താവത്സര്വാണി ദത്താനി ക്രതുമധ്യേ മഹാത്മനഃ । വിവിധാനി ച ഗൌഡാനി ഖാണ്ഡവാനി തഥൈവ ച ।। ൭.൯൨.
യജ്ഞത്തിനിടയിൽ മഹാത്മാവ് എല്ലാ വസ്തുക്കളും, വിവിധയിനം പശുക്കളും, ഭൂമി ഭാഗങ്ങളും മനസ്സുതുറന്ന് ദാനം ചെയ്തു.
ന നിസ്സൃതം ഭതത്യോഷ്ഠാദ്വചനം യാവദര്ഥിനാമ് । താവദ്വാനരരക്ഷോഭിര്ദത്തമേവാഭ്യദൃശ്യത ।। ൭.൯൨.
ആഗ്രഹികൾ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ദാനിയുടെ വായിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും നിരസനവാക്ക് പുറത്ത് വന്നില്ല; വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും ചോദിച്ചതെല്ലാം ഉടൻ തന്നു.
ന കശ്ചിന്മലിനസ്തത്ര ദീനോ വാ ഽപ്യഥ കൃര്ശതഃ । തസ്മിന്യജ്ഞവരേ രാജ്ഞോ ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാവൃതേ ।। ൭.൯൨.
ആ മഹത്തായ യജ്ഞത്തിൽ, സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ, ആരും മലിനരായോ ദു:ഖിതരായോ ക്ഷീണിച്ചവരായോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
യേ ച തത്ര മഹാത്മാനോ മുനയശ്ചിരജീവിനഃ । നാസ്മരംസ്താദൃശം യജ്ഞം നാപ്യാസീത് സ കദാചന ।। ൭.൯൨.
അവിടെ ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾ, അത്തരം ഒരു യജ്ഞം മുമ്പ് കണ്ടതുമില്ല, അത്തരം യജ്ഞം ഒരിക്കലും നടന്നതുമില്ലെന്ന് ഓർത്തില്ല.
യഃ കൃത്യവാന്സുവര്ണേന സുവര്ണം ലഭതേ സ്മ സഃ । വിത്താര്ഥീ ലഭതേ വിത്തം രത്നാര്ഥീ രത്നമേവ ച ।। ൭.൯൨.
സ്വർണ്ണം ഉപയോഗിച്ച് യജ്ഞകർമങ്ങൾ നിർവഹിച്ചവർക്ക് സ്വർണ്ണം ലഭിച്ചു; ധനം ആഗ്രഹിച്ചവർക്ക് ധനം, രത്നം ആഗ്രഹിച്ചവർക്ക് രത്നം തന്നെയാണ് ലഭിച്ചത്.
രജതാനാം സുവര്ണാനാമശ്മനാമഥ വാസസാമ് । അനിശം ദീയമാനാനാം രാശിഃ സമുപദൃശ്യതേ ।। ൭.൯൨.
സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഇടവിടാതെ ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നതുകൊണ്ട്, വലിയ കൂമ്പാരങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും കാണാമായിരുന്നു.
ന ശക്രസ്യ ധനേശസ്യ യമസ്യ വരുണസ്യ വാ । ഈദൃശോ ദൃഷ്ടപൂര്വോ ന ഏവമൂചുസ്തപോധനാഃ ।। ൭.൯൨.
ഇന്ദ്രനും കുബേരനും യമനും വരുണനും പോലും ഇത്ര വലിയ സമ്പത്ത് മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ല; അങ്ങനെ തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ മുനികൾ പറഞ്ഞു.
സര്വത്ര വാനരാസ്തസ്ഥുഃ സര്വത്രൈവ ച രാക്ഷസാഃ । വാസോധനാന്നമര്ഥിഭ്യഃ പൂര്ണഹസ്താ ദദുര്ഭൃശമ് ।। ൭.൯൨.
എല്ലായിടത്തും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും നില്ക്കുന്നു; അവർ കൈ നിറയെ വസ്ത്രവും ധനവും അന്നവും ആവശ്യമുള്ളവർക്കു മനസ്സുതുറന്ന് കൊടുത്തു.
ഈദൃശോ രാജസിംഹസ്യ യജ്ഞഃ സര്വഗുണാന്വിതഃ । സംവത്സരമഥോ സാഗ്രം വര്തതേ ന ച ഹീയതേ ।। ൭.൯൨.
എല്ലാ ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ രാജസിംഹന്റെ ഈ യജ്ഞം ഒരു സംവത്സരംകൂടി അതിലധികം നീണ്ടു, അതിന്റെ മഹത്വം കുറയാതെ തുടർന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ദ്വിനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനിയുടെ ആദികാവ്യമായ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ തൊണ്ണൂറാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
വര്തമാനേ തഥാഭൂതേ യജ്ഞേ ച പരമാദ്ഭുതേ । സശിഷ്യ ആജഗാമാശു വാല്മീകിര്മുനിപുങ്ഗവഃ ।। ൭.൯൩.
അത് അത്ഭുതമായ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ, മഹാനായ വാൽമീകിമുനിയും അവന്റെ ശിഷ്യന്മാരും വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
സ ദൃഷ്ട്വാ ദിവ്യസങ്കാശം യജ്ഞമദ്ഭുതദര്ശനമ് । ഏകാന്തേ ഋഷിവാടാനാം ചകാര ഉടജാഞ്ഛുഭാന് ।। ൭.൯൩.
ദിവ്യപ്രഭയോടെ അത്ഭുതകരമായ യാഗം കണ്ട വാൽമീകി, ഋഷിമാരുടെ വാടികളിൽ ഒരു ശാന്തമായ സ്ഥലത്ത് മനോഹരമായ കുടിലുകൾ പണിതു.
ശകടാംശ്ച ബഹൂന്പൂര്ണാന്ഫലമൂലൈശ്ച ശോഭനാന് । വാല്മീകിവാടേ രുചിരേ സ്ഥാപയന്നവിദൂരതഃ ।। ൭.൯൩.
അവിടെ, വാൽമീകിയുടെ മനോഹരമായ വാടിക്ക് സമീപം, നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പലതരം പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും നിറച്ച നിരവധി കാറുകൾ വെച്ചു.
ആസീത്സുപൂജിതോ രാജ്ഞാ മുനിഭിശ്ച മഹാത്മഭിഃ । വാല്മീകിഃ സുമഹാതേജാ ന്യവസത്പരമാത്മവാന് ।। ൭.൯൩.
വലിയ തേജസ്സും ഉന്നതാത്മാവും ഉള്ള വാൽമീകിയെ രാജാവും മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാരും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; അവൻ അവിടെ പാർത്തു.
സ ശിഷ്യാവബ്രവീദ്ധൃഷ്ടൌ യുവാം ഗത്വാ സമാഹിതൌ । കൃത്സ്നം രാമായണം കാവ്യം ഗായേഥാം പരയാ മുദാ ।। ൭.൯൩.
വാൽമീകി തന്റെ ആത്മവിശ്വാസമുള്ള രണ്ടു ശിഷ്യന്മാരോട് പറഞ്ഞു: "നിങ്ങൾ മനസ്സോടെ പുറപ്പെട്ടു, രാമായണകാവ്യം മുഴുവൻ ആനന്ദത്തോടെ പാടണം."
ഋഷിവാടേഷു പുണ്യേഷു ബ്രാഹ്മണാവസഥേഷു ച । രഥ്യാസു രാജമാര്ഗേഷു പാര്ഥിവാനാം ഗൃഹേഷു ച ।। ൭.൯൩.
പുണ്യമായ ഋഷിവാടികളിലും ബ്രാഹ്മണരുടെ വീടുകളിലും, വഴികളിലും രാജപഥങ്ങളിലും, രാജാക്കന്മാരുടെ വീടുകളിലും,
രാമസ്യ ഭവനദ്വാരി യത്ര കര്മ ച കുര്വതേ । ഋത്വിജാമഗ്രതശ്ചൈവ തത്ര ഗേയം വിശേഷതഃ ।। ൭.൯൩.
രാമന്റെ ഭവനത്തിന്റെ വാതിലിൽ, ആളുകൾ ജോലിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നിടങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് യാഗം നടത്തുന്ന പുരോഹിതന്മാരുടെ മുമ്പിലും അതു പാടണം.
ഇമാനി ച ഫലാന്യത്ര സ്വാദൂനി വിവിധാനി ച । ജാതാനി പര്വതാഗ്രേഷു ചാസ്വാദ്യാസ്വാദ്യ ഗായതാമ് ।। ൭.൯൩.
ഇവിടെ കുന്നിൻമുകളിൽ വളർന്നിട്ടുള്ള പലതരം രുചികരമായ പഴങ്ങൾ ഉണ്ട്; പാടുമ്പോൾ അവ ആസ്വദിക്കാം.
ന യാസ്യഥഃ ശ്രമം വത്സൌ ഭക്ഷയിത്വാ ഫലാനി വൈ । മൂലാനി ച സുമൃഷ്ടാനി നഗരാദ്ബഹിരാസ്യഥഃ ।। ൭.൯൩.
എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളേ, ഈ പഴങ്ങളും നന്നായി കഴുകിയ കിഴങ്ങുകളും കഴിച്ചാൽ നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷീണം തോന്നില്ല; നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ നിങ്ങൾ ഉല്ലാസത്തോടെ ഇരിക്കും.
യദി ശബ്ദാപയേദ്രാമഃ ശ്രവണായ മഹീപതിഃ । ഋഷീണാമുപവിഷ്ടാനാം തതോ ഗേയം പ്രവര്തതാമ് ।। ൭.൯൩.
രാജാവായ രാമൻ നിങ്ങളെ വിളിച്ച് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ഋഷിമാർ കൂടിയിരിക്കുന്ന മുന്നിൽ പാടിത്തുടങ്ങണം.
ദിവസേ വിംശതിഃ സര്ഗാ ഗേയാ മധുരയാ ഗിരാ । പ്രമാണൈര്ബഹുഭിസ്തത്ര യഥോദ്ദിഷ്ടാ മയാ പുരാ ।। ൭.൯൩.
ദിവസം ഇരുപത് സർഗങ്ങൾ മധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ പാടണം; ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ള എല്ലാ രീതികളും പാലിക്കണം.
ലോഭശ്ചാപി ന കര്തവ്യഃ സ്വല്പോ ഽപി ധനകാങ്ക്ഷയാ । കിം ധനേനാശ്രമസ്ഥാനാം ഫലമൂലോപജീവിനാ ।। ൭.൯൩.
ധനലോഭം, ചെറിയതെങ്കിലും, ഉണ്ടാക്കരുത്; കിഴങ്ങും പഴവും ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ആശ്രമവാസികൾക്ക് ധനം എന്തിന്?
യദി പൃച്ഛേത്സ കാകുത്സ്ഥോ യുവാം കസ്യേതി ദാരകൌ । ആവാം വാല്മീകിശിഷ്യൌ സ്വോ ബ്രൂതമേവം നരാധിപമ് ।। ൭.൯൩.
കകുത്സ്ഥവംശജനായ രാജാവ് നിങ്ങളോട് 'നിങ്ങൾ ആരുടെ മക്കളാണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചാൽ, 'ഞങ്ങൾ വാൽമീകിയുടെ ശിഷ്യന്മാരാണ്' എന്ന് പറയണം.
ഇമാസ്തന്ത്രീഃ സുമധുരാഃ സ്ഥാനം വാ ഽപൂര്വദര്ശനമ് । മൂര്ച്ഛയിത്വാ സുമധുരം ഗായതാം വിഗതജ്വരൌ ।। ൭.൯൩.
ഈ മധുരമായ തന്ത്രികൾ ശരിയായി ക്രമീകരിച്ച്, മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത്, ഭയമില്ലാതെ മധുരമായി പാടണം.
ആദിപ്രഭൃതി ഗേയം സ്യാന്ന ചാവജ്ഞായ പാര്ഥിവമ് । പിതാ ഹി സര്വഭൂതാനാം രാജാ ഭവിതി ധര്മതഃ ।। ൭.൯൩.
ആരഭത്തിൽ നിന്ന് പാടണം; രാജാവിനെ അപമാനിക്കരുത്, കാരണം ധർമ്മപ്രകാരം രാജാവാണ് എല്ലാ ജീവികൾക്കും പിതാവ്.
തദ്യുവാം ഹൃഷ്ടമനസൌ ശ്വഃ പ്രഭാതേ സമാസ്ഥിതൌ । ഗായേഥാം മധുരം ഗേയം തന്ത്രീലയസമന്വിതമ് ।। ൭.൯൩.
അതിനാൽ, സന്തോഷപൂർവ്വം, നാളെ രാവിലെ തന്നെ സ്ഥാനം പിടിച്ച് തന്ത്രിയുടെ താളത്തിൽ മധുരമായി പാടണം.
ഇതി സന്ദിശ്യ ബഹുശോ മുനിഃ പ്രാചേതസസ്തദാ । വാല്മീകിഃ പരമോദാരസ്തൂഷ്ണീമാസീന്മഹായശാഃ ।। ൭.൯൩.
ഇങ്ങനെ പലതവണ ഉപദേശം നൽകി, പ്രചേതസിന്റെ മകനായ വാൽമീകി, മഹാദാനിയും മഹാപ്രശസ്തനും, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു.
സന്ദിഷ്ടൌ മുനിനാ തേന താവുഭൌ മൈഥിലീസുതൌ । തഥൈവ കരവാവേതി നിര്ജഗ്മതുരരിന്ദമൌ ।। ൭.൯൩.
മുനിയുടെ ഉപദേശമനുസരിച്ച്, മൈഥിലിയുടെ ആ രണ്ടു മക്കളും 'അങ്ങനെ ചെയ്യാം' എന്ന് പറഞ്ഞു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവരായി പുറപ്പെട്ടു.
താമദ്ഭുതാം തൌ ഹൃദയേ കുമാരൌ നിവേശ്യ വാണീമൃഷിഭാഷിതാം തദാ । സമുത്സുകൌ തൌ സമമൂഷതുര്നിശാം യഥാ ഽശ്വിനൌ ഭാര്ഗവനീതിസംഹിതാമ് ।। ൭.൯൩.
ആ അദ്ഭുതമായ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച്, ആ രണ്ടുപ്രഭുക്കളും അത്യന്തം ആകാംക്ഷയോടെ ആ രാത്രി ഒരുമിച്ച് കഴിച്ചു. അശ്വിനീദേവന്മാർ ഭാർഗവന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ ചേർന്ന് ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ത്രിനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ തൊണ്ണൂറ്റിമൂന്നാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.