ഹതശ്ചായം ത്വയാ വൃത്രോ ബ്രഹ്മഹത്യാ ച വാസവമ് । ബാധതേ സുരശാര്ദൂല മോക്ഷം തസ്യാ വിനിര്ദിശ ।। ൭.൮൫.
നീ വൃത്രനെ സംഹരിച്ചുവെങ്കിലും, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ ദോഷം ഇപ്പോഴും വാസവനെ ബാധിക്കുന്നു. ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ആ പാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാനുള്ള മാർഗം കാണിച്ചു തരിക.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ദേവാനാം വിഷ്ണുരബ്രവീത് । മാമേവ യജതാം ശക്രഃ പാവയിഷ്യാമി വജ്രിണമ് ।। ൭.൮൫.
ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: 'ശക്രൻ എന്നെ ആരാധിക്കട്ടെ; ഞാൻ വജ്രധാരിയായ അവനെ ശുദ്ധീകരിക്കും.'
പുണ്യേന ഹയമേധേന മാമിഷ്ട്വാ പാകശാസനഃ । പുനരേഷ്യതി ദേവാനാമിന്ദ്രത്വമകുതോഭയമ് ।। ൭.൮൫.
പുണ്യമായ അശ്വമേധയാഗം നടത്തി എന്നെ ആരാധിച്ചാൽ, പാകശാസനൻ വീണ്ടും ഭയമില്ലാതെ ദേവന്മാരുടെ ഇന്ദ്രപദവി നേടും.
ഏവം സന്ദിശ്യ താം വാണീം ദേവാനാമമൃതോപമാമ് । ജഗാമ വിഷ്ണുര്ദേവേശഃ സ്തൂയമാനസ്ത്രിവിഷ്ടപമ് ।। ൭.൮൫.
ദേവന്മാരോട് ഇങ്ങനെ അമൃതസമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, ദേവാധിപനായ വിഷ്ണു എല്ലാവരുടെയും സ്തുതികൾ കേട്ട് സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ പഞ്ചാശീതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ എൺപത്തിയഞ്ചാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
തദാ വൃത്രവധം സര്വമഖിലേന സ ലക്ഷ്മണഃ । കഥയിത്വാ നരശ്രേഷ്ഠഃ കഥാശേഷം പ്രചക്രമേ ।। ൭.൮൬.
അപ്പോൾ വൃത്രവധത്തിന്റെ മുഴുവൻ കഥയും ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ മഹാനായ പുരുഷോത്തമൻ പറഞ്ഞ്, ശേഷിച്ച കഥ തുടർന്നു പറയാൻ തുടങ്ങി.
തതോ ഹതേ മഹാവീര്യേ വൃത്രേ ദേവഭയങ്കരേ । ബ്രഹ്മഹത്യാവൃതഃ ശക്രഃ സഞ്ജ്ഞാം ലേഭേ ന വൃത്രഹാ ।। ൭.൮൬.
ശക്തിയുള്ള ഭയാനകനായ വൃത്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ബാധിച്ച ഇന്ദ്രൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, മനസ്സിലൊന്നും വരാതെ കിടന്നു.
സോ ഽന്തമാശ്രിത്യ ലോകാനാം നഷ്ടസഞ്ജ്ഞോ വിചേതനഃ । കാലം തത്രാവസത്കഞ്ചിദ്വേഷ്ടമാന ഇവോരഗഃ ।। ൭.൮൬.
അവൻ എല്ലാം മറന്നവനായി, ലോകങ്ങളുടെ അറ്റത്തേക്ക് ഒളിച്ചുപോയി, അവിടെ കുറേ ദിവസം ഉരഗം ചുരുണ്ടു കിടക്കുന്നതുപോലെ താമസിച്ചു.
അഥ നഷ്ടേ സഹസ്രാക്ഷേ ഉദ്വിഗ്നമഭവജ്ജഗത് । ഭൂമിശ്ച ധ്വസ്തസങ്കാശാ നിഃസ്നേഹാ ശുഷ്കകാനനാ ।। ൭.൮൬.
അങ്ങനെ ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ കാണാതായപ്പോൾ, ലോകം വിഷമത്തിലായി; ഭൂമി തിളക്കം നഷ്ടപ്പെട്ടു, കാടുകൾ ഉണങ്ങി, സാരമില്ലാതെ വറ്റിപ്പോയി.
നിഃസ്രോതസശ്ച തേ സര്വേ തു ഹ്രദാശ്ച സരിതസ്തഥാ । സങ്ക്ഷോഭശ്ചൈവ സത്ത്വാനാമനാവൃഷ്ടികൃതോ ഽഭവത് ।। ൭.൮൬.
എല്ലാ തടാകങ്ങളും നദികളും ഒഴുക്കില്ലാതെ വറ്റി; മഴയില്ലായ്മ മൂലം ജീവികൾക്കിടയിൽ വലിയ കലഹം ഉണ്ടായി.
ക്ഷീയമാണേ തു ലോകേ ഽസ്മിന്സമ്ഭ്രാന്തമനസഃ സുരാഃ । യദുക്തം വിഷ്ണുനാ പൂര്വം തം യജ്ഞം സമുപാനയന് ।। ൭.൮൬.
ലോകം ക്ഷയിച്ചു പോകുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ ഭയത്താൽ ഉളളത്തിൽ അലമുറയോടെ, വിഷ്ണു മുമ്പ് പറഞ്ഞ യാഗം ഒരുക്കി.
തതഃ സര്വേ സുരഗണാഃ സോപാധ്യായാഃ സഹര്ഷിഭിഃ । തം ദേശം സമുപാജഗ്മുര്യത്രേന്ദ്രോ ഭയമോഹിതഃ ।। ൭.൮൬.
അതിനുശേഷം, ദേവഗണങ്ങൾ ഗുരുക്കന്മാരോടും ഋഷിമാരോടും കൂടെ, ഭയത്താൽ വിറയുന്ന ഇന്ദ്രൻ എവിടെയുണ്ടോ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
തേ തു ദൃഷ്ട്വാ സഹസ്രാക്ഷമാവൃതം ബ്രഹ്മഹത്യയാ । തം പുരസ്കൃത്യ ദേവേശമശ്വമേധമുപാക്രമന് ।। ൭.൮൬.
അവർ ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ബാധിച്ച ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനെ കണ്ടു; ദേവാധിപതിയെ മുൻപിൽ നിർത്തി അശ്വമേധയാഗം ആരംഭിച്ചു.
തതോ ഽശ്വമേധഃ സുമഹാന്മഹേന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ । വവൃധേ ബ്രഹ്മഹത്യയാഃ പാവനാര്ഥം നരേശ്വര ।। ൭.൮൬.
അതിനുശേഷം, മഹാത്മാവായ മഹേന്ദ്രന്റെ അശ്വമേധയാഗം ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ വേണ്ടി അതീവ മഹിമയോടെ നടന്നു.
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ബ്രഹ്മഹത്യാ മഹാത്മനഃ । അഭിഗമ്യാബ്രവീദ്വാക്യം ക്വ മേ സ്ഥാനം വിധാസ്യഥ ।। ൭.൮൬.
യാഗം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുത്ത് എത്തി ചോദിച്ചു: 'എനിക്ക് എവിടെയാണ് സ്ഥലം നല്കുന്നത്?'
തേ താമൂചുസ്തദാ ദേവാസ്തുഷ്ടാഃ പ്രീതിസമന്വിതാഃ । ചതുര്ധാ വിഭജാത്മാനമാത്മനൈവ ദുരാസദേ ।। ൭.൮൬.
അപ്പോൾ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും നിറഞ്ഞ ദേവന്മാർ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നീ സ്വയം നാലായി വിഭജിച്ച് നിലകൊൾക്കണം, സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവളേ.'
ദേവാനാം ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മഹത്യാ മഹാത്മനാമ് । സന്നിധൌ സ്ഥാനമന്യത്ര വരയാമാസ ദുര്വസാ ।। ൭.൮൬.
ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മഹത്യയുടെ പാപം മഹാത്മാക്കളെ സാക്ഷിയായി വെച്ച്, ദുർവാസേ, മറ്റിടങ്ങളിൽ താമസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ഏകേനാംശേന വത്സ്യാമി പൂര്ണോദാസു നദീഷു വൈ । ചതുരോ വാര്ഷികാന്മാസാന്ദര്പഘ്നീ കാമവാരിണീ ।। ൭.൮൬.
ഒരു ഭാഗം ഞാൻ ശുദ്ധജലമുള്ള നദികളിൽ താമസിക്കും; വർഷത്തിൽ നാലു മാസം, അഹങ്കാരം കുറയ്ക്കുന്ന, ആഗ്രഹിച്ച വെള്ളം ലഭിക്കുന്ന കാലത്താണ് ഞാൻ അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഭൂമ്യാമഹം സര്വകാലമേകേനാംശേന സര്വദാ । വസിഷ്യാമി ന സന്ദേഹഃ സത്യേനൈതദ്ബ്രവീമി വഃ ।। ൭.൮൬.
ഭൂമിയിൽ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരു ഭാഗത്തോടുകൂടി നിലകൊള്ളും. ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല; ഞാൻ സത്യമായാണ് നിങ്ങളോട് പറയുന്നത്.
യോ ഽയമംശസ്തൃതീയോ മേ സ്ത്രീഷു യൌവനശാലിഷു । ത്രിരാത്രം ദര്പപൂര്ണാസു വശിഷ്യേ ദര്പഘാതിനീ ।। ൭.൮൬.
എന്റെ മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം, യുവതികളിൽ, അവർക്കു അഭിമാനം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മൂന്ന് രാത്രികൾ അവരിൽ വസിക്കും; അവരുടെ അഹങ്കാരം അകറ്റാൻ വേണ്ടി.
ഹന്താരോ ബ്രാഹ്മണാന്യേ തു മൃഷാപൂര്വമദൂഷകാന് । താംശ്ചതുര്ഥേന ഭാഗേന സംശ്രയിഷ്യേ സുരര്ഷഭാഃ ।। ൭.൮൬.
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നാലാമത്തെ ഭാഗം ഞാൻ ബ്രാഹ്മണഹത്യ ചെയ്തവരിൽ, മുമ്പ് പാപമോക്ഷമില്ലാത്തവരിൽ, അഭയം തേടും.
പ്രത്യൂചുസ്താം തതോ ദേവാ യഥാ വദസി ദുര്വസേ । തഥാ ഭവതു തത്സര്വം സാധയസ്വ യദീപ്സിതമ് ।। ൭.൮൬.
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ദുര്വാസേ, നീ പറയുന്നതുപോലെ എല്ലാം നടക്കട്ടെ; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊക്കെയും പൂർത്തിയാക്കുക.'
തതഃ പ്രീത്യാ ഽന്വിതാ ദേവാഃ സഹസ്രാക്ഷം വവന്ദിരേ । വിജ്വരഃ സ ച പൂതാത്മാ വാസവഃ സമപദ്യത ।। ൭.൮൬.
ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാർ ആയിരം കണ്ണുള്ളവനെ ആദരിച്ചു; അവൻ, പനി മാറി, മനസ്സു ശുദ്ധിയായി, വീണ്ടും ഇന്ദ്രനായി.
പ്രശാന്തം ച ജഗത്സര്വം സഹസ്രാക്ഷേ പ്രതിഷ്ഠിതേ । യജ്ഞം ചാദ്ഭുതസങ്കാശം തദാ ശക്രോ ഽഭ്യപൂജയത് ।। ൭.൮൬.
ആയിരം കണ്ണുള്ളവൻ സ്ഥിരമായപ്പോൾ, ലോകം മുഴുവൻ സമാധാനമായി; പിന്നെ ശക്രൻ ആ അത്ഭുതമായ യജ്ഞം ആരാധിച്ചു.
ഈദൃശോ ഹ്യശ്വമേധസ്യ പ്രസാദോ രഘുനന്ദന । യജസ്വ സുമഹാഭാഗ ഹയമേധേന പാര്ഥിവ ।। ൭.൮൬.
രഘുവംശത്തിലെ സന്താനമേ, അശ്വമേധയാഗത്തിന് ഇങ്ങനെയാണ് ഫലം; ഭാഗ്യശാലിയായ രാജാവേ, അശ്വമേധം നടത്തുക.
ഇതി ലക്ഷ്മണവാക്യമുത്തമം നൃപതിരതീവ മനോഹരം മഹാത്മാ । പരിതോഷമവാപ ഹൃഷ്ടചേതാ നിശമയ്യേന്ദ്രസമാനവിക്രമൌജാഃ ।। ൭.൮൬.
ലക്ഷ്മണന്റെ മനോഹരമായ ഉത്തമവാക്കുകൾ കേട്ട മഹാത്മാവായ രാജാവ്, ഇന്ദ്രനോട് സമമായ വീര്യശാലിയായവൻ, അതിയായ സന്തോഷവും തൃപ്തിയും അനുഭവിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷഡശീതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷിയുടെ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ എൺപത്താറാം സർഗം സമാപിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണേനോക്തം വാക്യം വാക്യവിശാരദഃ । പ്രത്യുവാച മഹാതേജാഃ പ്രഹസന്രാഘവോ വചഃ ।। ൭.൮൭.
ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട രാഘവൻ, വാക്കിൽ പ്രാവീണ്യവും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ളവൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഏവമേവ നരശ്രേഷ്ഠ യഥാ വദസി ലക്ഷ്മണ । വൃത്രഘാതമശേഷേണ വാജിമേധഫലം ച യത് ।। ൭.൮൭.
നരശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണാ, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്; അശ്വമേധയാഗത്തിന്റെ ഫലം വൃത്രഹത്യക്ക് തുല്യമാണ്.
ശ്രൂയതേ ഹി പുരാ സൌമ്യ കര്ദമസ്യ പ്രജാപതേഃ । പുത്രോ ബാഹ്ലീശ്വരഃ ശ്രീമാനിലോ നാമ മഹാശയാഃ ।। ൭.൮൭.
സൗമ്യ, പഴയകാലത്ത് കർദമപ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ബാഹ്ലീകരാജാവായ അനിലൻ ജനിച്ചു എന്നു കേൾക്കപ്പെടുന്നു.