സന്നിബദ്ധം ഹി ശ്ലോകാനാം ചതുര്വിശത്സഹസ്രകമ് । ഉപാഖ്യാനശതം ചൈവ ഭാര്ഗവേണ തപസ്വിനാ ।। ൭.൯൪.
ഭാർഗവനായ തപസ്വി, ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും നൂറ് ഉപകഥകളിലും ഈ കാവ്യം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ആദിപ്രഭൃതി വൈ രാജന്പഞ്ചസര്ഗശതാനി ച । കാണ്ഡാനി ഷട് കൃതാനീഹ സോത്തരാണി മഹാത്മനാ । കൃതാനി ഗുരുണാസ്മാകമൃഷിണാ ചരിതം തവ ।। ൭.൯൪.
രാജാവേ, ആദ്യം മുതൽ അഞ്ചു നൂറ് ഭാഗങ്ങളും ആറു കാണ്ടുകളും, ഉത്തരകാണ്ഡം ഉൾപ്പെടെ, നമ്മുടെ ഗുരുവായ മഹാത്മാവ് ഇവിടെ രചിച്ച്, നിങ്ങളുടെ കഥ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രതിഷ്ഠാ ഽ ഽജീവിതം യാവത്താവത്സര്വസ്യ വര്തതേ ।। ൭.൯൪.
ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എല്ലാം നിലനിൽക്കും.
സോത്തരാണി മഹാത്മനാ । യദി ബുദ്ധിഃ കൃതാ രാജഞ്ഛ്രവണായ മഹാരഥ । കര്മാന്തരേ ക്ഷണീഭൂതസ്തച്ഛൃണുഷ്വ സഹാനുജഃ ।। ൭.൯൪.
മഹാരഥനായ രാജാവേ, മഹാത്മാവ് പിന്നീട് നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, മറ്റൊരു ജോലി കുറച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ സഹോദരനോടൊപ്പം അതു കേൾക്കൂ.
ബാഢമിത്യബ്രവീദ്രാമസ്തൌ ചാനുജ്ഞാപ്യ രാഘവമ് । പ്രഹൃഷ്ടൌ ജഗ്മതുഃ സ്ഥാനം യത്രാസ്തേ മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൪.
രാമൻ 'ശരി' എന്നു സമ്മതിച്ചു. രാഘവനിൽ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങിയ ശേഷം, ആ രണ്ടു പേർ സന്തോഷത്തോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
രാമോ ഽപി മുനിഭിഃ സാര്ധം പാര്ഥിവൈശ്ച മഹാത്മഭിഃ । ശ്രുത്വാ തദ്ഗീതിമാധുര്യം കര്മശാലാമുപാഗമത് ।। ൭.൯൪.
രാമനും മുനിമാരും മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരും ആ ഗീതത്തിന്റെ മാധുര്യം കേട്ടശേഷം, അവർ കർമശാലയിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ശുശ്രാവ തത്താലലയോപപന്നം സര്ഗാന്വിതം സ സ്വരശബ്ദയുക്തമ് । തന്ത്രീലയവ്യഞ്ജനയോഗയുക്തം കുശീലവാഭ്യാം പരിഗീയമാനമ് ।। ൭.൯൪.
അവിടെ കുശനും ലവനും താളവും ലയവും ചേർന്ന്, ശബ്ദസുരങ്ങളോടും തന്ത്രികളുടെ ലയവും ചേർന്നും പാടിയ ആ സൃഷ്ടിയുള്ള ഗാനം രാമൻ ആസ്വദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ചതുര്നവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റിനാലാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
രാമോ ബഹൂന്യഹാന്യേവം തദ്ഗീതം പരമം ശുഭമ് । ശുശ്രാവ മുനിഭിഃ സാര്ധം പാര്ഥിവൈഃ സഹ വാനരൈഃ ।। ൭.൯൫.
രാമൻ, അനേകം ദിവസങ്ങൾ ആ അതിമനോഹരമായ ഗാനം മുനിമാരോടും രാജാക്കന്മാരോടും വാനരന്മാരോടും കൂടെ ആസ്വദിച്ചു.
തസ്മിന്ഗീതേ തു വിജ്ഞായ സീതാപുത്രൌ കുശീലവൌ । തസ്യാഃ പരിഷദോ മധ്യേ രാമോ വചനമബ്രവീത് । ദൂതാഞ്ഛുദ്ധസമാചാരാനാഹൂയാത്മമനീഷയാ ।। ൭.൯൫.
ആ ഗാനം കേട്ടപ്പോള് സീതയുടെ മക്കളായ കുശനും ലവനും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, രാമന് സഭയുടെ നടുവില് നിന്നു തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം നല്ല സ്വഭാവമുള്ള ദൂതന്മാരെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
മദ്വചോ ബ്രൂത ഗച്ഛധ്വമിതോ ഭഗവതോ ഽന്തികമ് ।। ൭.൯൫.
നിങ്ങള് എന്റെ വാക്കുകള് പറഞ്ഞ്, ഇവിടെ നിന്ന് ഭഗവാന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകൂ.
പരിഷദോ മധ്യേ രാമോ വചനമബ്രവീത് । യദി ശുദ്ധസമാചാരാ യദി വാ വീതകല്മഷാ । കരോത്വിഹാത്മനഃ ശുദ്ധിമനുമാന്യ മഹാമുനിമ് ।। ൭.൯൫.
സഭയുടെ നടുവില് രാമന് പറഞ്ഞു: ഇവര് നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവരും പാപമില്ലാത്തവരുമാണെങ്കില്, മഹാമുനിയുടെ അനുമതിയോടെ ഇവിടെയെത്തി തങ്ങളുടെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കട്ടെ.
ഛന്ദം മുനേശ്ച വിജ്ഞായ സീതായാശ്ച മനോഗതമ് । പ്രത്യയം ദാതുകാമായാസ്തതഃ ശംസത മേ ലഘു ।। ൭.൯൫.
മഹാമുനിയുടെ മനസ്സും സീതയുടെ ആഗ്രഹവും മനസ്സിലാക്കി, അവളെ ഉറപ്പുവരുത്താന് ആഗ്രഹിച്ച്, ഉടന് എന്നെ അറിയിക്കൂ.
ശ്വഃ പ്രഭാതേ തു ശപഥം മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ । കരോതു പരിഷന്മധ്യേ ശോധനാര്ഥം മമൈവ ച ।। ൭.൯൫.
നാളെ രാവിലെ, ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലി, തന്റെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കാനും എന്റെ പേരിലും, സഭയുടെ നടുവില് സത്യം ചെയ്യട്ടെ.
ശ്രുത്വാ തു റാഗവസ്യൈതദ്വചഃ പരമമദ്ഭുതമ് । ദൂതാഃ സമ്പ്രയയുര്ബാടം യത്രാസ്തേ മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൫.
രാഘവന്റെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകള് കേട്ട ദൂതന്മാര് അതിവേഗം മഹാമുനി ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തേ പ്രണമ്യ മഹാത്മാനം ജ്വലന്തമമിതപ്രഭമ് । ഊചുസ്തേ രാമവാക്യാനി മൃദൂനി മധുരാണി ച ।। ൭.൯൫.
അവര് അതിമഹത്വമുള്ള, അതുല്യപ്രഭയുള്ള മഹാത്മാവിന് മുന്നില് വണങ്ങി, രാമന്റെ മൃദുവും മധുരവുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
തേഷാം തദ്വ്യാഹൃതം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ ച മനോഗതമ് । വിജ്ഞായ സുമഹാതേജാ മുനിര്വാക്യമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൯൫.
അവരുടെ വാക്കുകളും രാമന്റെ മനസ്സിലുള്ളതും കേട്ട മഹാതേജസ്സുള്ള മുനി അപ്പോള് പറഞ്ഞു.
ഏവം ഭവതു ഭദ്രം വോ യഥാ വദതി രാഘവഃ । തഥാ കരിഷ്യതേ സീതാ ദൈവതം ഹി പതിഃ സ്ത്രിയാഃ ।। ൭.൯൫.
അങ്ങനെയാകട്ടെ, നിങ്ങള്ക്കെല്ലാം ആശംസകള്. രാഘവന് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ നടക്കും. സീത അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യും, കാരണം ഭര്ത്താവാണ് സ്ത്രീയുടെ ദൈവം.
തഥോക്താ മുനിനാ സര്വേ രാജദൂതാ മഹൌജസമ് । പ്രത്യേത്യ രാഘവം ക്ഷിപ്രം മുനിവാക്യം ബഭാഷിരേ ।। ൭.൯൫.
മുനി അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മഹാശക്തിയുള്ള രാജദൂതന്മാര് ഉടന് രാഘവന്റെ അടുക്കല് ചെന്നു, മുനിയുടെ വാക്കുകള് അറിയിച്ചു.
തതഃ പ്രഹൃഷ്ടഃ കാകുത്സ്ഥഃ ശ്രുത്വാ വാക്യം മഹാത്മനഃ । ഋഷീംസ്തത്ര സമേതാംശ്ച രാജ്ഞശ്ചൈവാഭ്യഭാഷത ।। ൭.൯൫.
മഹാത്മാവിന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് കാകുത്ഥ്സന് സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ കൂടിയിരുന്ന ഋഷിമാരോടും രാജാക്കളോടും സംസാരിച്ചു.
ഭഗവന്തഃ സശിഷ്യാ വൈ സാനുഗാശ്ച നരാധിപാഃ । പശ്യന്തു സീതാശപഥം യശ്ചൈവാന്യോ ഽപി കാങ്ക്ഷതേ ।। ൭.൯൫.
ഭഗവാന്മാരും അവരുടെ ശിഷ്യന്മാരും അനുചരന്മാരും, രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ കൂട്ടരും, സീതയുടെ സത്യം കാണട്ടെ. കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും കാണാം.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ । സര്വേഷാമൃഷിമുഖ്യാനാം സാധുവാദോ മഹാനഭൂത് ।। ൭.൯൫.
മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ ആ വാക്കുകള് കേട്ട എല്ലാ പ്രധാന ഋഷിമാരും വലിയ സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ചു.
രാജാനശ്ച മഹാത്മാനഃ പ്രശംസന്തി സ്മ രാഘവമ് । ഉപപന്നം നരശ്രേഷ്ഠ ത്വയ്യേവ ഭുവി നാന്യതഃ ।। ൭.൯൫.
മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരും രാഘവനെ പ്രശംസിച്ചു: ഭൂമിയില് നിന്നില് മാത്രമേ ഇത്തരമൊരു പെരുമാറ്റം ഉചിതമായുള്ളൂ, മറ്റാരിലും അല്ല.
ഏവം വിനിശ്ചയം കൃത്വാ ശ്വോഭൂത ഇതി രാഘവഃ । വിസര്ജയാമാസ തദാ സര്വാംസ്താഞ്ഛത്രുസൂദനഃ ।। ൭.൯൫.
ഇങ്ങനെ തീരുമാനമെടുത്ത രാഘവന്, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവന്, അന്നത്തെ ദിവസം എല്ലാവരെയും വിടവാങ്ങാന് അനുവദിച്ചു.
ഇതി സമ്പ്രവിചാര്യ രാജസിംഹഃ ശ്വോഭൂതേ ശപഥസ്യ നിശ്ചയം വൈ । വിസസര്ജ മുനീന്നൃപാംശ്ച സര്വാന്സ മഹാത്മാ മഹതോ മഹാനുഭാവഃ ।। ൭.൯൫.
അങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, മഹാത്മാവും മഹാശക്തിയുമായ രാജസിംഹന്, സത്യം നാളെ നടക്കുമെന്ന് തീരുമാനിച്ച്, എല്ലാ മുനിമാരെയും രാജാക്കളെയും വിട്ടയച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ പഞ്ചനവതിതമഃ സര്ഗ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷി രചിച്ച മഹാരാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ തൊണ്ണൂറ്റിഅഞ്ചാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
തസ്യാം രജന്യാം വ്യുഷ്ടായാം യജ്ഞവാടഗതോ നൃപഃ । ഋഷീന്സര്വാന്മഹാതേജാഃ ശബ്ദാപയതി രാഘവഃ ।। ൭.൯൬.
ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോള്, മഹാതേജസ്സുള്ള രാഘവന് യാഗശാലയിലേക്ക് ചെന്നു, അവിടെ എല്ലാ ഋഷിമാരെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി.
വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ്ച ജാബാലിരഥ കാശ്യപഃ । വിശ്വാമിത്രോ ദീര്ഘതപാ ദുര്വാസാശ്ച മഹാതപാഃ ।। ൭.൯൬.
വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ജാബാലിയും കാശ്യപനും വിശ്വാമിത്രനും ദീർഘതപസ്യുവും മഹാതപസ്സുള്ള ദുർവാസുവും അവിടെ എത്തി.
പുലസ്ത്യോ ഽപി തഥാ ശക്തിര്ഭാര്ഗവശ്ചൈവ വാമനഃ । മാര്കണ്ഡേയശ്ച ദീര്ഘായുര്മൌദ്ഗല്യശ്ച മഹായശാഃ ।। ൭.൯൬.
പുലസ്ത്യനും ശക്തിയും ഭൃഗുവംശജനായ ഭാർഗവനും വാമനനും ദീർഘായുസുള്ള മാർകണ്ടേയനും മഹാപ്രശസ്തനായ മൗദ്ഗല്യനും അവിടെ എത്തി.
ഗര്ഗശ്ച ച്യവനശ്ചൈവ ശതാനന്ദശ്ച ധര്മവിത് । ഭരദ്വാജശ്ച തേജസ്വീ ഹ്യഗ്നിപുത്രശ്ച സുപ്രഭഃ ।। ൭.൯൬.
ഗർഗനും ച്യവനനും ധർമ്മജ്ഞനായ ശതാനന്ദനും തേജസ്സുള്ള ഭരദ്വാജനും അഗ്നിപുത്രനായ സുപ്രഭനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.