്ത് വീണു, ജീവൻ ഇല്ലാത്തവരെപ്പോലെ ആയിത്തീർന്നു.
ഭരതശ്ച വിസഞ്ജ്ഞോ ഽഭൂച്ഛ്രുത്വാ രാമസ്യ ഭാഷിതമ് । രാജ്യം വിഗര്ഹയാമാസ രാഘവം ചേദമബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൭.
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഭരതൻ ബോധംകെട്ടുപോയി; രാജ്യം അവഗണിച്ച് രാഘവനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സത്യേനാഹം ശപേ രാജന്സ്വര്ഗലോകേ ന ചൈവ ഹി । ന കാമയേ യഥാ രാജ്യം ത്വാം വിനാ രഘുനന്ദന ।। ൭.൧൦൭.
സത്യം പറഞ്ഞ് ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു രാജാവേ, സ്വർഗ്ഗലോകവും രാജ്യവും എനിക്ക് ആവശ്യമില്ല, രഘുനന്ദനനേ, നിന്നെ കൂടാതെ ഞാൻ ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഇമൌ കുശലവൌ രാജന്നഭിഷിഞ്ച നരാധിപ । കോസലേഷു കുശം വീരമുത്തരേഷു തഥാ ലവമ് ।। ൭.൧൦൭.
രാജാവേ, ഈ കുശനും ലവനും രാജാവാക്കൂ; കുശൻ കോസലദേശത്ത് ഭരിക്കട്ടെ, ലവൻ ഉത്തരഭാഗത്ത് ഭരിക്കട്ടെ.
ശത്രുഘ്നസ്യ തു ഗച്ഛന്തു ദൂതാസ്ത്വരിതവിക്രമാഃ । ഇദം ഗമനമസ്മാകം സ്വര്ഗായാഖ്യാതു മാ ചിരമ് ।। ൭.൧൦൭.
ശത്രുഘ്നനോടു വേഗവും ധൈര്യവുമുള്ള ദൂതന്മാർ പോകട്ടെ; നമ്മുടെ സ്വർഗ്ഗയാത്ര അവനോട് ഉടൻ അറിയിക്കട്ടെ.
തച്ഛ്രുത്വാ ഭരതേനോക്തം ദൃഷ്ട്വാ ചാപി ഹ്യധോമുഖാന് । പൌരാന്ദുഃഖേന സന്തപ്താന്വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൭.
ഭരതൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതും, ജനങ്ങൾ തലകുനിഞ്ഞ് ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയതും കണ്ട വസിഷ്ഠൻ അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വത്സ രാമ ഇമാഃ പശ്യ ധരണീം പ്രകൃതീര്ഗതാഃ । ജ്ഞാത്വൈഷാമീപ്സിതം കാര്യം മാ ചൈഷാം വിപ്രിയം കൃഥാഃ ।। ൭.൧൦൭.
രാമാ, ഈ ഭൂമിയിലെ ജനങ്ങൾ നിന്നെ കാണാൻ വന്നിരിക്കുന്നു; ഇവരുടെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, അവർക്കു ദു:ഖം വരുത്തുന്ന ഒന്നും ചെയ്യരുത്.
വസിഷ്ഠസ്യ തു വാക്യേന ഉത്ഥാപ്യ പ്രകൃതീജനമ് । കിം കരോമീതി കാകുത്സ്ഥഃ സര്വാ വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൧൦൭.
വസിഷ്ഠന്റെ വാക്ക് കേട്ട് രാമൻ ജനങ്ങളെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു, 'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് എല്ലാവരോടും ചോദിച്ചു.
തതഃ സര്വാഃ പ്രകൃതയോ രാമം വചനമബ്രുവന് । ഗച്ഛന്തമനുഗച്ഛാമോ യത്ര രാമ ഗമിഷ്യസി ।। ൭.൧൦൭.
അപ്പോൾ എല്ലാ ജനങ്ങളും രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'രാമാ, നീ എവിടേക്കു പോകുന്നുവോ, ഞങ്ങൾ അവിടേക്കു നിന്നെ അനുഗമിക്കും.'
പൌരേഷു യദി തേ പ്രീതിര്യദി സ്നേഹോ ഹ്യനുത്തമഃ । സപുത്രദാരാഃ കാകുത്സ്ഥ സമാഗച്ഛാമ സത്പഥമ് ।। ൭.൧൦൭.
നഗരവാസികളോടു നിനക്കു സ്നേഹവും, അത്യന്തം പ്രീതിയും ഉണ്ടെങ്കില്, കാകുത്സ്ഥനേ, ഞങ്ങള് നമ്മുടെ മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും കൂട്ടി നീയോടൊപ്പം സത്മാര്ഗ്ഗത്തില് ചേരാം.
തപോവനം വാ ദുര്ഗം വാ നദീമമ്ഭോനിധിം തഥാ । വയം തേ യദി ന ത്യാജ്യാഃ സര്വാന്നോ നയ ഈശ്വര ।। ൭.൧൦൭.
കാടോ, കുന്നോ, നദിയോ, സമുദ്രമോ ആകട്ടെ, നിനക്ക് ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ലെങ്കില്, ഭഗവാനേ, ഞങ്ങളെല്ലാവരെയും നീ മുന്നോട്ട് നയിക്കണം.
ഏഷാ നഃ പരമാ പ്രീതിരേഷ നഃ പരമോ വരഃ । ഹൃദ്ഗതാ നഃ സദാ പ്രീതിസ്തവാനുഗമനേ നൃപ ।। ൭.൧൦൭.
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സന്തോഷവും, ഏറ്റവും വലിയ വരവും. രാജാവേ, നിന്നെ പിന്തുടരുന്നതിലാണ് ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിലെ സ്ഥിരമായ ആനന്ദം.
പൌരാണാം ദൃഢഭക്തിം ച ബാഢമിത്യേവ സോ ഽബ്രവീത് । സ്വകൃതാന്തം ചാന്വവേക്ഷ്യ തസ്മിന്നഹനി രാഘവഃ ।। ൭.൧൦൭.
നഗരവാസികളുടെ ഉറച്ച ഭക്തിയെ രാമന് അംഗീകരിച്ചു, "അങ്ങനെയാകട്ടെ" എന്നു പറഞ്ഞു. തന്റെ വിധിയെ മനസ്സിലാക്കി, അന്നേ ദിവസം അതു നടപ്പാക്കി.
കോസലേഷു കുശം വീരമുത്തരേഷു തഥാ ലവമ് । അഭിഷിച്യ മഹാത്മാനാവുഭൌ രാമഃ കുശീലവൌ ।। ൭.൧൦൭.
കുസയെ കോസലത്തില് രാജാവാക്കി, ലവനെ വടക്കേ ദേശങ്ങളില് രാജാവാക്കി, മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരും രാമന്റെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു.
അഭിഷിക്തൌ സുതാവങ്കേ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ പുരേ തതഃ । പരിഷ്വജ്യ മഹാബാഹുര്മൂര്ധ്ന്യുപാഘ്രായ ചാസകൃത് ।। ൭.൧൦൭.
പുത്രന്മാരെ രാജസിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, രാമന് അവരെ അങ്കത്തില് ഇരുത്തി, പലതവണ തലയില് മുത്തമിട്ടു ആലിംഗനം ചെയ്തു.
രഥാനാം തു സഹസ്രാണി നാഗാനാമയുതാനി ച । ദശായുതാനി ചാശ്വാനാമേകൈകസ്യ ധനം ദദൌ ।। ൭.൧൦൭.
ഓരോരുത്തര്ക്കും ആയിരക്കണക്കിന് രഥങ്ങളും, പതിനായിരക്കണക്കിന് ആനകളും, പത്തു ആയിരം കുതിരകളും, ധനസമ്പത്തും രാമന് നല്കി.
ബഹുരത്നൌ ബഹുധനൌ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതൌ । സ്വേ പുരേ പ്രേഷയാമാസ ഭ്രാതരൌ തു കുശീലവൌ ।। ൭.൧൦൭.
സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങളോടു കൂടിയ, ധന്യവും സമ്പന്നവുമായ നഗരങ്ങളിലേക്കു കുശനും ലവനും, ആ സഹോദരന്മാരെ അവരവരുടെ നഗരത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
അഭിഷിച്യ സുതൌ വീരൌ പ്രതിഷ്ഠാപ്യ പുരേ തദാ । ദൂതാന്സമ്പ്രേഷയാമാസ ശത്രുഘ്നായ മഹാത്മനേ ।। ൭.൧൦൭.
പുത്രന്മാരെ രാജാവാക്കി നഗരങ്ങളില് സ്ഥാപിച്ചശേഷം, മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന് ദൂതന്മാരെ അയച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തോത്തരശതതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹര്ഷിയായ വാല്മീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയില് എഴുപത്തിയേഴാം സര്ഗം സമാപിച്ചു.
തേ ദൂതാ രാമവാക്യേന ചോദിതാ ലഘുവിക്രമാഃ । പ്രജഗ്മുര്മധുരാം ശീഘ്രം ചക്രുര്വാസം ന ചാധ്വനി ।। ൭.൧൦൮.
രാമന്റെ കല്പനയനുസരിച്ച്, വേഗത്തില് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആ ദൂതന്മാർ, മധുരയിലേക്കു അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു, വഴിയിൽ എവിടെയും വിശ്രമിച്ചില്ല.
തേ തു ത്രിഭിരഹോരാത്രൈഃ സമ്പ്രാപ്യ മധുരാമഥ । ശത്രുഘ്നായ യഥാതത്ത്വമാചഖ്യുഃ സര്വമേവ തത് ।। ൭.൧൦൮.
മൂന്ന് ദിവസം, മൂന്ന് രാത്രി കഴിഞ്ഞ് അവർ മധുരയിൽ എത്തി, സംഭവിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ശത്രുഘ്നനോട് യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞുകൊടുത്തു.
ലക്ഷ്മണസ്യ പരിത്യാഗം പ്രതിജ്ഞാം രാഘവസ്യ ച । പുത്രയോരഭിഷേകം ച പൌരാനുഗമനം തഥാ ।। ൭.൧൦൮.
ലക്ഷ്മണന്റെ യാത്രയും, രാഘവന്റെ പ്രതിജ്ഞയും, ഇരുപുത്രന്മാരുടെ അഭിഷേകവും, നഗരവാസികളുടെ അനുഗമനവും അവർ വിവരിച്ചു.
കുശസ്യ നഗരീ രമ്യാ വിന്ധ്യപര്വതരോധസി । കുശാവതീതി നാമ്നാ സാ കൃതാ രാമേണ ധീമതാ । ശ്രാവസ്തീതി പുരീ രമ്യാ ശ്രാവിതാ ച ലവസ്യ ഹ ।। ൭.൧൦൮.
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിന്റെ അടിവാരത്ത് കുശനു വേണ്ടി രാമൻ കുശാവതിയെന്ന മനോഹരമായ നഗരം സ്ഥാപിച്ചു; ലവനു വേണ്ടി ശ്രാവസ്തി എന്ന മനോഹരമായ നഗരം ഉണ്ടാക്കി.
അയോധ്യാം വിജനാം കൃത്വാ രാഘവോ ഭരതസ്തഥാ । സ്വര്ഗസ്യ ഗമനോദ്യോഗം കൃതവന്തൌ മഹാരഥൌ ।। ൭.൧൦൮.
അയോധ്യയെ ശൂന്യമാക്കി, മഹാരഥികളായ രാഘവനും ഭരതനും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
ഏവം സര്വം നിവേദ്യാശു ശത്രുഘ്നായ മഹാത്മനേ । വിരേമുസ്തേ തതോ ദൂതാസ്ത്വര രാജേതി ചാബ്രുവന് ।। ൭.൧൦൮.
എല്ലാ കാര്യങ്ങളും മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നനോട് വേഗത്തിൽ അറിയിച്ചു, ദൂതന്മാർ വിശ്രമിച്ചു, "ദയവായി വേഗം വരിക, രാജാവേ!" എന്നു പറഞ്ഞു.