പുത്രോ ദശരഥസ്യാഹം ഭ്രാതാ രാമസ്യ ധീമതഃ । ശത്രുഘ്നോ നിത്യശത്രുഘ്നോ വധാകാങ്ക്ഷീ തവാഗതഃ ।। ൭.൬൮.
'ഞാൻ ദശരഥന്റെ മകനാണ്, ധീരനായ രാമന്റെ സഹോദരനും ശത്രുഘ്നനും, എപ്പോഴും ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനും, നിന്റെ വധം ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ വന്നവനുമാണ്.'
തസ്യ മേ യുദ്ധകാമസ്യ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം പ്രദീയതാമ് । ശത്രുസ്ത്വം സര്വഭൂതാനാം ന മേ ജീവന്ഗമിഷ്യസി ।। ൭.൬൮.
'എനിക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹമുണ്ട്, അതിനാൽ ഏകാന്തയുദ്ധത്തിന് അനുമതി തരിക. നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ശത്രുവാണ്, നീ എന്റെ കൈവശം നിന്ന് ജീവിച്ച് രക്ഷപ്പെടില്ല.'
തസ്മിംസ്തഥാ ബ്രുവാണേ തു രാക്ഷസഃ പ്രഹസന്നിവ । പ്രത്യുവാച നരശ്രേഷ്ഠം ദിഷ്ട്യാ പ്രാപ്തോ ഽസി ദുര്മതേ ।। ൭.൬൮.
ഇങ്ങനെ ശത്രുഘ്നന് പറഞ്ഞപ്പോള്, രാക്ഷസന് പരിഹാസത്തോടെ ചിരിച്ച് മനുഷ്യരിലേറെ ശ്രേഷ്ഠനായവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ദുഷ്ടബുദ്ധിയാൽ, വിധിയുടെ കൃപയാൽ നീ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
മമ മാതൃഷ്വസുര്ഭ്രാതാ രാവണോ രാക്ഷസാധിപഃ । ഹതോ രാമേണ ദുര്ബുദ്ധേ സ്ത്രീഹേതോഃ പുരുഷാധമ ।। ൭.൬൮.
'എന്റെ അമ്മാവന്റെ മകനായ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ, സ്ത്രീയെക്കായി രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ദുഷ്ടനേ, മനുഷ്യരാശിയിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ.'
തച്ച സര്വം മയാ ക്ഷാന്തം രാവണസ്യ കുലക്ഷയമ് । അവജ്ഞാം പുരതഃ കൃത്വാ മയാ യൂയം വിശേഷതഃ ।। ൭.൬൮.
'രാവണന്റെ വംശം നശിച്ചതും എല്ലാം ഞാൻ സഹിച്ചു. അതെല്ലാം അവഗണിച്ച്, പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളെ, ഞാൻ സഹിച്ചു.'
നിഹതാശ്ച ഹി മേ സര്വേ പരിഭൂതാസ്തൃണം യഥാ । ഭൂതാശ്ചൈവ ഭവിഷ്യാശ്ച യൂയം ച പുരുഷാധമാഃ ।। ൭.൬൮.
'എന്റെ കൈവശം കൊല്ലപ്പെട്ടവരെ ഞാൻ പുല്ലുപോലെ അവഗണിച്ചു. കഴിഞ്ഞവരെയും വരാനിരിക്കുന്നവരെയും, മനുഷ്യരാശിയിലെ താഴ്ന്നവരായ നിങ്ങളെയും.'
തസ്യ തേ യുദ്ധകാമസ്യ യുദ്ധം ദാസ്യാമി ദുര്മതേ । തിഷ്ഠം ത്വം ച മുഹൂര്തം തു യാവദായുധമാനയേ । ഈപ്സിതം യാദൃശം തുഭ്യം സജ്ജയേ യാവദായുധമ് ।। ൭.൬൮.
'നിനക്ക് യുദ്ധം ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കില് ഞാന് യുദ്ധം സമ്മാനിക്കും, ദുഷ്ടനേ. നീ ഒരു നിമിഷം കാത്തിരിക്കുക, എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ആയുധം കൊണ്ടുവരാം, നിനക്ക് ആവശ്യമുള്ളതെന്താണെങ്കിലും തയ്യാറാക്കാം.'
തമുവാചാശു ശത്രുഘ്നഃ ക്വ മേ ജീവന്ഗമിഷ്യസി । ശത്രുര്യദൃച്ഛയാ ദൃഷ്ടോ ന മോക്തവ്യഃ കൃതാത്മനാ ।। ൭.൬൮.
അതിനുത്തരവായി ശത്രുഘ്നന് വേഗത്തില് പറഞ്ഞു: 'നീ എവിടേക്കാണ് എന്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ പോകുന്നത്? ഒരുവൻ തന്റെ ശത്രുവിനെ അപ്രതീക്ഷിതമായി കണ്ടാൽ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ അവനെ വിടാൻ പാടില്ല.'
യോ ഹി വിക്ലവയാ ബുദ്ധ്യാ പ്രസരം ശത്രവേ ദദൌ । സ ഹതോ മന്ദബുദ്ധിത്വാദ്യഥാ കാപുരുഷസ്തഥാ ।। ൭.൬൮.
ആൾ മനസ്സിൽ ഉറപ്പില്ലാതെ ശത്രുവിന് അവസരം കൊടുത്താൽ, അവൻ അജ്ഞാനത്താൽ കൊല്ലപ്പെടും; അതുപോലെ ഭീരുവും.
തസ്മാത്സുദൃഷ്ടം കുരു ജീവലോകം ശരൈഃ ശിതൈസ്ത്വാം വിവിധൈര്നയാമി । യമസ്യ ഗേഹാഭിമുഖം ഹി പാപം രിപും ത്രിലോകസ്യ ച രാഘവസ്യ ।। ൭.൬൮.
അതുകൊണ്ട് നീ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ലോകത്തെ നന്നായി നോക്ക്; പലവിധത്തിൽ കൂരിയായ ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ, മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും രാഘവന്റെയും ശത്രുവായ പാപിയെ, യമന്റെ വീട്ടിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോകുന്നത്.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ ആദികാവ്യമായ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ അറുപത്തിയെട്ടാമത്തെ സർഗം സമാപിച്ചു.
തച്ഛ്രുത്വാ ഭാഷിതം തസ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । ക്രോധാമാഹാരയത്തീവ്രം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ചാബ്രവീത് ।। ൭.൬൯.
ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവ് കടുത്ത കോപം കൊണ്ടുവന്നു, 'നിൽക്കു, നിൽക്കു' എന്ന് ഉച്ചരിച്ചു.
പാണൌ പാണിം വിനിഷ്പിഷ്യ ദന്താന്കടകടായ്യ ച । ലവണോ രഘുശാര്ദൂലമാഹ്വയാമാസ ചാസകൃത് ।। ൭.൬൯.
കൈയിൽ കൈ ചേർത്ത് പല്ലുകൾ കഠിനമായി കുരുട്ടി, ലവണൻ വീണ്ടും വീണ്ടും രഘുകുലത്തിലെ വീരനെ വെല്ലുവിളിച്ചു.
തം ബ്രുവാണം തഥാ വാക്യം ലവണം ഘോരദര്ശനമ് । ശത്രുഘ്നോ ദേവശത്രുഘ്ന ഇദം വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൬൯.
അങ്ങനെ ഭയാനകമായ മുഖമുള്ള ലവണൻ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ശത്രുഘ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന ശത്രുഘ്നസ്തഥാ ജാതോ യഥാ ഽന്യേ നിര്ജിതാസ്ത്വയാ । തദദ്യ ബാണാഭിഹതോ വ്രജ ത്വം യമസാദനമ് ।। ൭.൬൯.
നീ ജയിച്ച മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ ഞാൻ അല്ല; ഇന്ന് എന്റെ ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് നീ അടി വാങ്ങി യമലോകത്തേക്ക് പോവുക.
ഋഷയോ ഽപ്യദ്യ പാപാത്മന്മയാ ത്വാം നിഹതം രണേ । പശ്യന്തു വിപ്രാ വിദ്വാംസസ്ത്രിദശാ ഇവ രാവണമ് ।। ൭.൬൯.
ഇന്ന്, പാപമനസ്സുള്ളവനേ, മഹർഷിമാരും പണ്ഡിതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ദേവന്മാരും, ഞാൻ നിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിക്കുന്നത് രാവണനെ കണ്ടതുപോലെ കാണട്ടെ.
ത്വയി മദ്ബാണനിര്ദഗ്ധേ പതിതേ ഽദ്യ നിശാചര । പുരേ ജനപദേ ചാപി ക്ഷേമമേവ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൬൯.
ഇന്ന്, എന്റെ ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് നീ, രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, ദഹിക്കപ്പെടുകയും വീഴുകയും ചെയ്താൽ, നഗരത്തിലും ദേശത്തും സമാധാനം ഉണ്ടാകും.
അദ്യ മദ്ബാഹുനിഷ്ക്രാന്തഃ ശരോ വജ്രനിഭാനനഃ । പ്രവേക്ഷ്യതേ തേ ഹൃദയം പദ്മമംശുരിവാര്കജഃ ।। ൭.൬൯.
ഇന്ന് എന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന, വജ്രംപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള ബാണം, സൂര്യകിരണം താമരയിൽ കടക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ കടക്കും.
ഏവമുക്തോ മഹാവൃക്ഷം ലവണഃ ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ । ശത്രുഘ്നോരസി ചിക്ഷേപ സ ച തം ശതധാച്ഛിനത് ।। ൭.൬൯.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലവണൻ ക്രോധത്തിൽ കത്തിയവൻ വലിയൊരു വൃക്ഷം ശത്രുഘ്നന്റെ നെഞ്ചിലേയ്ക്ക് എറിഞ്ഞു; ശത്രുഘ്നൻ അതിനെ നൂറായി ചിതറി.
തദ്ദൃഷ്ട്വാ വിഫലം കര്മ രാക്ഷസഃ പുനരേവ തു । പാദപാന്സുബഹൂന്ഗൃഹ്യ ശത്രുഘ്നായാസൃജദ്ബലീ ।। ൭.൬൯.
ആ ശ്രമം ഫലിക്കാത്തത് കണ്ട രാക്ഷസൻ, വീണ്ടും ശക്തൻ ആയതുകൊണ്ട്, പല വൃക്ഷങ്ങളും എടുത്ത് ശത്രുഘ്നനോട് എറിഞ്ഞു.
ശത്രുഘ്നശ്ചാപി തേജസ്വീ വൃക്ഷാനാപതതോ ബഹൂന് । ത്രിഭിശ്ചതുര്ഭിരേകൈകം ചിച്ഛേദ നതപര്വഭിഃ ।। ൭.൬൯.
പക്ഷേ, തേജസ്സുള്ള ശത്രുഘ്നൻ, വീണുവീഴുന്ന ഓരോ വൃക്ഷവും മൂന്നു നാലു വെട്ടിൽ തന്നെ വളഞ്ഞ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് തകർത്തു.
തതോ ബാണമയം വര്ഷം വ്യസൃജദ്രാക്ഷസോരസി । ശത്രുഘ്നോ വീര്യസമ്പന്നോ വിവ്യഥേ ന സ രാക്ഷസഃ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം, വീര്യശാലിയായ ശത്രുഘ്നൻ, രാക്ഷസന്റെ നെഞ്ചിലേയ്ക്ക് ബാണങ്ങളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചെങ്കിലും, ആ രാക്ഷസൻ അലയാതെ നിന്നു.
തതഃ പ്രഹസ്യ ലവണോ വൃക്ഷമുദ്യമ്യ വീര്യവാന് । ശിരസ്യഭ്യഹനച്ഛൂരം സ്രസ്താങ്ഗഃ സ മുമോഹ വൈ ।। ൭.൬൯.
അതിനുശേഷം, ശക്തനായ ലവണൻ ചിരിച്ചു, വൃക്ഷം ഉയർത്തി വീരനെ തലയിൽ അടിച്ചു; ശത്രുഘ്നന്റെ അവയവങ്ങൾ തളർന്നു, അവൻ ബോധംകെട്ടു വീണു.
തസ്മിന്നിപതിതേ വീരേ ഹാഹാകാരോ മഹാനഭൂത് । ഋഷീണാം ദേവസങ്ഘാനാം ഗന്ധര്വാപ്സരസാം തഥാ ।। ൭.൬൯.
ആ വീരൻ നിലംപതിച്ചപ്പോൾ, മഹർഷിമാരുടെയും ദേവസംഘങ്ങളുടെയും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും ഇടയിൽ വലിയൊരു വിലാപം ഉയർന്നു.
തമവജ്ഞായ തു ഹതം ശത്രുഘ്നം ഭുവി പാതിതമ് । രക്ഷോ ലബ്ധാന്തരമപി ന വിവേശ സ്വമാലയമ് ।। ൭.൬൯.
ഭൂമിയിൽ വീണു കിടക്കുന്ന ശത്രുഘ്നനെ അവജ്ഞയോടെ നോക്കി, ആ രാക്ഷസൻ അവസരം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും തന്റെ വീട്ടിലേക്കു തിരികെ പോയില്ല.
നാപി ശൂലം പ്രജഗ്രാഹ തം ദൃഷ്ട്വാ ഭുവി പാതിതമ് । തതോ ഹത ഇതി ജ്ഞാത്വാ താന്ഭക്ഷാന്സമുദാവഹത് ।। ൭.൬൯.
അവൻ ശത്രുഘ്നനെ നിലത്ത് വീണത് കണ്ടിട്ടും തനിക്കുള്ള ശൂലം എടുത്തില്ല; അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവൻ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
മുഹൂര്താല്ലബ്ധസഞ്ജ്ഞസ്തു പുനസ്തസ്ഥൌ ധൃതായുധഃ । ശത്രുഘ്നോ വൈ പുരദ്വാരി ഋഷിഭിഃ സമ്പ്രപൂജിതഃ ।। ൭.൬൯.
കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ്, മനസ്സു തിരിച്ചുപിടിച്ച ശത്രുഘ്നൻ, ആയുധം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഋഷിമാർ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് നഗരവാതിലിൽ വീണ്ടും നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ ദിവ്യമമോഘം തം ജഗ്രാഹ ശരമുത്തമമ് । ജ്വലന്തം തേജസാ ഘോരം പൂരയന്തം ദിശോ ദശ ।। ൭.൬൯.
അപ്പോൾ അവൻ ദിവ്യവും അശ്രമവുമായ അത്ഭുതമായ അമ്പ് എടുത്തു; അതിന്റെ തേജസ്സിൽ പത്ത് ദിശകളും പ്രകാശിച്ചു.
വജ്രാനനം വജ്രവേഗം മേരുമന്ദരസന്നിഭമ് । നതം പര്വസു സര്വേഷു സംയുഗേഷ്വപരാജിതമ് ।। ൭.൬൯.
അത് വജ്രംപോലുള്ള മുഖവും വേഗവും, മേരു, മന്ദരപർവതങ്ങളെപ്പോലുള്ള ഭാരം, എല്ലാ സംധികളിലും വളഞ്ഞ രൂപം, യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടില്ലാത്ത ശക്തി എന്നിവയോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അസൃക്ചന്ദനദിഗ്ധാങ്ഗം ചാരുപത്രം പതത്രിണമ് । ദാനവേന്ദ്രാചലേന്ദ്രാണാമസുരാണാം ച ദാരണമ് ।। ൭.൬൯.
അമ്പിന്റെ ദണ്ഡം രക്തവും ചന്ദനവും പുരട്ടിയതായിരുന്നു, അതിന്റെ ഈരൽ മനോഹരമായിരുന്നു, അതു ദാനവന്മാരുടെയും പർവതരാജാക്കളുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ശത്രുവായിരുന്നു.