തതഃ പ്രഹസ്യ ലവണോ വൃക്ഷമുദ്യമ്യ വീര്യവാന് । ശിരസ്യഭ്യഹനച്ഛൂരം സ്രസ്താങ്ഗഃ സ മുമോഹ വൈ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ ലവണൻ ചിരിച്ചു, വൃക്ഷം ഉയർത്തി വീരനെ തലയിൽ അടിച്ചു; ശത്രുഘ്നന്റെ അവയവങ്ങൾ തളർന്നു, അവൻ ബോധംകെട്ടു വീണു.
തസ്മിന്നിപതിതേ വീരേ ഹാഹാകാരോ മഹാനഭൂത് । ഋഷീണാം ദേവസങ്ഘാനാം ഗന്ധര്വാപ്സരസാം തഥാ ।। ൭.൬൯.
ആ വീരൻ നിലംപതിച്ചപ്പോൾ, മഹർഷിമാരുടെയും ദേവസംഘങ്ങളുടെയും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും ഇടയിൽ വലിയൊരു വിലാപം ഉയർന്നു.
തമവജ്ഞായ തു ഹതം ശത്രുഘ്നം ഭുവി പാതിതമ് । രക്ഷോ ലബ്ധാന്തരമപി ന വിവേശ സ്വമാലയമ് ।। ൭.൬൯.
ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന ശത്രുഘ്നനെ അവജ്ഞയോടെ നോക്കി, ആ രാക്ഷസൻ അവസരം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും തന്റെ വീട്ടിലേക്കു തിരികെ പോയില്ല.
നാപി ശൂലം പ്രജഗ്രാഹ തം ദൃഷ്ട്വാ ഭുവി പാതിതമ് । തതോ ഹത ഇതി ജ്ഞാത്വാ താന്ഭക്ഷാന്സമുദാവഹത് ।। ൭.൬൯.
അവൻ ശത്രുഘ്നനെ നിലത്ത് വീണത് കണ്ടിട്ടും തനിക്കുള്ള ശൂലം എടുത്തില്ല; അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവൻ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
മുഹൂര്താല്ലബ്ധസഞ്ജ്ഞസ്തു പുനസ്തസ്ഥൌ ധൃതായുധഃ । ശത്രുഘ്നോ വൈ പുരദ്വാരി ഋഷിഭിഃ സമ്പ്രപൂജിതഃ ।। ൭.൬൯.
കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ്, മനസ്സു തിരിച്ചുപിടിച്ച ശത്രുഘ്നൻ, ആയുധം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഋഷിമാർ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് നഗരവാതിലിൽ വീണ്ടും നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ ദിവ്യമമോഘം തം ജഗ്രാഹ ശരമുത്തമമ് । ജ്വലന്തം തേജസാ ഘോരം പൂരയന്തം ദിശോ ദശ ।। ൭.൬൯.
അപ്പോൾ അവൻ ദിവ്യവും അശ്രമവുമായ അത്ഭുതമായ അമ്പ് എടുത്തു; അതിന്റെ തേജസ്സിൽ പത്ത് ദിശകളും പ്രകാശിച്ചു.
വജ്രാനനം വജ്രവേഗം മേരുമന്ദരസന്നിഭമ് । നതം പര്വസു സര്വേഷു സംയുഗേഷ്വപരാജിതമ് ।। ൭.൬൯.
അത് വജ്രംപോലുള്ള മുഖവും വേഗവും, മേരു, മന്ദരപർവതങ്ങളെപ്പോലുള്ള ഭാരം, എല്ലാ സംധികളിലും വളഞ്ഞ രൂപം, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടില്ലാത്ത ശക്തി എന്നിവയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അസൃക്ചന്ദനദിഗ്ധാങ്ഗം ചാരുപത്രം പതത്രിണമ് । ദാനവേന്ദ്രാചലേന്ദ്രാണാമസുരാണാം ച ദാരണമ് ।। ൭.൬൯.
അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം രക്തവും ചന്ദനവും പുരട്ടിയതായിരുന്നു, അതിന്റെ ഈരൽ മനോഹരമായിരുന്നു, അതു ദാനവന്മാരുടെയും പർവതരാജാക്കളുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ശത്രുവായിരുന്നു.
തം ദീപ്തമിവ കാലാഗ്നിം യുഗാന്തേ സമുപസ്ഥിതേ । ദൃഷ്ട്വാ സര്വാണി ഭൂതാനി പരിത്രാസമുപാഗമന് ।। ൭.൬൯.
യുഗാന്തത്തിലെ കാളാഗ്നിപോലെ ദഹിച്ച് നിൽക്കുന്ന അതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും ഭയത്താൽ വിറച്ചു.
സദേവാസുരഗന്ധര്വം മുനിഭിഃ സാപ്സരോഗണമ് । ജഗദ്ധി സര്വമസ്വസ്ഥം പിതാമഹമുപസ്ഥിതമ് ।। ൭.൬൯.
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മുനിമാരും അപ്സരസ്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങളും ചേർന്ന്, ലോകം മുഴുവൻ അശാന്തരായി, പിതാമഹനോടു സമീപിച്ചു.
ഉവാച ദേവദേവേശം വരദം പ്രപിതാമഹമ് । ദേവാനാം ഭയസംമോഹോ ലോകാനാം സങ്ക്ഷയം പ്രതി ।। ൭.൬൯.
അവർ ദേവന്മാരുടെ ഭയവും ആശങ്കയും ലോകങ്ങളുടെ നാശം സംബന്ധിച്ചുള്ള ആശങ്കയും ദാനദായകനായ ദേവദേവനായ പിതാമഹനോടു പറഞ്ഞു.
നേദൃശം ദൃഷ്ടപൂര്വം ച ന ശ്രുതം പ്രപിതാമഹ । ദേവാനാം ഭയസമ്മോഹോ ലോകാനാം സങ്ക്ഷയം പ്രതി ।। ൭.൬൯.
ഇതുപോലെയുള്ള ഭയവും ആശങ്കയും ദേവന്മാർക്കോ ലോകങ്ങളുടെ നാശഭീഷണിയോ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല, പിതാമഹാ.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । ഭയകാരണമാചഷ്ട ലോകാനാമഭയങ്കരഃ । ഉവാച മധുരാം വാണീം ശൃണുധ്വം സര്വദേവതാഃ ।। ൭.൬൯.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവായ ലോകപിതാമഹൻ, എല്ലാവർക്കും ഭയമില്ലായ്മ നൽകുന്നവൻ, ഭയത്തിന്റെ കാരണം വിശദീകരിച്ചു, മധുരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദേവന്മാരും കേൾക്കൂ.'
വധായ ലവണസ്യാജൌ ശരഃ ശത്രുഘ്നധാരിതഃ । തേജസാ തസ്യ സമ്മൂഢാഃ സര്വേ സ്മഃ സുരസത്തമാഃ ।। ൭.൬൯.
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുഘ്നൻ കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന ഈ അമ്പ് ലവണനെ കൊല്ലാനാണ്; അതിന്റെ തേജസ്സിൽ നാം എല്ലാവരും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആശങ്കയിലായി.
ഏഷ പൂര്വസ്യ ദേവസ്യ ലോകകര്തുഃ സനാതനഃ । ശരസ്തേജോമയോ വത്സാ യേന വൈ ഭയമാഗതമ് ।। ൭.൬൯.
മക്കളേ, ഇതാണ് പുരാതനമായ ലോകസ്രഷ്ടാവിന്റെ ശാശ്വതമായ, തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞ അമ്പ്; ഇതുകൊണ്ടാണ് ഭയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
ഏഷ വൈ കൈടഭസ്യാര്ഥേ മധുനശ്ച മഹാശരഃ । സൃഷ്ടോ മഹാത്മനാ തേന വധാര്ഥേ ദൈത്യയോസ്തയോഃ ।। ൭.൬൯.
കൈടഭനും മധുവും എന്ന രണ്ടു ദാനവന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ മഹാത്മാവായ അവൻ സൃഷ്ടിച്ച മഹാശരം ഇതാണ്.
ഏക ഏവ പ്രജാനാതി വിഷ്ണുസ്തേജോമയം ശരമ് । ഏഷാ ഏവ തനുഃ പൂര്വാ വിഷ്ണോസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൬൯.
തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞ ഈ അമ്പിനെ വിഷ്ണുവിന് മാത്രമേ അറിയൂ; ഈ രൂപം തന്നെ മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ പഴയ ശരീരമായിരുന്നു.
ഇതോ ഗച്ഛത പശ്യധ്വം വധ്യമാനം മഹാത്മനാ । രാമാനുജേന വീരേണ ലവണം രാക്ഷസോത്തമമ് ।। ൭.൬൯.
ഇവിടെ നിന്ന് പോകൂ, രാമന്റെ അനുജനും വീരനുമായ ശത്രുഘ്നൻ ലവണനെന്ന റാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെ സംഹരിക്കുന്നതു നിങ്ങൾ കാണൂ.
തസ്യ തേ ദേവദേവസ്യ നിശമ്യ വചനം സുരാഃ । ആജഗ്മുര്യത്ര യുധ്യേതേ ശത്രുഘ്നലവണാവുഭൌ ।। ൭.൬൯.
ദേവദേവനായ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ, ശത്രുഘ്നനും ലവണനും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തം ശരം ദിവ്യസങ്കാശം ശത്രുഘ്നകരധാരിതമ് । ദദൃശുഃ സര്വഭൂതാനി യുഗാന്താഗ്നിമിവോത്ഥിതമ് ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നന്റെ കൈയിൽ ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ അമ്പ്, യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിപോലെ ഉയരുന്നത്, എല്ലാ ജീവികളും കണ്ടു.
അകാശമാവൃതം ദൃഷ്ട്വാ ദേവൈര്ഹി രഘുനന്ദനഃ । സിംഹനാദം ഭൃശം കൃത്വാ ദദര്ശ ലക്ഷണം പുനഃ ।। ൭.൬൯.
ആകാശം ദേവന്മാർ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതിനെ കണ്ട രഘുവംശജൻ, വലിയ ഒരു സിംഹനാദം മുഴക്കി, പിന്നെ ലക്ഷ്യത്തെ വീണ്ടും നോക്കി.
ആഹൂതശ്ച പുനസ്തേന ശത്രുഘ്നേന മഹാത്മനാ । ലവണഃ ക്രോധസംയുക്തോ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതഃ ।। ൭.൬൯.
പുനരായും മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നൻ വിളിച്ചപ്പോൾ, കോപത്തോടെ ലവണൻ യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു.
ആകര്ണാത്സ വികൃഷ്യാഥ തദ്ധനുര്ധന്വിനാം വരഃ । തം മുമോച മഹാബാണം ലവണസ്യ മഹോരസി ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ വില്ല് ചെവിയിലേക്കു വലിച്ച്, ധനുര്വിദ്യയിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ആ മഹാബാണം ലവണന്റെ വിശാലമായ നെഞ്ചിലേക്കു വിട്ടുവിട്ടു.
ഉരസ്തസ്യ വിദാര്യാശു പ്രവിവേശ രസാതലമ് ।। ൭.൬൯.
ആ അമ്പ് അവന്റെ നെഞ്ച് തുളച്ച്, അതിവേഗത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്കു കടന്നു പോയി.
ഗത്വാ രസാതലം ദിവ്യഃ ശരോ വിബുധപൂജിതഃ । പുനരേവാഗമത്തൂര്ണമിക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനമ് ।। ൭.൬൯.
പാതാളം താണ്ടിയ ശേഷം, ദേവന്മാർ ആദരിച്ച ആ ദിവ്യബാണം, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായി, ഉടൻ തന്നെ തിരികെ വന്നു.
ശത്രുഘ്നശരനിര്ഭിന്നോ ലവണഃ സ നിശാചരഃ । പപാത സഹസാ ഭൂമൌ വജ്രാഹത ഇവാചലഃ ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നന്റെ അമ്പ് തുളച്ചു, ലവണൻ എന്ന നിശാചരൻ, ഒരു മിന്നൽപൊട്ടിൽ അടിച്ചുപൊളിഞ്ഞ പർവ്വതംപോലെ, അപ്രതീക്ഷിതമായി നിലത്തുവീണു.
തച്ച ശൂലം മഹത്തേന ഹതേ ലവണരാക്ഷസേ । പശ്യതാം സര്വദേവാനാം രുദ്രസ്യ വശമന്വഗാത് ।। ൭.൬൯.
ലവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ മഹത്തായ കുന്തം, എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കിനിൽക്കേ, രുദ്രന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തി.
ഏകേഷുപാതേന ഭൃശം നിപാത്യ ലോകത്രയസ്യാപി രഘുപ്രവീരഃ । വിനിര്ബഭാവുത്തമചാപബാണസ്തമഃ പ്രണുദ്യേവ സഹസ്രരശ്മിഃ ।। ൭.൬൯.
ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് മാത്രമേൽ, രഘുവംശത്തിലെ വീരൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കീഴടക്കി; അത്ഭുതമായ വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ളവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻപോലെ, ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകറ്റി പ്രകാശിച്ചു.
തതോ ഹി ദേവാ ഋഷിപന്നഗാശ്ച പ്രപൂജിരേ ഹ്യപ്സരസശ്ച സര്വാഃ । ദിഷ്ട്യാ ജയോ ദാശരഥേരവാപ്തസ്ത്യക്ത്വാ ഭയം സര്പ ഇവ പ്രശാന്തഃ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം ദേവന്മാരും, ഋഷിമാരും, സർപ്പങ്ങളും, എല്ലാ അപ്സരസ്മാരും, ദശരഥപുത്രനു വിജയം ലഭിച്ചതിൽ സന്തോഷിച്ചു, ഭയം ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ പറഞ്ഞു, ശാന്തമായ സർപ്പംപോലെ.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഏകോനസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകി രചിച്ച ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ അറുപത്തൊൻപതാമത്തെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു.