അന്തരിക്ഷേ ച ഭൂമൌ ച സര്വേ സ്ഥാവരജങ്ഗമാഃ । ദാനവാശ്ച മഹാകായാഃ പാതാലേ പന്നഗാധിപാഃ ।। ൭.൯൭.
ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും ഉള്ള എല്ലാ ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമാണ്, മഹാശരീരമുള്ള ദാനവരും പാതാളത്തിലെ പന്നഗാധിപന്മാരും അങ്ങോട്ട് നോക്കി.
കേചിദ്വിനേദുഃ സംഹൃഷ്ടാഃ കേചിദ്ധ്യാനപരായണാഃ । കേചിദ്രാമം നിരീക്ഷന്തേ കേചിത്സീതാമചേതനാഃ ।। ൭.൯൭.
ചിലർ സന്തോഷത്തോടെ ആലാപിച്ചു, ചിലർ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകി, ചിലർ രാമനെ നോക്കി, ചിലർ സീതയെ നോക്കി അതിശയത്തിൽ അവശരായി നിന്നു.
സീതാപ്രവേശനം ദൃഷ്ട്വാ തേഷാമാസീത്സമാഗമഃ । തന്മുഹൂര്തമിവാത്യര്ഥം സമം സമ്മോഹിതം ജഗത് ।। ൭.൯൭.
സീതയുടെ പ്രവേശനം കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒത്തുചേർന്നു; ആ നിമിഷം മുഴുവൻ ലോകവും അതിശയത്തിൽ മുഴുകി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ എഴുപത്തൊൻപതാമത്തെ സർഗ്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
രസാതലം പ്രവിഷ്ടായാം വൈദേഹ്യാം സര്വവാനരാഃ । ചുക്രുശുഃ സാധു സാധ്വീതി മുനയോ രാമസന്നിധൌ ।। ൭.൯൮.
വൈദേഹി പാതാളത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ വാനരരും 'ശഭാശ്, ശഭാശ്' എന്നു വിളിച്ചു; മുനികളും രാമന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അങ്ങനെ തന്നെ പറഞ്ഞു.
ദണ്ഡകാഷ്ഠമവഷ്ടഭ്യ ബാഷ്പവ്യാകുലിതേക്ഷണഃ । അവാക്ഛിരാ ദീനമനാ രാമോ ഹ്യാസീത്സുദുഃഖിതഃ ।। ൭.൯൮.
ഒരു ദണ്ഡം പിടിച്ചു, കണ്ണുകൾ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ്, തല താഴ്ത്തി, മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി, രാമൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ ഇരുന്നു.
സ രുദിത്വാ ചിരം കാലം ബഹുശോ ബാഷ്പമുത്സൃജന് । ക്രോധശോകസമാവിഷ്ടോ രാമോ വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൯൮.
അവൻ ദീർഘകാലം കരഞ്ഞു, അനേകം കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു, കോപവും ദു:ഖവും നിറഞ്ഞ് രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അഭൂതപൂര്വം ശോകം മേ മനഃ സ്പ്രഷ്ടുമിവേച്ഛതി । പശ്യതോ മേ യഥാ നഷ്ടാ സീതാ ശ്രീരിവ രൂപിണീ ।। ൭.൯൮.
എനിക്ക് ഇതുവരെ അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ദു:ഖം മനസ്സിൽ തൊടുന്നപോലെ തോന്നുന്നു. എന്റെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ സീതയെ നഷ്ടമായത്, സമ്പത്ത് തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമായതുപോലെ ആണ്.
സാ ഽദര്ശനം പുരാ സീതാ ലങ്കാപാരേ മഹോദധേഃ । തതശ്ചാപി മയാനീതാ കിം പുനര്വസുധാതലാത് ।। ൭.൯൮.
ഒരിക്കൽ സീത ദൂരെയുള്ള മഹാസമുദ്രത്തിന് അപ്പുറത്തുള്ള ലങ്കയിൽ മറഞ്ഞിരുന്നു. പിന്നെ ഞാൻ അവളെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. ഇപ്പൊഴിതാ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അവൾ എങ്ങനെ അപ്രത്യക്ഷമാവും?
വസുധേ ദേവി ഭവതി സീതാ നിര്യാത്യതാം മമ । ദര്ശയിഷ്യാമി വാ രോഷം യഥാ മാമവഗച്ഛസി ।। ൭.൯൮.
ഭൂമിദേവി, എന്റെ സീതയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരിക, അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ എന്റെ കോപം കാണിക്കും, അപ്പോൾ നീ എന്നെ മനസ്സിലാക്കും.
കാമം ശ്വശ്രൂര്മമൈവ ത്വം ത്വത്സകാശാദ്ധി മൈഥിലീ । കര്ഷതാ ഹലഹസ്തേന ജനകേനോദ്ധൃതാ പുരാ ।। ൭.൯൮.
നീ എന്റെ അമ്മായിയാണല്ലോ, കാരണം മൈഥിലിയെ ജനകൻ നിന്റെ ഇടയിൽ നിന്ന് ഉഴവുപയോഗിച്ച് എടുത്തു.
തസ്മാന്നിര്യാത്യതാം സീതാ വിവരം വാ പ്രയച്ഛ മേ । പാതാലേ നാകപൃഷ്ഠേ വാ വസേയം സഹിതസ്തയാ ।। ൭.൯൮.
അതിനാൽ, സീതയെ പുറത്തു വരുത്തുക, അല്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് ഒരു വഴിതരിക. ഞാൻ അവളോടൊപ്പം പാതാളത്തിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ വസിക്കും.
ആനയ ത്വം ഹി താം സീതാം മത്തോ ഽഹം മൈഥിലീകൃതേ । ന മേ ദാസ്യസി ചേത്സീതാം യഥാരൂപാം മഹീതലേ ।। ൭.൯൮.
നീ സീതയെ എനിക്ക് കൊണ്ടുവരണം, ഞാൻ മൈഥിലിക്ക് വേണ്ടി ജീവിക്കുന്നവനാണ്. ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നപോലെ സീതയെ എനിക്ക് തരാതിരിക്കുമെങ്കിൽ,
സപര്വതവനാം കൃത്സ്നാം വിധമിഷ്യാമി തേ സ്ഥിതമ് । നാശയിഷ്യാമ്യഹം ഭൂമിം സര്വമാപോ ഭവത്വിഹ ।। ൭.൯൮.
നിന്റെ മേൽ നിലകൊള്ളുന്ന പർവതങ്ങളും കാടുകളും എല്ലാം ഞാൻ നശിപ്പിക്കും. ഭൂമിയെ ഞാൻ മുഴുവനും ഇല്ലാതാക്കും, എല്ലാം വെള്ളമായിത്തീരും.
ഏവം ബ്രുവാണേ കാകുത്സ്ഥേ ക്രോധശോകസമന്വിതേ । ബ്രഹ്മാ സുരഗണൈഃ സാര്ധമുവാച രഘുനന്ദനമ് ।। ൭.൯൮.
കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ കോപവും ദു:ഖവും നിറഞ്ഞ് സംസാരിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവും ദേവതകളും ചേർന്ന് രഘുനന്ദനനോട് പറഞ്ഞു:
രാമ രാമ ന സന്താപം കര്തുമര്ഹസി സുവ്രത । സ്മര ത്വം പൂര്വകം ഭാവം മന്ത്രം ചാമിത്രകര്ശന ।। ൭.൯൮.
രാമാ, രാമാ, നീ ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ. നീ നിന്റെ പഴയ സ്വഭാവവും മന്ത്രവും ഓർക്കണം, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയമായവനേ.
ന ഖലു ത്വാം മഹാബാഹോ സ്മാരയേയമനുത്തമമ് । ഇമം മുഹൂര്തം ദുര്ധര്ഷ സ്മര ത്വം ജന്മ വൈഷ്ണവമ് ।। ൭.൯൮.
മഹാബാഹുവായവനേ, ഈ മഹത്തായ സത്യം ഞാൻ നിന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ സമയത്തേക്ക്, ജയിക്കാനാവാത്തവനേ, വൈഷ്ണവജന്മം ഓർക്കുക.
സീതാ ഹി വിമലാ സാധ്വീ തവ പൂര്വപരായണാ । നാഗലോകം സുഖം പ്രായാത്ത്വദാശ്രയതപോബലാത് ।। ൭.൯൮.
സീത, നിർമലയും സദാചാരവതിയുമാണ്, ആദ്യം മുതൽ നിന്നോടു ഭക്തിയുള്ളവളാണ്. അവൾ നിന്റെ ആശ്രയത്താൽ ലഭിച്ച തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിൽ സന്തോഷത്തോടെ നാഗലോകം പ്രാപിച്ചു.
സ്വര്ഗേ തേ സങ്ഗമോ ഭൂയോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ । അസ്യാസ്തു പരിഷന്മധ്യേ യദ്ബ്രവീമി നിബോധ തത് ।। ൭.൯൮.
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നീ അവളുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല. ഈ സഭയിൽ ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ഏതദേവ ഹി കാവ്യം തേ കാവ്യാനാമുത്തമം ശ്രുതമ് । സര്വം വിസ്തരതോ രാമ വ്യാഖ്യാസ്യതി ന സംശയഃ ।। ൭.൯൮.
ഇതാണ് നിനക്കുള്ള കാവ്യം, കാവ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത്. രാമൻ എല്ലാം വിശദമായി വിശദീകരിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.
ജന്മപ്രഭൃതി തേ വീര സുഖദുഃഖോപസേവനമ് । ഭവിഷ്യദുത്തരം ചേഹ സര്വം വാല്മീകിനാ കൃതമ് ।। ൭.൯൮.
വീരനേ, നിന്റെ ജനനം മുതൽ അനുഭവിച്ച സുഖദു:ഖങ്ങൾ, ഇനി സംഭവിക്കാനുള്ളതെല്ലാം വാൽമീകി എഴുതിയിരിക്കുന്നു.
ആദികാവ്യമിദം രാമ ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । നഹ്യന്യോ ഽര്ഹതി കാവ്യാനാം യശോഭാഗ്രാഘവാദൃതേ ।। ൭.൯൮.
ഇതാണ് ആദികാവ്യം, രാമാ, ഇതിലെ എല്ലാം നിന്നിൽ ആധാരമാക്കിയതാണ്. രാഘവനേ, നിന്നെക്കാൾ കാവ്യങ്ങളുടെ മഹത്വത്തിന് അർഹനായവൻ മറ്റൊരുവനും ഇല്ല.
ശ്രുതം തേ പൂര്വമേതദ്ധി മയാ സര്വം സുരൈഃ സഹ । ദിവ്യമദ്ഭുതരൂപം ച സത്യവാക്യമനാവൃതമ് ।। ൭.൯൮.
ഇത് നീയും ഞാനും ദേവതകളുമൊത്ത് മുമ്പ് കേട്ടതാണ്. ദിവ്യവും അത്ഭുതരൂപമുള്ളതും സത്യമായതും മറച്ചുവെച്ചിട്ടില്ലാത്തതുമാണ്.
സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല ധര്മേണ സുസമാഹിതഃ । ശേഷം ഭവിഷ്യം കാകുത്സ്ഥ കാവ്യം രാമായണം ശൃണു ।। ൭.൯൮.
അതുകൊണ്ട്, പുരുഷശാർദൂലനേ, നീ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനായി ശേഷിക്കുന്ന രാമായണകാവ്യത്തിന്റെ ഭാവി ഭാഗം കേൾക്കൂ, കാകുത്സ്ഥനേ.
ഉത്തരം നാമ കാവ്യസ്യ ശേഷമത്ര മഹായശഃ । തച്ഛൃണുഷ്വ മഹാതേജ ഋഷിഭിഃ സാര്ധമുത്തമമ് ।। ൭.൯൮.
കാവ്യത്തിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന ഭാഗം 'ഉത്തര' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്, മഹത്തായ പ്രശസ്തിയുള്ളവനേ, അതു നീ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം ശ്രവിക്കൂ.
ന ഖല്വന്യേന കാകുത്സ്ഥ ശ്രോതവ്യമിദമുത്തമമ് । പരമമ് ഋഷിണാ വീര ത്വയൈവ രഘുനന്ദന ।। ൭.൯൮.
കാകുത്സ്ഥനേ, ഈ ഉത്തമമായ ഭാഗം മറ്റാരും കേൾക്കേണ്ടതല്ല; രഘുവംശത്തിലെ വീരനേ, ഇത് പരമമായതും നിനക്കു മാത്രമുള്ളതുമാണ്.
ഏതാവദുക്ത്വാ വചനം ബ്രഹ്മാ ത്രിഭുവനേശ്വരഃ । ജഗാമ ത്രിദിവം ദേവോ ദേവൈഃ സഹ സബാന്ധവൈഃ ।। ൭.൯൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി.
യേ ച തത്ര മഹാത്മാന ഋഷയോ ബ്രാഹ്മലൌകികാഃ । ബ്രഹ്മണാ സമനുജ്ഞാതാ ന്യവര്തന്ത മഹൌജസഃ । ഉത്തരം ശ്രോതുമനസോ ഭവിഷ്യം യച്ച രാഘവേ ।। ൭.൯൮.
അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മഹാത്മാക്കളായ ദൈവീയരും ലോകീയരുമായ ഋഷിമാർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതിയോടെ, ഭാവിയിൽ രാഘവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉത്തരകാണ്ഡം കേൾക്കാൻ മനസ്സോടെ, തങ്ങളുടെ മഹത്തായ തപസ്സോടെ പിന്മാറി.
തതോ രാമഃ ശുഭാം വാണീം ദേവദേവസ്യ ഭാഷിതാമ് । ശ്രുത്വാ പരമതേജസ്വീ വാല്മീകിമിദമബ്രവീത് ।। ൭.൯൮.
അതിനുശേഷം, ദേവദേവന്റെ ശുഭമായ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, അത്യന്തം പ്രഭയുള്ള വാൽമീകിയെ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ഭഗവന് ശ്രോതുമനസ ഋഷയോ ബ്രാഹ്മലൌകികാഃ । ഭവിഷ്യദുത്തരം യന്മേ ശ്വോഭൂതേ സമ്പ്രവര്തതാമ് ।। ൭.൯൮.
ഭഗവനേ, ദൈവീയരും ലോകീയരുമായ ഋഷിമാർ ഭാവിയിൽ വരുന്ന ഉത്തരകാണ്ഡം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അത് എനിക്കായി നാളെ തുടങ്ങട്ടെ.