ശത്രുഘ്നശ്ചാപി തേജസ്വീ വൃക്ഷാനാപതതോ ബഹൂന് । ത്രിഭിശ്ചതുര്ഭിരേകൈകം ചിച്ഛേദ നതപര്വഭിഃ ।। ൭.൬൯.
പക്ഷേ, തേജസ്സുള്ള ശത്രുഘ്നൻ, വീണുവീഴുന്ന ഓരോ വൃക്ഷവും മൂന്നു നാലു വെട്ടിൽ തന്നെ വളഞ്ഞ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് തകർത്തു.
തതോ ബാണമയം വര്ഷം വ്യസൃജദ്രാക്ഷസോരസി । ശത്രുഘ്നോ വീര്യസമ്പന്നോ വിവ്യഥേ ന സ രാക്ഷസഃ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം, വീര്യശാലിയായ ശത്രുഘ്നൻ, രാക്ഷസന്റെ നെഞ്ചിലേയ്ക്ക് ബാണങ്ങളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചെങ്കിലും, ആ രാക്ഷസൻ അലയാതെ നിന്നു.
തതഃ പ്രഹസ്യ ലവണോ വൃക്ഷമുദ്യമ്യ വീര്യവാന് । ശിരസ്യഭ്യഹനച്ഛൂരം സ്രസ്താങ്ഗഃ സ മുമോഹ വൈ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ ലവണൻ ചിരിച്ചു, വൃക്ഷം ഉയർത്തി വീരനെ തലയിൽ അടിച്ചു; ശത്രുഘ്നന്റെ അവയവങ്ങൾ തളർന്നു, അവൻ ബോധംകെട്ടു വീണു.
തസ്മിന്നിപതിതേ വീരേ ഹാഹാകാരോ മഹാനഭൂത് । ഋഷീണാം ദേവസങ്ഘാനാം ഗന്ധര്വാപ്സരസാം തഥാ ।। ൭.൬൯.
ആ വീരൻ നിലംപതിച്ചപ്പോൾ, മഹർഷിമാരുടെയും ദേവസംഘങ്ങളുടെയും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും ഇടയിൽ വലിയൊരു വിലാപം ഉയർന്നു.
തമവജ്ഞായ തു ഹതം ശത്രുഘ്നം ഭുവി പാതിതമ് । രക്ഷോ ലബ്ധാന്തരമപി ന വിവേശ സ്വമാലയമ് ।। ൭.൬൯.
ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന ശത്രുഘ്നനെ അവജ്ഞയോടെ നോക്കി, ആ രാക്ഷസൻ അവസരം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും തന്റെ വീട്ടിലേക്കു തിരികെ പോയില്ല.
നാപി ശൂലം പ്രജഗ്രാഹ തം ദൃഷ്ട്വാ ഭുവി പാതിതമ് । തതോ ഹത ഇതി ജ്ഞാത്വാ താന്ഭക്ഷാന്സമുദാവഹത് ।। ൭.൬൯.
അവൻ ശത്രുഘ്നനെ നിലത്ത് വീണത് കണ്ടിട്ടും തനിക്കുള്ള ശൂലം എടുത്തില്ല; അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവൻ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
മുഹൂര്താല്ലബ്ധസഞ്ജ്ഞസ്തു പുനസ്തസ്ഥൌ ധൃതായുധഃ । ശത്രുഘ്നോ വൈ പുരദ്വാരി ഋഷിഭിഃ സമ്പ്രപൂജിതഃ ।। ൭.൬൯.
കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ്, മനസ്സു തിരിച്ചുപിടിച്ച ശത്രുഘ്നൻ, ആയുധം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഋഷിമാർ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് നഗരവാതിലിൽ വീണ്ടും നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ ദിവ്യമമോഘം തം ജഗ്രാഹ ശരമുത്തമമ് । ജ്വലന്തം തേജസാ ഘോരം പൂരയന്തം ദിശോ ദശ ।। ൭.൬൯.
അപ്പോൾ അവൻ ദിവ്യവും അശ്രമവുമായ അത്ഭുതമായ അമ്പ് എടുത്തു; അതിന്റെ തേജസ്സിൽ പത്ത് ദിശകളും പ്രകാശിച്ചു.
വജ്രാനനം വജ്രവേഗം മേരുമന്ദരസന്നിഭമ് । നതം പര്വസു സര്വേഷു സംയുഗേഷ്വപരാജിതമ് ।। ൭.൬൯.
അത് വജ്രംപോലുള്ള മുഖവും വേഗവും, മേരു, മന്ദരപർവതങ്ങളെപ്പോലുള്ള ഭാരം, എല്ലാ സംധികളിലും വളഞ്ഞ രൂപം, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടില്ലാത്ത ശക്തി എന്നിവയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അസൃക്ചന്ദനദിഗ്ധാങ്ഗം ചാരുപത്രം പതത്രിണമ് । ദാനവേന്ദ്രാചലേന്ദ്രാണാമസുരാണാം ച ദാരണമ് ।। ൭.൬൯.
അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം രക്തവും ചന്ദനവും പുരട്ടിയതായിരുന്നു, അതിന്റെ ഈരൽ മനോഹരമായിരുന്നു, അതു ദാനവന്മാരുടെയും പർവതരാജാക്കളുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ശത്രുവായിരുന്നു.
തം ദീപ്തമിവ കാലാഗ്നിം യുഗാന്തേ സമുപസ്ഥിതേ । ദൃഷ്ട്വാ സര്വാണി ഭൂതാനി പരിത്രാസമുപാഗമന് ।। ൭.൬൯.
യുഗാന്തത്തിലെ കാളാഗ്നിപോലെ ദഹിച്ച് നിൽക്കുന്ന അതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും ഭയത്താൽ വിറച്ചു.
സദേവാസുരഗന്ധര്വം മുനിഭിഃ സാപ്സരോഗണമ് । ജഗദ്ധി സര്വമസ്വസ്ഥം പിതാമഹമുപസ്ഥിതമ് ।। ൭.൬൯.
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മുനിമാരും അപ്സരസ്മാരുടെ കൂട്ടങ്ങളും ചേർന്ന്, ലോകം മുഴുവൻ അശാന്തരായി, പിതാമഹനോടു സമീപിച്ചു.
ഉവാച ദേവദേവേശം വരദം പ്രപിതാമഹമ് । ദേവാനാം ഭയസംമോഹോ ലോകാനാം സങ്ക്ഷയം പ്രതി ।। ൭.൬൯.
അവർ ദേവന്മാരുടെ ഭയവും ആശങ്കയും ലോകങ്ങളുടെ നാശം സംബന്ധിച്ചുള്ള ആശങ്കയും ദാനദായകനായ ദേവദേവനായ പിതാമഹനോടു പറഞ്ഞു.
നേദൃശം ദൃഷ്ടപൂര്വം ച ന ശ്രുതം പ്രപിതാമഹ । ദേവാനാം ഭയസമ്മോഹോ ലോകാനാം സങ്ക്ഷയം പ്രതി ।। ൭.൬൯.
ഇതുപോലെയുള്ള ഭയവും ആശങ്കയും ദേവന്മാർക്കോ ലോകങ്ങളുടെ നാശഭീഷണിയോ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല, പിതാമഹാ.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । ഭയകാരണമാചഷ്ട ലോകാനാമഭയങ്കരഃ । ഉവാച മധുരാം വാണീം ശൃണുധ്വം സര്വദേവതാഃ ।। ൭.൬൯.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രഹ്മാവായ ലോകപിതാമഹൻ, എല്ലാവർക്കും ഭയമില്ലായ്മ നൽകുന്നവൻ, ഭയത്തിന്റെ കാരണം വിശദീകരിച്ചു, മധുരമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാ ദേവന്മാരും കേൾക്കൂ.'
വധായ ലവണസ്യാജൌ ശരഃ ശത്രുഘ്നധാരിതഃ । തേജസാ തസ്യ സമ്മൂഢാഃ സര്വേ സ്മഃ സുരസത്തമാഃ ।। ൭.൬൯.
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ശത്രുഘ്നൻ കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന ഈ അമ്പ് ലവണനെ കൊല്ലാനാണ്; അതിന്റെ തേജസ്സിൽ നാം എല്ലാവരും, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആശങ്കയിലായി.
ഏഷ പൂര്വസ്യ ദേവസ്യ ലോകകര്തുഃ സനാതനഃ । ശരസ്തേജോമയോ വത്സാ യേന വൈ ഭയമാഗതമ് ।। ൭.൬൯.
മക്കളേ, ഇതാണ് പുരാതനമായ ലോകസ്രഷ്ടാവിന്റെ ശാശ്വതമായ, തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞ അമ്പ്; ഇതുകൊണ്ടാണ് ഭയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
ഏഷ വൈ കൈടഭസ്യാര്ഥേ മധുനശ്ച മഹാശരഃ । സൃഷ്ടോ മഹാത്മനാ തേന വധാര്ഥേ ദൈത്യയോസ്തയോഃ ।। ൭.൬൯.
കൈടഭനും മധുവും എന്ന രണ്ടു ദാനവന്മാരെ സംഹരിക്കാൻ മഹാത്മാവായ അവൻ സൃഷ്ടിച്ച മഹാശരം ഇതാണ്.
ഏക ഏവ പ്രജാനാതി വിഷ്ണുസ്തേജോമയം ശരമ് । ഏഷാ ഏവ തനുഃ പൂര്വാ വിഷ്ണോസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൬൯.
തേജസ്സിൽ നിറഞ്ഞ ഈ അമ്പിനെ വിഷ്ണുവിന് മാത്രമേ അറിയൂ; ഈ രൂപം തന്നെ മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ പഴയ ശരീരമായിരുന്നു.
ഇതോ ഗച്ഛത പശ്യധ്വം വധ്യമാനം മഹാത്മനാ । രാമാനുജേന വീരേണ ലവണം രാക്ഷസോത്തമമ് ।। ൭.൬൯.
ഇവിടെ നിന്ന് പോകൂ, രാമന്റെ അനുജനും വീരനുമായ ശത്രുഘ്നൻ ലവണനെന്ന റാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെ സംഹരിക്കുന്നതു നിങ്ങൾ കാണൂ.
തസ്യ തേ ദേവദേവസ്യ നിശമ്യ വചനം സുരാഃ । ആജഗ്മുര്യത്ര യുധ്യേതേ ശത്രുഘ്നലവണാവുഭൌ ।। ൭.൬൯.
ദേവദേവനായ അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവന്മാർ, ശത്രുഘ്നനും ലവണനും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
തം ശരം ദിവ്യസങ്കാശം ശത്രുഘ്നകരധാരിതമ് । ദദൃശുഃ സര്വഭൂതാനി യുഗാന്താഗ്നിമിവോത്ഥിതമ് ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നന്റെ കൈയിൽ ദിവ്യവും പ്രകാശമുള്ളതുമായ അമ്പ്, യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നിപോലെ ഉയരുന്നത്, എല്ലാ ജീവികളും കണ്ടു.
അകാശമാവൃതം ദൃഷ്ട്വാ ദേവൈര്ഹി രഘുനന്ദനഃ । സിംഹനാദം ഭൃശം കൃത്വാ ദദര്ശ ലക്ഷണം പുനഃ ।। ൭.൬൯.
ആകാശം ദേവന്മാർ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞതിനെ കണ്ട രഘുവംശജൻ, വലിയ ഒരു സിംഹനാദം മുഴക്കി, പിന്നെ ലക്ഷ്യത്തെ വീണ്ടും നോക്കി.
ആഹൂതശ്ച പുനസ്തേന ശത്രുഘ്നേന മഹാത്മനാ । ലവണഃ ക്രോധസംയുക്തോ യുദ്ധായ സമുപസ്ഥിതഃ ।। ൭.൬൯.
പുനരായും മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നൻ വിളിച്ചപ്പോൾ, കോപത്തോടെ ലവണൻ യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നു.
ആകര്ണാത്സ വികൃഷ്യാഥ തദ്ധനുര്ധന്വിനാം വരഃ । തം മുമോച മഹാബാണം ലവണസ്യ മഹോരസി ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നൻ തന്റെ വില്ല് ചെവിയിലേക്കു വലിച്ച്, ധനുര്വിദ്യയിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ആ മഹാബാണം ലവണന്റെ വിശാലമായ നെഞ്ചിലേക്കു വിട്ടുവിട്ടു.
ഉരസ്തസ്യ വിദാര്യാശു പ്രവിവേശ രസാതലമ് ।। ൭.൬൯.
ആ അമ്പ് അവന്റെ നെഞ്ച് തുളച്ച്, അതിവേഗത്തിൽ പാതാളത്തിലേക്കു കടന്നു പോയി.
ഗത്വാ രസാതലം ദിവ്യഃ ശരോ വിബുധപൂജിതഃ । പുനരേവാഗമത്തൂര്ണമിക്ഷ്വാകുകുലനന്ദനമ് ।। ൭.൬൯.
പാതാളം താണ്ടിയ ശേഷം, ദേവന്മാർ ആദരിച്ച ആ ദിവ്യബാണം, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായി, ഉടൻ തന്നെ തിരികെ വന്നു.
ശത്രുഘ്നശരനിര്ഭിന്നോ ലവണഃ സ നിശാചരഃ । പപാത സഹസാ ഭൂമൌ വജ്രാഹത ഇവാചലഃ ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നന്റെ അമ്പ് തുളച്ചു, ലവണൻ എന്ന നിശാചരൻ, ഒരു മിന്നൽപൊട്ടിൽ അടിച്ചുപൊളിഞ്ഞ പർവ്വതംപോലെ, അപ്രതീക്ഷിതമായി നിലത്തുവീണു.
തച്ച ശൂലം മഹത്തേന ഹതേ ലവണരാക്ഷസേ । പശ്യതാം സര്വദേവാനാം രുദ്രസ്യ വശമന്വഗാത് ।। ൭.൬൯.
ലവണൻ എന്ന രാക്ഷസൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ മഹത്തായ കുന്തം, എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കിനിൽക്കേ, രുദ്രന്റെ അധികാരത്തിൽ എത്തി.
ഏകേഷുപാതേന ഭൃശം നിപാത്യ ലോകത്രയസ്യാപി രഘുപ്രവീരഃ । വിനിര്ബഭാവുത്തമചാപബാണസ്തമഃ പ്രണുദ്യേവ സഹസ്രരശ്മിഃ ।। ൭.൬൯.
ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് മാത്രമേൽ, രഘുവംശത്തിലെ വീരൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും കീഴടക്കി; അത്ഭുതമായ വില്ലും അമ്പും കൈവശമുള്ളവൻ, ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻപോലെ, ഇരുണ്ടതെല്ലാം അകറ്റി പ്രകാശിച്ചു.