തഥാ ബ്രുവതി രാജേന്ദ്രേ ബുധഃ പരമമദ്ഭുതമ് । സാന്ത്വപൂര്വമഥോവാച വാസസ്ത ഇഹ രോചതാമ് ।। ൭.൮൯.
അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോള്, ബുധന് അത്ഭുതത്തോടെയും സാന്ത്വനപൂര്വ്വം പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത് ഇഷ്ടമായിരിക്കട്ടെ'.
ന സന്താപസ്ത്വയാ കാര്യഃ കാര്ദമേയ മഹാബല । സംവത്സരോഷിതസ്യേഹ കാരയിഷ്യാമി തേ ഹിതമ് ।। ൭.൮൯.
കാര്ദമന്റെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രാ, നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഇവിടെ ഒരു വര്ഷം കഴിഞ്ഞാല് നിനക്ക് ഉത്തമം സംഭവിക്കും.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബുധസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । വാസായ വിദധേ ബുദ്ധിം യദുക്തം ബ്രഹ്മവാദിനാ ।। ൭.൮൯.
അകലങ്കമായ കര്മങ്ങളുള്ള ബുധന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായവന് പറഞ്ഞതുപോലെ അവന് താമസിക്കാന് തീരുമാനിച്ചു.
മാസം സ സ്ത്രീ തദാ ഭൂത്വാ രമയത്യനിശം ശുദാ । മാസം പുരുഷഭാവേന ധര്മബുദ്ധിം ചകാര സഃ ।। ൭.൮൯.
അപ്പോള് ഒരു മാസം അവള് സ്ത്രീയായി മാറി അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. മറ്റൊരു മാസം പുരുഷരൂപം ധരിച്ച് ധര്മ്മബുദ്ധിയോടെ പെരുമാറി.
തതഃ സാ നവമേ മാസി ഇലാ സോമസുതാത്സുതമ് । ജനയാമാസ സുശ്രോണീ പുരൂരവസമൂര്ജിതമ് ।। ൭.൮൯.
അങ്ങനെ ഒമ്പതാം മാസത്തില്, മനോഹരമായ കമര് ഉള്ള ഇലാ, സോമപുത്രനില് നിന്ന് ശക്തിയുള്ള പുരൂരവസിനെ പ്രസവിച്ചു.
ജാതമാത്രം തു സുശ്രോണീ പിതുര്ഹസ്തേ ന്യവേശയത് । ബുധസ്യ സമവര്ണഭമിലാ പുത്രം മഹാബലമ് ।। ൭.൮൯.
കുഞ്ഞ് ജനിച്ച ഉടനെ, മനോഹരകമര് ഉള്ള ഇലാ, ബുധനോടു നിറം തുല്യമായ മഹാബലശാലിയായ പുത്രനെ അച്ഛന്റെ കൈകളില് ഏല്പ്പിച്ചു.
ബുധസ്തു പുരുഷീഭൂതം സ വൈ സംവത്സരാന്തരമ് । കഥാഭീ രമയാമാസ ധര്മയുക്താഭിരാത്മവാന് ।। ൭.൮൯.
ആരാധനയുള്ള ബുധന്, പുരുഷരൂപം ധരിച്ച അവളെ ഒരു വര്ഷം ധര്മ്മപൂര്വ്വമായ കഥകള് പറഞ്ഞ് സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഏകോനനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ എണ്പത്തൊമ്പതാമത്തെ സര്ഗം സമാപിച്ചു.
തഥോക്തവതി രാമേ തു തസ്യ ജന്മ തദദ്ഭുതമ് । ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ഭൂയോ ഭരതശ്ച മഹായശാഃ ।। ൭.൯൦.
രാമൻ ആ അത്ഭുതജന്മത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണനും മഹാശ്രീയുള്ള ഭരതനും വീണ്ടും അവനോട് ചോദിച്ചു.
ഇലാ സാ സോമപുത്രസ്യ സംവത്സരമഥോഷിതാ । അകരോത്കിം നരശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വം ശംസിതുമര്ഹസി ।। ൭.൯൦.
സോമപുത്രനോടൊപ്പം ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ ഇലാ എന്ത് ചെയ്തു എന്നു ഞങ്ങൾ അറിയണം, മഹാനുഭാവാ, സത്യം പറഞ്ഞുതരിക.
തയോസ്തദ്വാക്യമാധുര്യം നിശമ്യ പരിപൃച്ഛതോഃ । രാമഃ പുനരുവാചേമാം പ്രജാപതിസുതേ കഥാമ് ।। ൭.൯൦.
അവരുടെ മധുരമായ വാക്കുകളും ചോദ്യങ്ങളും കേട്ട രാമൻ, പ്രജാപതിയുടെ മകളായ ഇലയുടെ കഥ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
പുരുഷത്വം ഗതേ ശൂരേ ബുധഃ പരമബുദ്ധിമാന് । സംവര്തം പരമോദാരമാജുഹാവ മഹായശാഃ ।। ൭.൯൦.
ശൂരനായവൻ വീണ്ടും പുരുഷസ്വഭാവം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അതി ബുദ്ധിമാനുമായ ബുധൻ മഹാശക്തിയുള്ള സംവർത്തനെ വിളിച്ചു.
ച്യവനം ഭൃഗുപുത്രം ച മുനിം ചാരിഷ്ടനേമിനമ് । പ്രമോദനം മോദകരം തതോ ദുര്വാസസം മുനിമ് ।। ൭.൯൦.
അവൻ ഭൃഗുപുത്രനായ ച്യവനനും, അരിഷ്ടനേമിയെന്ന മുനിയും, പ്രമോദനനും മോദകരനും, പിന്നെ ദുർവാസസെന്ന മുനിയെയും വിളിച്ചു.
ഏതാന്സര്വാന്സമാനീയ വാക്യജ്ഞസ്തത്ത്വദര്ശനഃ । ഉവാച സര്വാന്സുഹൃദോ ധൈര്യേണ സുസമാഹിതാന് ।। ൭.൯൦.
അവരെല്ലാവരെയും ഒരുമിച്ച് കൂട്ടി, വാക്കിൽ പാടവമുള്ളതും സത്യം കാണുന്നവരുമായ സുഹൃത്തുക്കളോട് ധൈര്യത്തോടെ ബുധൻ പറഞ്ഞു.
അയം രാജാ മഹാബാഹുഃ കര്ദമസ്യ ഇലഃ സുതഃ । ജാനീതൈനം യഥാഭൂതം ശ്രേയോ ഹ്യത്ര വിധീയതാമ് ।। ൭.൯൦.
ഇവൻ കര്ദമന്റെ പുത്രനായ ഇലാ എന്ന മഹാബാഹുവായ രാജാവാണ്. അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുക, അവനു ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് ചെയ്യപ്പെടണം.
തേഷാം സംവദതാമേവ തമാശ്രമമുപാഗമത് । കര്ദമസ്തു മഹാതേജാ ദ്വിജൈഃ സഹ മഹാത്മഭിഃ ।। ൭.൯൦.
അവർ തമ്മിൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള കര്ദമൻ മഹാന്മാരുമായും ദ്വിജന്മാരുമായും ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
പുലസ്ത്യശ്ച ക്രതുശ്ചൈവ വഷട്കാരസ്തഥൈവ ച । ഓങ്കാരശ്ച മഹാതേജാസ്തമാശ്രമമുപാഗമത് ।। ൭.൯൦.
പുലസ്ത്യനും ക്രതുവും വഷട്കാരനും, മഹാതേജസ്സുള്ള ഓംകാരനും ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു.
തേ സര്വേ ഹൃഷ്ടമനസഃ പരസ്പരസമാഗമേ । ഹിതൈഷിണോ ബാല്ഹിപതേഃ പൃഥഗ്വാക്യാന്യഥാബ്രുവന് ।। ൭.൯൦.
അവരെല്ലാവരും തമ്മിൽ കൂടിയപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, ബാഹ്ലികരാജാവിന്റെ ക്ഷേമം ആശംസിച്ച് പലവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കര്ദമസ്ത്വബ്രവീദ്വാക്യം സുതാര്ഥം പരമം ഹിതമ് । ദ്വിജാഃ ശൃണുത മദ്വാക്യം യച്ഛ്രേയഃ പാര്ഥിവസ്യ ഹി ।। ൭.൯൦.
അപ്പോൾ കര്ദമൻ തന്റെ പുത്രന്റെ ഭാവിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ദ്വിജന്മാരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, രാജാവിന് നല്ലതായതാണിത്.'
നാന്യം പശ്യാമി ഭൈഷജ്യമന്തരാ വൃഷഭധ്വജമ് । നാശ്വമേധാത്പരോ യജ്ഞഃ പ്രിയശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । തസ്മാദ്യജാമഹേ സര്വേ പാര്ഥിവാര്ഥേ ദുരാസദമ് ।। ൭.൯൦.
വൃഷഭധ്വജനായ മഹാദേവനെ ഒഴികെ മറ്റൊരു ഔഷധവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. അശ്വമേധം പോലുള്ള യജ്ഞം ഇല്ല, അതാണ് മഹാത്മാവിന് പ്രിയം. അതുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ ഭാവിക്ക് നാം എല്ലാവരും ഈ ദുഷ്കരമായ യജ്ഞം നടത്താം.'
കര്ദമേനൈവമുക്താസ്തു സര്വ ഏവ ദ്വിജര്ഷഭാഃ । രോചയന്തി സ്മ തം യജ്ഞം രുദ്രസ്യാരാധനം പ്രതി ।। ൭.൯൦.
ഇങ്ങനെ കര്ദമൻ പറഞ്ഞതോടെ, ദ്വിജന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠന്മാരായവർ രുദ്രനാരാധനയ്ക്കായി ആ യജ്ഞം നടത്താൻ സമ്മതിച്ചു.
സംവര്തസ്യ തു രാജര്ഷേഃ ശിഷ്യഃ പുരപുരഞ്ജയഃ । മരുത്ത ഇതി വിഖ്യാതസ്തം യജ്ഞം സമുപാഹരത് ।। ൭.൯൦.
സംവർത്ത എന്ന രാജർഷിയുടെ ശിഷ്യനായ, പ്രസിദ്ധനായ മരുത്തൻ ആ യജ്ഞം നടത്താൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.
തതോ യജ്ഞോ മഹാനാസീദ്ബുധാശ്രമസമീപതഃ । രുദ്രശ്ച പരമം തോഷമാജഗാമ മഹായശാഃ ।। ൭.൯൦.
പിന്നീട് ബുധന്റെ ആശ്രമത്തിനടുത്ത് വലിയ യജ്ഞം നടന്നു, അതിൽ മഹാശ്രീയുള്ള രുദ്രൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
അഥ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു പ്രീതഃ പരമയാ മുദാ । ഉമാപതിര്ദ്വിജാന്സര്വാനുവാച ഇലസന്നിധൌ ।। ൭.൯൦.
യജ്ഞം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ഉമാപതി എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ഇലയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
പ്രീതോ ഽസ്മി ഹയമേധേന ഭക്ത്യാ ച ദ്വിജസത്തമാഃ । അസ്യ ബാഹ്ലിപതേശ്ചൈവ കിം കരോമി പ്രിയം ശുഭമ് ।। ൭.൯൦.
അശ്വമേധയജ്ഞത്തിലും നിങ്ങളുടെ ഭക്തിയിലും ഞാൻ തൃപ്തനാണ്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ. ഈ ബാഹ്ലികരാജാവിന് ഞാൻ എന്ത് നല്ലതും പ്രിയവും ചെയ്യണം?
തഥാ വദതി ദേവേശേ ദ്വിജാസ്തേ സുസമാഹിതാഃ । പ്രസാദയന്തി ദേവേശം യഥാ സ്യാത്പുരുഷസ്ത്വിലാ ।। ൭.൯൦.
ദേവേന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി ഇലാ വീണ്ടും പുരുഷനാകണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
തതഃ പ്രീതോ മഹാദേവഃ പുരുഷത്വം ദദൌ പുനഃ । ഇലായൈ സുമഹാതേജാ ദത്ത്വാ ചാന്തരധീയത ।। ൭.൯൦.
അപ്പോൾ മഹാദേവൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ ഇലയ്ക്ക് വീണ്ടും പുരുഷത്വം നൽകി, അതിനുശേഷം അവിടെ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
നിവൃത്തേ ഹയമേധേ ച ഗതശ്ചാദര്ശനം ഹരഃ । യഥാഗതം ദ്വിജാഃ സര്വേ ഹ്യഗച്ഛന്ദീര്ഘദര്ശിനഃ ।। ൭.൯൦.
അശ്വമേധയാഗം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഹരൻ അദൃശനായതോടെ ദീർഘദർശികളായ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വന്നപോലെ തന്നെ തിരിച്ചു പോയി.
രാജാ തു ബാഹ്ലിമുത്സൃജ്യ മധ്യദേശേ ഹ്യനുത്തമമ് । നിവേശയാമാസ പുരം പ്രതിഷ്ഠാനം യശസ്കരമ് ।। ൭.൯൦.
രാജാവ് ബാഹ്ലികം വിട്ട് മധ്യദേശത്ത് പ്രശസ്തമായ പ്രതിഷ്ഠാനപുരം സ്ഥാപിച്ചു.
ശശബിന്ദുശ്ച രാജര്ഷിര്ബാഹ്ലിം പുരപുരഞ്ജയഃ । പ്രതിഷ്ഠാനേ ഇലോ രാജാ പ്രജാപതിസുതോ ബലീ ।। ൭.൯൦.
ശശബിന്ദു എന്ന രാജർഷി ബാഹ്ലികം ഭരിച്ചപ്പോൾ, പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ബലശാലിയായ ഇല പ്രതിഷ്ഠാനത്തിൽ രാജാവായി.