ദൃഷ്ട്വാ മുനിഗണാഃ സര്വേ പാര്ഥിവാശ്ച മഹൌജസഃ । പിബന്ത ഇവ ചക്ഷുര്ഭ്യാം രാജാനം ഗായകൌ ച തൌ ।। ൭.൯൪.
മുനിസമൂഹവും മഹാവീര്യശാലികളായ രാജാക്കളും അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവിനെയും ആ രണ്ട് ഗായകരെയും കണ്ണുകൊണ്ട് പാനം ചെയ്യുന്നതുപോലെ നോക്കി.
ഊചുഃ പരസ്പരം ചേദം സര്വ ഏവ സമന്തതഃ । ഉഭൌ രാമസ്യ സദൃശൌ ബിമ്ബാദ്ബിമ്ബമിവോത്ഥിതൌ ।। ൭.൯൪.
അവരിൽ എല്ലാവരും പരസ്പരം പറഞ്ഞു: 'ഇവരു രണ്ടുപേരും രാമനോട് അത്ര തന്നെ സാമ്യമുള്ളവർ, ഒരു പ്രതിബിംബത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു പ്രതിബിംബം ഉയർന്നതുപോലെ.'
ജടിലൌ യദി ന സ്യാതാം ന വല്കലധരൌ യദി । വിശേഷം നാധിഗച്ഛാമോ ഗായതോ രാഘവസ്യ ച ।। ൭.൯൪.
ഇവർക്കു ജടയും വൽക്കലധാരയും ഇല്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ, രാഘവന്റെ കീർത്തി പാടുന്നവനിൽ നിന്ന് ഇവർക്കു യാതൊരു വ്യത്യാസവും കാണാനാവില്ലായിരുന്നു.
തേഷാം സംവദതാമേവം ശ്രോതഽണാം ഹര്ഷവര്ധനമ് । ഗേയം പ്രചക്രതുസ്തത്ര താവുഭൌ മുനിദാരകൌ ।। ൭.൯൪.
അവർ ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ശ്രോതാക്കളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആ രണ്ട് മുനിബാലന്മാർ അവിടെയിരുത്തി പാടിത്തുടങ്ങി.
തതഃ പ്രവൃത്തം മധുരം ഗാന്ധര്വമതിമാനുഷമ് । ന ച തൃപ്തിം യയുഃ സര്വേ ശ്രോതാരോ ഗാനസമ്പദാ ।। ൭.൯൪.
അപ്പോൾ അതിമധുരവും ദിവ്യവും മനുഷ്യരെക്കാൾ അതിക്രമിച്ചതുമായ ഗാനം ആരംഭിച്ചു; ആ ഗാനത്തിന്റെ സമ്പത്തിൽ എല്ലാവരും തൃപ്തരായില്ല.
പ്രവൃത്തമാദിതഃ പൂര്വസര്ഗം നാരദദര്ശിതമ് । തതഃ പ്രഭൃതി സര്ഗാംശ്ച യാവദ്വിംശത്യഗായതാമ് ।। ൭.൯൪.
അവർ ആദ്യം മുതൽ, നാരദൻ കാണിച്ച ആദ്യസർഗം പാടി, അതിന് ശേഷം ഇരുപതാം സർഗം വരെയും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നതായി.
തതോ ഽപരാഹ്ണസമയേ രാഘവഃ സമഭാഷത । ശ്രുത്വാ വിംശതിസര്ഗാംസ്താന്ഭ്രാതരം ഭ്രാതൃവത്സലഃ ।। ൭.൯൪.
അവിടെ, അപ്രഭാത സമയത്ത്, സഹോദരനെ അതിയായി സ്നേഹിച്ച രാഘവൻ, ആ ഇരുപത് ഭാഗങ്ങൾ കേട്ടശേഷം സംസാരിച്ചു.
അഷ്ടാദശസഹസ്രാണി സുവര്ണസ്യ മഹാത്മനോഃ । പ്രയച്ഛ ശീഘ്രം കാകുത്സ്ഥ യദന്യദഭികാങ്ക്ഷിതമ് । ദദൌ ശീഘ്രം സ കാകുത്സ്ഥോ ബാലയോര്വൈ പൃഥക്പൃഥക് ।। ൭.൯൪.
കാകുത്സ്ഥൻ, ഈ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾക്ക് പതിനെട്ടായിരം പൊന്നു തുകയും, അവർക്ക് വേണമെന്നു തോന്നുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലും ഉടൻ നൽകൂ. കാകുത്സ്ഥൻ അതിവേഗം ആ കുട്ടികൾക്ക് വേർതിരിച്ച് നൽകി.
ദീയമാനം സുവര്ണം തു നാഗൃഹ്ണീതാം കുശീലവൌ । ഊചതുശ്ച മഹാത്മാനൌ കിമനേനേതി വിസ്മിതൌ ।। ൭.൯൪.
പൊന്നു നൽകുമ്പോൾ കുശനും ലവനും അതു സ്വീകരിച്ചില്ല. ആ മഹാത്മാക്കൾ അത്ഭുതത്തോടെ, 'ഇതൊക്കെ എന്തിനാണ്?' എന്നു ചോദിച്ചു.
വന്യേന ഫലമൂലേന നിരതൌ വനവാസിനൌ । സുവര്ണേന ഹിരണ്യേന കിം കരിഷ്യാവഹേ വനേ ।। ൭.൯൪.
കാടിൽ താമസിച്ച് കായ്കലും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിക്കുന്ന ഞങ്ങൾക്കു, ഈ പൊന്നോ സ്വർണ്ണമോ കാട്ടിൽ എന്തിനാണ് വേണ്ടത്?
തഥാ തയോഃ പ്രബ്രുവതോഃ കൌതൂഹലസമന്വിതാഃ । ശ്രോതാരശ്ചൈവ രാമശ്ച സര്വ ഏവ സുവിസ്മിതാഃ ।। ൭.൯൪.
അവർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആകാംക്ഷയോടെ കേട്ടിരുന്ന എല്ലാവരും രാമനും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.
തസ്യ ചൈവാഗമം രാമഃ കാവ്യസ്യ ശ്രോതുമുത്സുകഃ । പപ്രച്ഛ തൌ മഹാതേജാസ്താവുഭൌ മുനിദാരകൌ ।। ൭.൯൪.
ആ കവിതയുടെ ഉത്ഭവം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാത്മാവായ രാമൻ, ആ രണ്ടു മുനിശിശുക്കളോടു ചോദിച്ചു.
കിമ്പ്രമാണമിദം കാവ്യം കാ പ്രതിഷ്ഠാ മഹാത്മനഃ । കര്താ കാവ്യസ്യ മഹതഃ ക്വ ചാസൌ മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൪.
ഈ കവിതയുടെ അളവെത്ര? അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമൊക്കെയാണു മഹാത്മാക്കളേ? ഈ മഹത്തായ കവിതയെഴുതിയവൻ ആരാണ്, ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ എവിടെയാണ്?
പൃച്ഛന്തം രാഘവം വാക്യമൂചതുര്മുനിദാരകൌ ।। ൭.൯൪.
രാഘവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ രണ്ടു മുനിശിശുക്കൾ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വാല്മീകിര്ഭഗവാന്കര്താ സമ്പ്രാപ്തോ യജ്ഞസംവിധമ് । യേനേദം ചരിതം തുഭ്യമശേഷം സമ്പ്രദര്ശിതമ് ।। ൭.൯൪.
ഭഗവാൻ വാൽമീകിയാണ് ഈ കാവ്യത്തിന്റെ കർത്താവ്; അദ്ദേഹം യജ്ഞസഭയിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ മുഴുവൻ കഥയും നിങ്ങൾക്കു കാണിച്ചിരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹമാണ്.
സന്നിബദ്ധം ഹി ശ്ലോകാനാം ചതുര്വിശത്സഹസ്രകമ് । ഉപാഖ്യാനശതം ചൈവ ഭാര്ഗവേണ തപസ്വിനാ ।। ൭.൯൪.
ഭാർഗവനായ തപസ്വി, ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളിലും നൂറ് ഉപകഥകളിലും ഈ കാവ്യം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ആദിപ്രഭൃതി വൈ രാജന്പഞ്ചസര്ഗശതാനി ച । കാണ്ഡാനി ഷട് കൃതാനീഹ സോത്തരാണി മഹാത്മനാ । കൃതാനി ഗുരുണാസ്മാകമൃഷിണാ ചരിതം തവ ।। ൭.൯൪.
രാജാവേ, ആദ്യം മുതൽ അഞ്ചു നൂറ് ഭാഗങ്ങളും ആറു കാണ്ടുകളും, ഉത്തരകാണ്ഡം ഉൾപ്പെടെ, നമ്മുടെ ഗുരുവായ മഹാത്മാവ് ഇവിടെ രചിച്ച്, നിങ്ങളുടെ കഥ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പ്രതിഷ്ഠാ ഽ ഽജീവിതം യാവത്താവത്സര്വസ്യ വര്തതേ ।। ൭.൯൪.
ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം എല്ലാം നിലനിൽക്കും.
സോത്തരാണി മഹാത്മനാ । യദി ബുദ്ധിഃ കൃതാ രാജഞ്ഛ്രവണായ മഹാരഥ । കര്മാന്തരേ ക്ഷണീഭൂതസ്തച്ഛൃണുഷ്വ സഹാനുജഃ ।। ൭.൯൪.
മഹാരഥനായ രാജാവേ, മഹാത്മാവ് പിന്നീട് നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, മറ്റൊരു ജോലി കുറച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ സഹോദരനോടൊപ്പം അതു കേൾക്കൂ.
ബാഢമിത്യബ്രവീദ്രാമസ്തൌ ചാനുജ്ഞാപ്യ രാഘവമ് । പ്രഹൃഷ്ടൌ ജഗ്മതുഃ സ്ഥാനം യത്രാസ്തേ മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൪.
രാമൻ 'ശരി' എന്നു സമ്മതിച്ചു. രാഘവനിൽ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങിയ ശേഷം, ആ രണ്ടു പേർ സന്തോഷത്തോടെ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
രാമോ ഽപി മുനിഭിഃ സാര്ധം പാര്ഥിവൈശ്ച മഹാത്മഭിഃ । ശ്രുത്വാ തദ്ഗീതിമാധുര്യം കര്മശാലാമുപാഗമത് ।। ൭.൯൪.
രാമനും മുനിമാരും മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാരും ആ ഗീതത്തിന്റെ മാധുര്യം കേട്ടശേഷം, അവർ കർമശാലയിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ശുശ്രാവ തത്താലലയോപപന്നം സര്ഗാന്വിതം സ സ്വരശബ്ദയുക്തമ് । തന്ത്രീലയവ്യഞ്ജനയോഗയുക്തം കുശീലവാഭ്യാം പരിഗീയമാനമ് ।। ൭.൯൪.
അവിടെ കുശനും ലവനും താളവും ലയവും ചേർന്ന്, ശബ്ദസുരങ്ങളോടും തന്ത്രികളുടെ ലയവും ചേർന്നും പാടിയ ആ സൃഷ്ടിയുള്ള ഗാനം രാമൻ ആസ്വദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ചതുര്നവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ, മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റിനാലാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
രാമോ ബഹൂന്യഹാന്യേവം തദ്ഗീതം പരമം ശുഭമ് । ശുശ്രാവ മുനിഭിഃ സാര്ധം പാര്ഥിവൈഃ സഹ വാനരൈഃ ।। ൭.൯൫.
രാമൻ, അനേകം ദിവസങ്ങൾ ആ അതിമനോഹരമായ ഗാനം മുനിമാരോടും രാജാക്കന്മാരോടും വാനരന്മാരോടും കൂടെ ആസ്വദിച്ചു.
തസ്മിന്ഗീതേ തു വിജ്ഞായ സീതാപുത്രൌ കുശീലവൌ । തസ്യാഃ പരിഷദോ മധ്യേ രാമോ വചനമബ്രവീത് । ദൂതാഞ്ഛുദ്ധസമാചാരാനാഹൂയാത്മമനീഷയാ ।। ൭.൯൫.
ആ ഗാനം കേട്ടപ്പോള് സീതയുടെ മക്കളായ കുശനും ലവനും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, രാമന് സഭയുടെ നടുവില് നിന്നു തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം നല്ല സ്വഭാവമുള്ള ദൂതന്മാരെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
മദ്വചോ ബ്രൂത ഗച്ഛധ്വമിതോ ഭഗവതോ ഽന്തികമ് ।। ൭.൯൫.
നിങ്ങള് എന്റെ വാക്കുകള് പറഞ്ഞ്, ഇവിടെ നിന്ന് ഭഗവാന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകൂ.
പരിഷദോ മധ്യേ രാമോ വചനമബ്രവീത് । യദി ശുദ്ധസമാചാരാ യദി വാ വീതകല്മഷാ । കരോത്വിഹാത്മനഃ ശുദ്ധിമനുമാന്യ മഹാമുനിമ് ।। ൭.൯൫.
സഭയുടെ നടുവില് രാമന് പറഞ്ഞു: ഇവര് നല്ല സ്വഭാവമുള്ളവരും പാപമില്ലാത്തവരുമാണെങ്കില്, മഹാമുനിയുടെ അനുമതിയോടെ ഇവിടെയെത്തി തങ്ങളുടെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കട്ടെ.
ഛന്ദം മുനേശ്ച വിജ്ഞായ സീതായാശ്ച മനോഗതമ് । പ്രത്യയം ദാതുകാമായാസ്തതഃ ശംസത മേ ലഘു ।। ൭.൯൫.
മഹാമുനിയുടെ മനസ്സും സീതയുടെ ആഗ്രഹവും മനസ്സിലാക്കി, അവളെ ഉറപ്പുവരുത്താന് ആഗ്രഹിച്ച്, ഉടന് എന്നെ അറിയിക്കൂ.
ശ്വഃ പ്രഭാതേ തു ശപഥം മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ । കരോതു പരിഷന്മധ്യേ ശോധനാര്ഥം മമൈവ ച ।। ൭.൯൫.
നാളെ രാവിലെ, ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലി, തന്റെ ശുദ്ധി തെളിയിക്കാനും എന്റെ പേരിലും, സഭയുടെ നടുവില് സത്യം ചെയ്യട്ടെ.
ശ്രുത്വാ തു റാഗവസ്യൈതദ്വചഃ പരമമദ്ഭുതമ് । ദൂതാഃ സമ്പ്രയയുര്ബാടം യത്രാസ്തേ മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൫.
രാഘവന്റെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകള് കേട്ട ദൂതന്മാര് അതിവേഗം മഹാമുനി ഇരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.