അഥ മാസേ തു സമ്പൂര്ണേ പൂര്ണേന്ദുസദൃശാനനഃ । പ്രജാപതിസുതഃ ശ്രീമാഞ്ഛയനേ പ്രത്യബുധ്യത ।। ൭.൮൯.
മാസം പൂര്ത്തിയായപ്പോള്, പൂര്ണ്ചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള, പ്രജാപതിയുടെ മഹത്വമുള്ള പുത്രന് തന്റെ കിടക്കയില് നിന്ന് ഉണര്ന്നു.
സോ ഽപശ്യത്സോമജം തത്ര തപന്തം സലിലാശയേ । ഊര്ധ്വബാഹും നിരാലമ്ബം തം രാജാ പ്രത്യഭാഷത ।। ൭.൮൯.
അവിടെ അവന് സോമപുത്രനെ വെള്ളത്തില് നില്ക്കുന്നവനായി, കൈകള് ഉയര്ത്തി, ആരുടെയും സഹായമില്ലാതെ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. രാജാവു അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ഭഗവന്പര്വതം ദുര്ഗം പ്രവിഷ്ടോ ഽസ്മി സഹാനുഗഃ । ന ച പശ്യാമി തത്സൈന്യം ക്വ നു തേ മാമകാ ഗതാഃ ।। ൭.൮൯.
ഭഗവന്, ഞാന് എന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഈ കഠിനമായ പര്വ്വതത്തിലേക്ക് കടന്നുവന്നു. പക്ഷേ എന്റെ സൈന്യത്തെ എവിടെയും കാണുന്നില്ല. എന്റെ ആളുകള് എവിടെ പോയി?
തച്ഛ്രുത്വാ തസ്യ രാജര്ഷേര്നഷ്ടസഞ്ജ്ഞസ്യ ഭാഷിതമ് । പ്രത്യുവാച ശുഭം വാക്യം സാന്ത്വയന്പരയാ ഗിരാ ।। ൭.൮൯.
അവ രാജര്ഷിയുടെ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട വാക്കുകള് കേട്ടു, അതിന് മറുപടിയായി അത്യന്തം സാന്ത്വനപൂര്വ്വം മനോഹരമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
അശ്മവര്ഷേണ മഹതാ ഭൃത്യാസ്തേ വിനിപാതിതാഃ । ത്വം ചാശ്രമപദേ സുപ്തോ വാതവര്ഷഭയാര്ദിതഃ ।। ൭.൮൯.
നിന്റെ ഭൃത്യന്മാര് വലിയ കല്ലുവെള്ളം വീണതുകൊണ്ട് വീണുപോയി. നീ കാറ്റും മഴയും മൂലം കഷ്ടപ്പെട്ട് ആശ്രമത്തില് ഉറങ്ങിയിരുന്നു.
സമാശ്വസിഹി ഭദ്രം തേ നിര്ഭയോ വിഗതജ്വരഃ । ഫലമൂലാശനോ വീര നിവസേഹ യഥാസുഖമ് ।। ൭.൮൯.
നീ ആശ്വാസം നേടുക, നിനക്ക് സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ, ഭയം കൂടാതെ, രോഗം കൂടാതെ. വീരാ, നീ ഇവിടെ ഇഷ്ടം പോലെ ഫലവും മൂലവും കഴിച്ച് ജീവിക്കൂ.
സ രാജാ തേന വാക്യേന പ്രത്യാശ്വസ്തോ മഹാമതിഃ । പ്രത്യുവാച തതോ വാക്യം ദീനോ ഭൃത്യക്ഷയാദ് ഭൃശമ് ।। ൭.൮൯.
അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട്, മഹാമതിയായ രാജാവ് ഭൃത്യന്മാരുടെ നഷ്ടത്തില് ദുഃഖിതനായി, ദു:ഖഭരിതനായി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ത്യക്ഷ്യാമ്യഹം സ്വകം രാജ്യം നാഹം ഭൃത്യൈര്വിനാകൃതഃ । വര്തയേയം ക്ഷണം ബ്രഹ്മന്സമനുജ്ഞാതുമര്ഹസി ।। ൭.൮൯.
ഞാന് എന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിക്കും. ഭൃത്യന്മാരില്ലാതെ എനിക്ക് ഒരു നിമിഷം പോലും ജീവിക്കാന് കഴിയില്ല. ബ്രഹ്മനേ, അതിന് അനുമതി നല്കണം.
സുതോ ധര്മപരോ ബ്രഹ്മഞ്ജ്യേഷ്ഠോ മമ മഹായശാഃ । ശശബിന്ദുരിതി ഖ്യാതഃ സ മേ രാജ്യം പ്രപത്സ്യതേ ।। ൭.൮൯.
ബ്രഹ്മനേ, എന്റെ മൂത്ത പുത്രന് ധര്മ്മപരനായ ശശബിന്ദു എന്ന പേരില് പ്രശസ്തനാണ്. അവന് എന്റെ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കും.
ന ഹി ശക്ഷ്യാമ്യഹം ഹിത്വാ ഭൃത്യദാരാന്സുഖാന്വിതാന് । പ്രതിവക്തും മഹാതേജഃ കിഞ്ചിദപ്യശുഭം വചഃ ।। ൭.൮൯.
നിഷ്ഠാവാന്മാരായ ഭൃത്യന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹാതേജസ്വിനേ, എനിക്ക് ഒരു കഠിനവാക്ക് പോലും പറയാന് കഴിയില്ല.
തഥാ ബ്രുവതി രാജേന്ദ്രേ ബുധഃ പരമമദ്ഭുതമ് । സാന്ത്വപൂര്വമഥോവാച വാസസ്ത ഇഹ രോചതാമ് ।। ൭.൮൯.
അങ്ങനെ രാജാവ് പറഞ്ഞപ്പോള്, ബുധന് അത്ഭുതത്തോടെയും സാന്ത്വനപൂര്വ്വം പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത് ഇഷ്ടമായിരിക്കട്ടെ'.
ന സന്താപസ്ത്വയാ കാര്യഃ കാര്ദമേയ മഹാബല । സംവത്സരോഷിതസ്യേഹ കാരയിഷ്യാമി തേ ഹിതമ് ।। ൭.൮൯.
കാര്ദമന്റെ മഹാബലശാലിയായ പുത്രാ, നീ ദുഃഖിക്കേണ്ട. ഇവിടെ ഒരു വര്ഷം കഴിഞ്ഞാല് നിനക്ക് ഉത്തമം സംഭവിക്കും.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബുധസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । വാസായ വിദധേ ബുദ്ധിം യദുക്തം ബ്രഹ്മവാദിനാ ।। ൭.൮൯.
അകലങ്കമായ കര്മങ്ങളുള്ള ബുധന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായവന് പറഞ്ഞതുപോലെ അവന് താമസിക്കാന് തീരുമാനിച്ചു.
മാസം സ സ്ത്രീ തദാ ഭൂത്വാ രമയത്യനിശം ശുദാ । മാസം പുരുഷഭാവേന ധര്മബുദ്ധിം ചകാര സഃ ।। ൭.൮൯.
അപ്പോള് ഒരു മാസം അവള് സ്ത്രീയായി മാറി അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. മറ്റൊരു മാസം പുരുഷരൂപം ധരിച്ച് ധര്മ്മബുദ്ധിയോടെ പെരുമാറി.
തതഃ സാ നവമേ മാസി ഇലാ സോമസുതാത്സുതമ് । ജനയാമാസ സുശ്രോണീ പുരൂരവസമൂര്ജിതമ് ।। ൭.൮൯.
അങ്ങനെ ഒമ്പതാം മാസത്തില്, മനോഹരമായ കമര് ഉള്ള ഇലാ, സോമപുത്രനില് നിന്ന് ശക്തിയുള്ള പുരൂരവസിനെ പ്രസവിച്ചു.
ജാതമാത്രം തു സുശ്രോണീ പിതുര്ഹസ്തേ ന്യവേശയത് । ബുധസ്യ സമവര്ണഭമിലാ പുത്രം മഹാബലമ് ।। ൭.൮൯.
കുഞ്ഞ് ജനിച്ച ഉടനെ, മനോഹരകമര് ഉള്ള ഇലാ, ബുധനോടു നിറം തുല്യമായ മഹാബലശാലിയായ പുത്രനെ അച്ഛന്റെ കൈകളില് ഏല്പ്പിച്ചു.
ബുധസ്തു പുരുഷീഭൂതം സ വൈ സംവത്സരാന്തരമ് । കഥാഭീ രമയാമാസ ധര്മയുക്താഭിരാത്മവാന് ।। ൭.൮൯.
ആരാധനയുള്ള ബുധന്, പുരുഷരൂപം ധരിച്ച അവളെ ഒരു വര്ഷം ധര്മ്മപൂര്വ്വമായ കഥകള് പറഞ്ഞ് സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഏകോനനവതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ എണ്പത്തൊമ്പതാമത്തെ സര്ഗം സമാപിച്ചു.
തഥോക്തവതി രാമേ തു തസ്യ ജന്മ തദദ്ഭുതമ് । ഉവാച ലക്ഷ്മണോ ഭൂയോ ഭരതശ്ച മഹായശാഃ ।। ൭.൯൦.
രാമൻ ആ അത്ഭുതജന്മത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണനും മഹാശ്രീയുള്ള ഭരതനും വീണ്ടും അവനോട് ചോദിച്ചു.
ഇലാ സാ സോമപുത്രസ്യ സംവത്സരമഥോഷിതാ । അകരോത്കിം നരശ്രേഷ്ഠ തത്ത്വം ശംസിതുമര്ഹസി ।। ൭.൯൦.
സോമപുത്രനോടൊപ്പം ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ ഇലാ എന്ത് ചെയ്തു എന്നു ഞങ്ങൾ അറിയണം, മഹാനുഭാവാ, സത്യം പറഞ്ഞുതരിക.
തയോസ്തദ്വാക്യമാധുര്യം നിശമ്യ പരിപൃച്ഛതോഃ । രാമഃ പുനരുവാചേമാം പ്രജാപതിസുതേ കഥാമ് ।। ൭.൯൦.
അവരുടെ മധുരമായ വാക്കുകളും ചോദ്യങ്ങളും കേട്ട രാമൻ, പ്രജാപതിയുടെ മകളായ ഇലയുടെ കഥ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
പുരുഷത്വം ഗതേ ശൂരേ ബുധഃ പരമബുദ്ധിമാന് । സംവര്തം പരമോദാരമാജുഹാവ മഹായശാഃ ।। ൭.൯൦.
ശൂരനായവൻ വീണ്ടും പുരുഷസ്വഭാവം ലഭിച്ചപ്പോൾ, അതി ബുദ്ധിമാനുമായ ബുധൻ മഹാശക്തിയുള്ള സംവർത്തനെ വിളിച്ചു.
ച്യവനം ഭൃഗുപുത്രം ച മുനിം ചാരിഷ്ടനേമിനമ് । പ്രമോദനം മോദകരം തതോ ദുര്വാസസം മുനിമ് ।। ൭.൯൦.
അവൻ ഭൃഗുപുത്രനായ ച്യവനനും, അരിഷ്ടനേമിയെന്ന മുനിയും, പ്രമോദനനും മോദകരനും, പിന്നെ ദുർവാസസെന്ന മുനിയെയും വിളിച്ചു.
ഏതാന്സര്വാന്സമാനീയ വാക്യജ്ഞസ്തത്ത്വദര്ശനഃ । ഉവാച സര്വാന്സുഹൃദോ ധൈര്യേണ സുസമാഹിതാന് ।। ൭.൯൦.
അവരെല്ലാവരെയും ഒരുമിച്ച് കൂട്ടി, വാക്കിൽ പാടവമുള്ളതും സത്യം കാണുന്നവരുമായ സുഹൃത്തുക്കളോട് ധൈര്യത്തോടെ ബുധൻ പറഞ്ഞു.
അയം രാജാ മഹാബാഹുഃ കര്ദമസ്യ ഇലഃ സുതഃ । ജാനീതൈനം യഥാഭൂതം ശ്രേയോ ഹ്യത്ര വിധീയതാമ് ।। ൭.൯൦.
ഇവൻ കര്ദമന്റെ പുത്രനായ ഇലാ എന്ന മഹാബാഹുവായ രാജാവാണ്. അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുക, അവനു ഏറ്റവും ഉത്തമമായത് ചെയ്യപ്പെടണം.
തേഷാം സംവദതാമേവ തമാശ്രമമുപാഗമത് । കര്ദമസ്തു മഹാതേജാ ദ്വിജൈഃ സഹ മഹാത്മഭിഃ ।। ൭.൯൦.
അവർ തമ്മിൽ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, മഹാതേജസ്സുള്ള കര്ദമൻ മഹാന്മാരുമായും ദ്വിജന്മാരുമായും ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
പുലസ്ത്യശ്ച ക്രതുശ്ചൈവ വഷട്കാരസ്തഥൈവ ച । ഓങ്കാരശ്ച മഹാതേജാസ്തമാശ്രമമുപാഗമത് ।। ൭.൯൦.
പുലസ്ത്യനും ക്രതുവും വഷട്കാരനും, മഹാതേജസ്സുള്ള ഓംകാരനും ആ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിയിരുന്നു.
തേ സര്വേ ഹൃഷ്ടമനസഃ പരസ്പരസമാഗമേ । ഹിതൈഷിണോ ബാല്ഹിപതേഃ പൃഥഗ്വാക്യാന്യഥാബ്രുവന് ।। ൭.൯൦.
അവരെല്ലാവരും തമ്മിൽ കൂടിയപ്പോൾ സന്തോഷത്തോടെ, ബാഹ്ലികരാജാവിന്റെ ക്ഷേമം ആശംസിച്ച് പലവിധം വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കര്ദമസ്ത്വബ്രവീദ്വാക്യം സുതാര്ഥം പരമം ഹിതമ് । ദ്വിജാഃ ശൃണുത മദ്വാക്യം യച്ഛ്രേയഃ പാര്ഥിവസ്യ ഹി ।। ൭.൯൦.
അപ്പോൾ കര്ദമൻ തന്റെ പുത്രന്റെ ഭാവിക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'ദ്വിജന്മാരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ, രാജാവിന് നല്ലതായതാണിത്.'
നാന്യം പശ്യാമി ഭൈഷജ്യമന്തരാ വൃഷഭധ്വജമ് । നാശ്വമേധാത്പരോ യജ്ഞഃ പ്രിയശ്ചൈവ മഹാത്മനഃ । തസ്മാദ്യജാമഹേ സര്വേ പാര്ഥിവാര്ഥേ ദുരാസദമ് ।। ൭.൯൦.
വൃഷഭധ്വജനായ മഹാദേവനെ ഒഴികെ മറ്റൊരു ഔഷധവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല. അശ്വമേധം പോലുള്ള യജ്ഞം ഇല്ല, അതാണ് മഹാത്മാവിന് പ്രിയം. അതുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ ഭാവിക്ക് നാം എല്ലാവരും ഈ ദുഷ്കരമായ യജ്ഞം നടത്താം.'