സ രാജാ പൃഥിവീം സര്വാം വശേ കൃത്വാ സുധാര്മികഃ । രാജ്യം ചൈവ നരവ്യാഘ്ര പുത്രവത്പര്യപാലയത് ।। ൭.൮൭.
ആ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ്, ഭൂമി മുഴുവൻ കീഴടക്കി, തന്റെ രാജ്യം മകനെ പോലെ പരിപാലിച്ചു.
സുരൈശ്ച പരമോദാരൈര്ദൈതേയൈശ്ച മഹാധനൈഃ । നാഗരാക്ഷസഗന്ധര്വൈര്യക്ഷൈശ്ച സുമഹാത്മഭിഃ ।। ൭.൮൭.
അവൻ ദൈവങ്ങളാൽ, ധനികരായ ദൈത്യന്മാരാൽ, മഹാത്മാക്കളായ നാഗന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, യക്ഷന്മാർ എന്നിവരാൽ എപ്പോഴും ആദരിക്കപ്പെട്ടു.
പൂജ്യതേ നിത്യശഃ സൌമ്യ ഭയാര്തൈ രഘുനന്ദന । അബിഭ്യംശ്ച ത്രയോ ലോകാഃ സരോഷസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൮൭.
സൗമ്യ, ഭയപ്പെട്ടവരാൽ അവൻ നിത്യവും ആരാധിക്കപ്പെട്ടു; രഘുവംശജനായവനേ, കോപിതനായ ആ മഹാത്മാവിനെ മൂന്നു ലോകവും ഭയപ്പെട്ടു.
സ രാജാ താദൃശോ ഹ്യാസീദ്ധര്മേ വീര്യേ ച നിഷ്ഠിതഃ । ബുദ്ധ്യാ ച പരമോദാരോ ബാഹ്ലീകേശോ മഹായശാഃ ।। ൭.൮൭.
ബാഹ്ലീകരാജാവായ ആ മഹാത്മാവ് ധർമ്മത്തിലും വീര്യത്തിലും സ്ഥിരനായിരുന്നു; ബുദ്ധിയിലും അത്യന്തം ഉദാരനും പ്രശസ്തനുമായിരുന്നു.
സ പ്രചക്രേ മഹാബാഹുര്മൃഗയാം രുചിരേ വനേ । ചൈത്രേ മനോരമേ മാസി സഭൃത്യബലവാഹനഃ ।। ൭.൮൭.
ആ മഹാബാഹുവായ രാജാവ്, ചൈത്രമാസത്തിലെ മനോഹരമായ വനത്തിൽ, ഭൃത്യന്മാരെയും സൈന്യത്തെയും വാഹനങ്ങളെയും കൂട്ടി വേട്ടയാടാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പ്രജഘ്നേ ച നൃപോ ഽരണ്യേ മൃഗാഞ്ഛതസഹസ്രശഃ । ഹത്വൈവ തൃപ്തിര്നാഭൂച്ച രാജ്ഞസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൮൭.
വനത്തിൽ രാജാവ് പതിനായിരക്കണക്കിന് മൃഗങ്ങളെ കൊന്നു; എങ്കിലും ആ മഹാത്മാവിന് തൃപ്തി ലഭിച്ചില്ല.
നാനാമൃഗാണാമയുതം വധ്യമാനം മഹാത്മനാ । യത്ര ജാതോ മാഹാസേനസ്തം ദേശമുപചക്രമേ ।। ൭.൮൭.
അവിടെയായിരുന്നു മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ കയ്യിൽ അനേകം മൃഗങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെടുന്നത്; അതേ ദേശത്താണ് കാർത്തികേയൻ ജനിച്ച് അപ്രദേശത്ത് പ്രവേശിച്ചത്.
തസ്മിന്പ്രദേശേ ദേവേശ ശൈലരാജസുതാം ഹരഃ । രമയാമാസ ദുര്ധര്ഷഃ സര്വൈരനുചരൈഃ സഹ ।। ൭.൮൭.
അവിടെയായിരുന്നു, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, ജയിക്കാനാവാത്ത ഹരൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം പർവ്വതരാജാവിന്റെ മകളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ സമയം കഴിച്ചത്.
കൃത്വാ സ്ത്രീരൂപമാത്മാനമുമേശോ ഗോപതിധ്വജഃ । ദേവ്യാഃ പ്രിയചികീര്ഷുഃ സംസ്തസ്മിന്പര്വതനിര്ഝരേ ।। ൭.൮൭.
അവിടെയുള്ള പർവ്വതക്കൊല്ലയിലായിരുന്നു ഉമയുടെ ഭർത്താവും കാളയുടെ പതാകയുമുള്ള മഹേശ്വരൻ, ദേവിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചത്.
യേ തു തത്ര വനോദ്ദേശേ സത്ത്വാഃ പുരുഷവാദിനഃ । വൃക്ഷാഃ പുരുഷനാമാനസ്തേ ഽഭവന് സ്ത്രീജനാസ്തദാ ।। ൭.൮൭.
അവ വനപ്രദേശത്തുണ്ടായിരുന്ന മനുഷ്യരുപത്തിൽ സംസാരിച്ച സത്ത്വങ്ങളും, പുരുഷനാമം ഉള്ള വൃക്ഷങ്ങളും, അന്നേരം എല്ലാം സ്ത്രീകളായി മാറി.
യച്ച കിഞ്ചന തത്സര്വം നാരീസഞ്ജ്ഞം ബഭൂവ ഹ । ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാജാ സ ഇലഃ കര്ദമാത്മജഃ । നിഘ്നന്മൃഗസഹസ്രാണി തം ദേശമുപചക്രമേ ।। ൭.൮൭.
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മറ്റെല്ലാവരും സ്ത്രീരൂപം സ്വീകരിച്ചു; അതിനിടയിൽ കാർദമന്റെ മകനായ രാജാവായ ഇളൻ ആയിരക്കണക്കിന് മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുമ്പോൾ ആ പ്രദേശത്ത് എത്തി.
സ ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രീകൃതം സര്വം സവ്യാലമൃഗപക്ഷകമ് । ആത്മനം സ്ത്രീകൃതം ചൈവ സാനുഗം രഘുനന്ദന ।। ൭.൮൭.
രഘുവംശജനായോ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാം സ്ത്രീകളായി മാറിയതും, താനും തന്റെ അനുചരന്മാരും സ്ത്രീകളായതും രാജാവ് കണ്ടു.
തസ്യ ദുഃഖം മഹച്ചാസീദ്ദൃഷ്ട്വാ ഽ ഽത്മാനം തഥാഗതമ് । ഉമാപതേശ്ച തത്കര്മ ജ്ഞാത്വാ ത്രാസമുപാഗമത് ।। ൭.൮൭.
അങ്ങനെ താനെന്തായിപ്പോയെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ രാജാവിന് വലിയ ദുഃഖം വന്നു; ഉമാപതിയുടെ പ്രവർത്തിയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി ഭയവും പിടിച്ചെടുത്തു.
തതോ ദേവം മഹാത്മാനം ശിതികണ്ഠം കപര്ദിനമ് । ജഗാമ ശരണം രാജാ സഭൃത്യബലവാഹനഃ ।। ൭.൮൭.
അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ ഭൃത്യന്മാരെയും സൈന്യത്തെയും വാഹനങ്ങളെയും കൂട്ടി നീലകണ്ഠനും ജടാമുടിയുമുള്ള മഹാത്മാവായ ദേവന്റെ ശരണം തേടി.
തതഃ പ്രഹസ്യ വരദഃ സഹ ദേവ്യാ മഹേശ്വരഃ । പ്രജാപതിസുതം വാക്യമുവാച വരദഃ സ്വയമ് ।। ൭.൮൭.
അതിനുശേഷം, ദേവിയും കൂടെ ഇരുന്ന്, അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന മഹേശ്വരൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രജാപതിയുടെ മകനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ രാജര്ഷേ കാര്ദമേയ മഹാബല । പുരുഷത്വമൃതേ സൌമ്യ വരം വരയ സുവ്രത ।। ൭.൮൭.
എഴുന്നേൽക്കു, എഴുന്നേൽക്കു, രാജർഷിയേ, കാർദമന്റെ മഹാബലശാലിയായ മകനേ! പുരുഷത്വം ഒഴികെ നീ ഇഷ്ടമുള്ള അനുഗ്രഹം ചോദിക്കൂ, സത്യനിഷ്ഠനായവനേ.
തതഃ സ രാജാ ദുഃഖാര്തഃ പ്രത്യാഖ്യാതോ മഹാത്മനാ । ന ച ജഗ്രാഹ സ്ത്രീഭൂതോ വരമന്യം സുരോത്തമാത് ।। ൭.൮൭.
അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ ആകയാൽ മഹാത്മാവിൽ നിന്ന് നിരസിക്കപ്പെട്ടു; സ്ത്രീയായതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനിൽ നിന്ന് മറ്റേതെങ്കിലും അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചില്ല.
തതഃ ശോകേന മഹതാ ശൈലരാജസുതാം നൃപഃ । പ്രണിപത്യ ഹ്യുമാം ദേവീം സര്വേണൈവാന്തരാത്മനാ ।। ൭.൮൭.
ശോകത്തിൽ മുഴുകി രാജാവ് പർവ്വതരാജന്റെ മകളായ ഉമാദേവിയെ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ നമസ്കരിച്ചു.
ഈശേ വരാണാം വരദേ ലോകാനാമസി ഭാമിനീ । അമോഘദര്ശനേ ദേവീ ഭജ സൌമ്യേന ചക്ഷുഷാ ।। ൭.൮൭.
ലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരിയേ, അനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുന്നവളേ, പ്രകാശമുള്ളവളേ, കണക്കറ്റ ദൃഷ്ടിയുള്ള ദേവിയേ, ദയയോടെ എന്നെ നോക്കണമേ.
ഹൃദ്ഗതം തസ്യ രാജര്ഷേര്വിജ്ഞായ ഹരസന്നിധൌ । പ്രത്യുവാച ശുഭം വാക്യം ദേവീ രുദ്രസ്യ സംമതാ ।। ൭.൮൭.
ഹരന്റെ സന്നിധിയിൽ രാജർഷിയുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, രുദ്രന്റെ പ്രിയയായ ദേവി ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അര്ധസ്യ ദേവോ വരദോ വരാര്ധസ്യ തവ ഹ്യഹമ് । തസ്മാദര്ധം ഗൃഹാണ ത്വം സ്ത്രീപുംസോര്യാവദിച്ഛസി ।। ൭.൮൭.
ദൈവം നിന്റെ പകുതിക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നവനാണ്; ബാക്കിയുള്ള പകുതിക്ക് ഞാൻ തന്നെയാണ്. അതിനാൽ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പോലെ സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ ആ പകുതി സ്വീകരിക്കൂ.
തദദ്ഭുതതരം ശ്രുത്വാ ദേവ്യാ വരമനുത്തമമ് । സമ്പ്രഹൃഷ്ടമനാ ഭൂത്വാ രാജാ വാക്യമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൮൭.
ദേവിയിൽ നിന്നുള്ള അത്ഭുതകരമായ പരമാനുഗ്രഹം കേട്ട രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദി ദേവി പ്രസന്നാ മേ രൂപേണാപ്രതിമാ ഭുവി । മാസം സ്ത്രീത്വമുപാസിത്വാ മാസം സ്യാം പുരുഷഃ പുനഃ ।। ൭.൮൭.
ദേവിയേ, ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യമുള്ളവളേ, നീ എന്നിൽ പ്രസന്നയാണെങ്കിൽ ഒരു മാസം ഞാൻ സ്ത്രീയായും, മറ്റൊരു മാസം വീണ്ടും പുരുഷനായും ഇരിക്കട്ടെ.
ഈപ്സിതം തസ്യ വിജ്ഞായ ദേവീ സുരുചിരാനനാ । പ്രത്യുവാച ശുഭം വാക്യമേവമേവ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൮൭.
അവന്റെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, മനോഹരമായ മുഖമുള്ള ദേവി ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: 'അങ്ങനെ തന്നെ നടക്കും.'
രാജന്പുരുഷഭൂതസ്ത്വം സ്ത്രീഭാവം ന സ്മരിഷ്യസി । സ്ത്രീഭൂതശ്ച പരം മാസം ന സ്മരിഷ്യസി പൌരുഷമ് ।। ൭.൮൭.
രാജാവേ, നീ പുരുഷനാകുമ്പോള് സ്ത്രീഭാവം ഓര്ക്കുകയില്ല; സ്ത്രീയായ ആ മാസം നീ പുരുഷഭാവം ഓര്ക്കുകയുമില്ല.
ഏവം സ രാജാ പുരുഷോ മാസം ഭൂത്വാഥ കാര്ദമിഃ । ത്രൈലോക്യസുന്ദരീ നാരീ മാസമേകമിലാ ഽഭവത് ।। ൭.൮൭.
അങ്ങനെ ആ രാജാവ് ഒരു മാസം പുരുഷനായി, പിന്നെ കര്ദമന്റെ വംശജനായവനേ, മറ്റൊരു മാസം മൂന്നു ലോകത്തും അതിശയസുന്ദരിയായ സ്ത്രീയായി ജീവിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്താശീതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹര്ഷി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയില് എഴുപത്തിയെട്ടാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
താം കഥാമിലസമ്ബദ്ധാം രാമേണ സമുദീരിതാമ് । ലക്ഷ്മണോ ഭരതശ്ചൈവ ശ്രുത്വാ പരമവിസ്മിതൌ ।। ൭.൮൮.
ഇലയുടെ കഥ രാമന് പറഞ്ഞത് കേട്ടു ലക്ഷ്മണനും ഭരതനും അതിയായി അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തൌ രാമം പ്രാഞ്ജലീ ഭൂത്വാ തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാത്മനഃ । വിസ്തരം തസ്യ ഭാവസ്യ തദാ പപ്രച്ഛതുഃ പുനഃ ।। ൭.൮൮.
അവരിരുവരും കൈകൂപ്പി മഹാത്മാവായ രാജാവായ രാമന് സമീപം ചെന്നു, ആ കാര്യത്തിന്റെ മുഴുവന് വിവരവും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
കഥം സ രാജാ സ്ത്രീഭൂതോ വര്തയാമാസ ദുര്ഗതിഃ । പുരുഷഃ സ യദാ ഭൂതഃ കാം വൃത്തിം വര്തയത്യസൌ ।। ൭.൮൮.
അവന് സ്ത്രീയായപ്പോള് എങ്ങനെയാണ് ആ രാജാവ് കഷ്ടത സഹിച്ചത്? പുരുഷനാകുമ്പോള് അവന് എങ്ങനെയായിരുന്നു ജീവിച്ചിരുന്നത്?