ഇദം തു പതിതം തസ്മാത്തവ രാമ വശേ സ്ഥിതാഃ । കാലസ്യ വശമാപന്നാഃ സ്വല്പം ഹി നഹി നഃ സുഖമ് ।। ൭.൭൩.
ഇത് സംഭവിച്ചത് നിന്റെ അധികാരത്തിലാണ്, രാമാ; കാലത്തിന്റെ പിടിയിലായതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ സന്തോഷം വളരെ കുറവാണ്.
സമ്പ്രത്യനാഥോ വിഷയ ഇക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് । രാമം നാഥമിഹാസാദ്യ ബാലാന്തകരണം ധ്രുവമ് ।। ൭.൭൩.
ഇപ്പോൾ മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ രാജ്യം അനാഥമായി; രാമനെ രാജാവായി ലഭിച്ചതിനാൽ, ഇനി കുട്ടികളുടെ മരണങ്ങൾ തീരും എന്ന് ഉറപ്പാണ്.
രാജദോഷൈര്വിപദ്യന്തേ പ്രജാ ഹ്യവിധിപാലിതാഃ । അസദ്വൃത്തേ തു നൃപതാവകാലേ മ്രിയതേ ജനഃ ।। ൭.൭൩.
രാജാവിന്റെ പിഴവുകൾ കൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ നശിക്കുന്നത്, നിയമം പാലിക്കാതെ ഭരിച്ചാൽ; ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുള്ള രാജാവിന്റെ കാലത്ത് ജനങ്ങൾ മരിക്കും.
യദ്വാ പുരേഷ്വയുക്താനി ജനാ ജനപദേഷു ച । കുര്വതേ ന ച രക്ഷാ ഽസ്തി തദാ കാലകൃതം ഭയമ് ।। ൭.൭൩.
നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താൽ, സംരക്ഷണം ഇല്ലെങ്കിൽ, അപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ ഭയം ഉയരും.
സുവ്യക്തം രാജദോഷോ ഹി ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ । പുരേ ജനപദേ ചാപി തതോ ബാലവധോ ഹ്യയമ് ।। ൭.൭൩.
രാജാവിന്റെ തെറ്റാണ് ഇതിന് കാരണം എന്ന് വ്യക്തമാണ്, സംശയമില്ല. നഗരത്തിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ഈ ബാലഹത്യ സംഭവിച്ചത് അതിനാലാണ്.
ഏവം ബഹുവിധൈര്വാക്യൈരുപരുധ്യ മുഹുര്മുഹുഃ । രാജാനം ദുഃഖസന്തപ്തഃ സുതം തമുപഗൂഹതേ ।। ൭.൭൩.
ഇങ്ങനെ പലവിധത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും രാജാവിനെ തടഞ്ഞു, ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ അച്ഛൻ തന്റെ മകനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ എഴുപത്തിമൂന്നാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
തഥാ തു കരുണം തസ്യ ദ്വിജസ്യ പരിദേവനമ് । ശുശ്രാവ രാഘവഃ സര്വം ദുഃഖശോകസമന്വിതമ് ।। ൭.൭൪.
അങ്ങിനെ ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ ദുഃഖഭരിതമായ വിലാപം മുഴുവൻ രാഘവൻ കേട്ടു; അതിൽ മുഴുവൻ വേദനയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞിരുന്നു.
സ ദുഃഖേന ച സന്തപ്തോ മന്ത്രിണസ്താനുപാഹ്വയത് । വസിഷ്ഠം വാമദേവം ച ഭ്രാതരൌ സഹ നൈഗമാന് ।। ൭.൭൪.
ആ ദുഃഖത്തിൽ ഉരുകിയ രാമൻ തന്റെ മന്ത്രിമാരെയും വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും സഹോദരന്മാരെയും നഗരവാസികളെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി.
തതോ ദ്വിജാ വസിഷ്ഠേന സാര്ധമഷ്ടൌ പ്രവേശിതാഃ । രാജാനം ദേവസങ്കാശം വര്ധസ്വേതി തതോ ഽബ്രുവന് ।। ൭.൭൪.
ശേഷം വസിഷ്ഠനോടൊപ്പം എട്ട് ബ്രാഹ്മണന്മാർ അകത്തു കയറി; അവർ ദൈവംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന രാജാവിനോട് 'നിനക്ക് ഐശ്വര്യം വർദ്ധിക്കട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
മാര്കണ്ഡേയോ ഽഥ മൌദ്ഗല്യോ വാമദേവശ്ച കാശ്യപഃ । കാത്യായനോ ഽഥ ജാബാലിര്ഗൌതമോ നാരദസ്തഥാ । ഏതേ ദ്വിജര്ഷഭാഃ സര്വേ ആസനേഷൂപവേശിതാഃ ।। ൭.൭൪.
മാർകണ്ടേയൻ, മൗദ്ഗല്യൻ, വാമദേവൻ, കശ്യപൻ, കാത്യായനൻ, ജാബാലി, ഗൗതമൻ, നാരദൻ—ഈ മഹത്തായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.
മഹര്ഷീന്സമനുപ്രാപ്താനഭിവാദ്യ കൃതാഞ്ജലിഃ । മന്ത്രിണോ നൈഗമാംശ്ചൈവ യഥാര്ഹമനുകൂലതഃ ।। ൭.൭൪.
മഹർഷിമാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്ന രാമൻ കയ്യുകൂപ്പി അവരെ ആദരിച്ചു; മന്ത്രിമാരെയും നഗരവാസികളെയും യോജിച്ച വിധത്തിൽ ആദരിച്ചു.
തേഷാം സമുപവിഷ്ടാനാം സര്വേഷാം ദീപ്തതേജസാമ് । രാഘവഃ സര്വമാചഷ്ടേ ദ്വിജോ ഽയമുപരോധതേ ।। ൭.൭൪.
അവരൊക്കെയും തേജസ്സോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ രാഘവൻ അവർക്കു എല്ലാം വിശദീകരിച്ചു: 'ഈ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ പരാതി ഉന്നയിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാജ്ഞോ ദീനസ്യ നാരദഃ । പ്രത്യുവാച ശുഭം വാക്യമൃഷീണാം സന്നിധൌ നൃപമ് ।। ൭.൭൪.
ദുഃഖിതനായ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട നാരദൻ, മഹർഷിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ രാജാവിനോട് ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ശൃണു രാജന്യഥാകാലേ പ്രാപ്തോ ബാലസ്യ സങ്ക്ഷയഃ । ശ്രുത്വാ കര്തവ്യതാം രാജന്കുരുഷ്വരഘുനന്ദന ।। ൭.൭൪.
രാജാവേ, ഈ ബാലന്റെ അകാലമരണത്തിന്റെ കാര്യം കേൾക്കൂ; കേട്ടശേഷം ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക, രഘുനന്ദനാ.
പുരാ കൃതയുഗേ രാജന്ബ്രാഹ്മണാ വൈ തപസ്വിനഃ । അബ്രാഹ്മണസ്തദാ രാജന്ന തപസ്വീ കഥഞ്ചന ।। ൭.൭൪.
പഴയ കൃതയുഗത്തിൽ, രാജാവേ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടവരായിരുന്നു; അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണൻ അല്ലാത്തവർക്കു ഒരിക്കലും തപസ്സുകാരാവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
തസ്മിന്യുഗേ പ്രജ്വലിതേ ബ്രഹ്മഭൂതേ ത്വനാവൃതേ । അമൃത്യവസ്തദാ സര്വേ ജജ്ഞിരേ ദീര്ഘദര്ശിനഃ ।। ൭.൭൪.
ആ ദഹിക്കുന്ന യുഗത്തിൽ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായും മറവില്ലാതെയും, എല്ലാവരും മരണമില്ലാത്തവരും ദൂരദർശികളുമായവരായിരുന്നു.
തതസ്ത്രേതായുഗം നാമ മാനവാനാം വപുഷ്മതാമ് । ക്ഷത്രിയാസ്തത്ര ജായന്തേ പൂര്ണേന തപസാ ഽന്വിതാഃ ।। ൭.൭൪.
ശേഷം മനുഷ്യരിൽ ഭംഗിയുള്ളവർക്ക് വേണ്ടി ത്രേതായുഗം എന്ന യുഗം വന്നു; അവിടെ ക്ഷത്രിയന്മാർ പൂർണ്ണമായ തപസ്സോടെ ജനിച്ചു.
വീര്യേണ തപസാ ചൈവ തേ ഽധികാഃ പൂര്വജന്മനി । മാനവാ യേ മഹാത്മാനസ്ത്വത്ര ത്രേതായുഗേ യുഗേ ।। ൭.൭൪.
വീര്യത്തിലും തപസ്സിലും മുൻജന്മത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ മനുഷ്യർ ഈ ത്രേതായുഗത്തിൽ കൂടുതൽ ഉന്നതരായി.
ബ്രഹ്മക്ഷത്രം ച തത്സര്വം യത്പൂര്വമപരം ച യത് । യുഗയോരുഭയോരാസീത്സമവീര്യസമന്വിതമ് ।। ൭.൭൪.
ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും, പഴയവരും പുതിയവരും, ആ രണ്ടു യുഗങ്ങളിലും സമാനമായ ശക്തിയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അപശ്യംസ്തു ന തേ സര്വേ വിശേഷമധികം തതഃ । സ്ഥാപനം ചക്രിരേ തത്ര ചാതുര്വര്ണ്യസ്യ സമ്മതമ് ।। ൭.൭൪.
അവരിൽ പ്രത്യേകമായ വലിയ വ്യത്യാസം കണ്ടില്ല; അതുകൊണ്ട് അവിടെ എല്ലാവരും അംഗീകരിച്ച നാലു വർണ്ണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു.
തസ്മിന്യുഗേ പ്രജ്വലിതേ ധര്മഭൂതേ ഹ്യനാവൃതേ । അധര്മഃ പാദമേകം തു പാതയത്പൃഥിവീതലേ ।। ൭.൭൪.
ആ ദഹിക്കുന്ന യുഗത്തിൽ, ധർമ്മം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മറവില്ലാതെയും, അദ്ധർമ്മം ഭൂമിയിൽ ഒരു കാൽ ഇറക്കി.
അധര്മേണ ഹി സംയുക്തസ്തേജോ മന്ദം ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൭൪.
അധർമ്മം കൂടിയാൽ അവരുടെ തേജസ് ക്ഷയിക്കും.
ആമിഷം യച്ച പൂര്വേഷാം രാജസം ച മലം ഭൃശമ് । അനൃതം നാമ തദ്ഭൂതം പാദേന പൃഥിവീതലേ ।। ൭.൭൪.
പഴയവരുടെ മാംസം, അത്യന്തം കെട്ടുപിടിച്ച രാഗദോഷം — ഇതെല്ലാം അനൃതം എന്ന പേരിൽ ഭൂമിയിൽ ഒരു കാലിൽ നില്ക്കാൻ തുടങ്ങി.
അനൃതം പാതയിത്വാ തു പാദമേകമധര്മതഃ । തതഃ പ്രാദുഷ്കൃതം പൂര്വമായുഷഃ പരിനിഷ്ഠിതമ് ।। ൭.൭൪.
അനൃതം എന്ന അധർമ്മം ഭൂമിയിൽ ഒരു കാൽ ഇറക്കിയപ്പോൾ, അപ്പോൾ ആദ്യം മനുഷ്യരുടെ ആയുസ്സ് കുറയാൻ തുടങ്ങി.
പതിതേ ത്വനൃതേ തസ്മിന്നധര്മേ ച മഹീതലേ । ശുഭാന്യേവാചരഁല്ലോകഃ സത്യധര്മപരായണഃ ।। ൭.൭൪.
ആ അനൃതവും അധർമ്മവും ഭൂമിയിൽ വന്നപ്പോഴും, ജനങ്ങൾ സത്യം, ധർമ്മം എന്നിവയിൽ അർപ്പിതരായി നല്ല പ്രവൃത്തികൾ മാത്രം ചെയ്തു.
ത്രേതായുഗേ ച വര്തന്തേ ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാശ്ച യേ । തപോ ഽതപ്യന്ത തേ സര്വേ ശുശ്രൂഷാമപരേ ജനാഃ ।। ൭.൭൪.
ത്രേതായുഗത്തിൽ ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും തപസ്സ് ചെയ്തു; മറ്റു ജനങ്ങൾ സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.
സ ധര്മഃ പരമസ്തേഷാം വൈശ്യശൂദ്രം സമാഗമത് । പൂജാം ച സര്വവര്ണാനാം ശൂദ്രാശ്ചക്രുര്വിശേഷതഃ ।। ൭.൭൪.
അവരിൽ ആ പരമധർമ്മം വൈശ്യരും ശൂദ്രരും വരെ എത്തി; പ്രത്യേകിച്ച് ശൂദ്രർ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങൾക്കും സേവനം ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ തേഷാമധര്മേ ചാനൃതേ ച ഹ । തതഃ പൂര്വേ ഭൃശം ഹ്രാസമഗമന്നൃപസത്തമ ।। ൭.൭൪.
അതിനിടയിൽ അവരിൽ അധർമ്മവും അനൃതവും വളർന്നപ്പോൾ, പഴയകാല ജനങ്ങൾ വളരെ ക്ഷയിച്ചു, രാജാവേ.
തതഃ പാദമധര്മസ്സ ദ്വിതീയമവതാരയത് । തതോ ദ്വാപരസഞ്ജ്ഞാ ഽസ്യ യുഗസ്യ സമജായത ।। ൭.൭൪.
അപ്പോൾ അധർമ്മം രണ്ടാമത്തെ കാലും ഇറക്കി; അതിനാൽ ഈ യുഗം ദ്വാപരയുഗം എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.