സ്വപുരം പ്രാവിശദ് വീരഃ പിതാ തസ്യ തുതോഷ ഹ। ഗതേ ച ഭരതേ രാമോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ
വീരനായ ഭരതന് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അച്ഛന് അതില് സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഭരതന് പോയതോടെ രാമനും ശക്തനായ ലക്ഷ്മണനും അവിടെ തുടര്ന്നു.
പിതരം ദേവസംകാശം പൂജയാമാസതുസ്തദാ। പിതുരാജ്ഞാം പുരസ്കൃത്യ പൌരകാര്യാണി സര്വശഃ
അപ്പോള് രാമനും ലക്ഷ്മണനും ദൈവത്തോട് സമമായ അച്ഛനെ ആദരിക്കുകയും, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ മുന്നിര്ത്തി നഗരത്തിലെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിര്വഹിച്ചു.
ചകാര രാമഃ സര്വാണി പ്രിയാണി ച ഹിതാനി ച। മാതൃഭ്യോ മാതൃകാര്യാണി കൃത്വാ പരമയന്ത്രിതഃ
രാമന് എല്ലാവര്ക്കും ഇഷ്ടവും ഉപകാരപ്രദവും ആയ കാര്യങ്ങള് ചെയ്തു; അമ്മമാരോടുള്ള കടമകള് പൂര്ത്തിയാക്കി, അതിയായ നിയന്ത്രണത്തോടെ പെരുമാറി.
ഗുരൂണാം ഗുരുകാര്യാണി കാലേ കാലേഽന്വവൈക്ഷത। ഏവം ദശരഥഃ പ്രീതോ ബ്രാഹ്മണാ നൈഗമാസ്തഥാ
അദ്ധ്യാപകര്ക്കുള്ള കടമകള് സമയോചിതമായി നിര്വഹിച്ചു; ഇങ്ങനെ ദശരഥനും ബ്രാഹ്മണരും നഗരവാസികളും സന്തോഷിച്ചു.
രാമസ്യ ശീലവൃത്തേന സര്വേ വിഷയവാസിനഃ। തേഷാമതിയശാ ലോകേ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ
രാമന്റെ നല്ല സ്വഭാവവും പെരുമാറ്റവും കാരണം രാജ്യവാസികള് എല്ലാവരും സന്തോഷിച്ചു; സത്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും അചഞ്ചലനായ രാമന് അവരില് പ്രശസ്തനായി.
സ്വയംഭൂരിവ ഭൂതാനാം ബഭൂവ ഗുണവത്തരഃ। രാമശ്ച സീതയാ സാര്ധം വിജഹാര ബഹൂനൃതൂന്
സ്വയംഭുവനു സമമായ ഗുണശാലിയായ രാമന് സീതയോടൊപ്പം അനേകം കാലങ്ങള് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
മനസ്വീ തദ്ഗതമനാസ്തസ്യാ ഹൃദി സമര്പിതഃ। പ്രിയാ തു സീതാ രാമസ്യ ദാരാഃ പിതൃകൃതാ ഇതി
രാമന് മനസ്സില് പൂര്ണമായി അവളിലായിരുന്നു; സീതാ അവന്റെ ഹൃദയത്തില് ആഴമായി ഇടം പിടിച്ചു. സീതാ രാമന് പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയായിരുന്നു, അച്ഛന് തിരഞ്ഞെടുത്തവള്.
ഗുണാദ്രൂപഗുണാച്ചാപി പ്രീതിര്ഭൂയോഽഭിവര്ധതേ। തസ്യാശ്ച ഭര്താ ദ്വിഗുണം ഹൃദയേ പരിവര്തതേ
സീതയുടെ ഗുണവും സൗന്ദര്യവും കാരണം പരസ്പര സ്നേഹം ദിനംപ്രതി വര്ദ്ധിച്ചു; ഭര്ത്താവിന് അവളുടെ ഹൃദയത്തില് ഇരട്ടിയിടം ലഭിച്ചു.
അന്തര്ഗതമപി വ്യക്തമാഖ്യാതി ഹൃദയം ഹൃദാ। തസ്യ ഭൂയോ വിശേഷേണ മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ। ദേവതാഭിഃ സമാ രൂപേ സീതാ ശ്രീരിവ രൂപിണീ
ഹൃദയം ഹൃദയത്തോട് സംസാരിച്ച് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലി സീതാ, ദേവതകളെപ്പോലെയുള്ള രൂപവും ഭാവവും കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചു.
തയാ സ രാജര്ഷിസുതോഽഭികാമയാ। സമേയിവാനുത്തമരാജകന്യയാ। അതീവ രാമഃ ശുശുഭേ മുദാന്വിതോ വിഭുഃ ശ്രിയാ വിഷ്ണുരിവാമരേശ്വരഃ
അവളോടൊപ്പം രാജർഷിയുടെ മകനായ രാമന് ആഗ്രഹത്തോടെ ഉന്നത രാജകുമാരിയുമായി ഏകീഭവിച്ചു; അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാമന് പ്രകാശിച്ചു, അമരന്മാരുടെ ഇശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ഐശ്വര്യത്തോടുകൂടി.
thumb|പ്രഥമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പ്രഥമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ സargaം കേള്ക്കൂ.
സ തത്ര ന്യവസദ് ഭ്രാത്രാ സഹ സത്കാരസത്കൃതഃ। മാതുലേനാശ്വപതിനാ പുത്രസ്നേഹേന ലാലിതഃ
അവന് സഹോദരനോടൊപ്പം അവിടെ താമസിച്ചു, ആദരവും സ്നേഹവും ലഭിച്ചു; കുതിരകളുടെ അധിപനായ അമ്മാവന് മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ അവനെ സംരക്ഷിച്ചു.
തത്രാപി നിവസന്തൌ തൌ തര്പ്യമാണൌ ച കാമതഃ। ഭ്രാതരൌ സ്മരതാം വീരൌ വൃദ്ധം ദശരഥം നൃപമ്
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോള് ആ സഹോദരന്മാര് ഇഷ്ടംപോലെ സുഖിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, വീരന്മാരായ സഹോദരന്മാര് വയസ്സായ രാജാവ് ദശരഥനെ ഓര്ത്തു.
രാജാപി തൌ മഹാതേജാഃ സസ്മാര പ്രോഷിതൌ സുതൌ। ഉഭൌ ഭരതശത്രുഘ്നൌ മഹേന്ദ്രവരുണോപമൌ
മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവും വിദൂരത്ത് കഴിയുന്ന ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും, ഇന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യരായ മക്കളെ ഓര്ത്തു.
സര്വ ഏവ തു തസ്യേഷ്ടാശ്ചത്വാരഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। സ്വശരീരാദ് വിനിര്വൃത്താശ്ചത്വാര ഇവ ബാഹവഃ
അവന്റെ നാലു പുത്രന്മാരും പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായിരുന്നു, അവന് അത്യന്തം ഇഷ്ടപ്പെട്ടവരും; അവന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നു ഉദിച്ച നാലു കൈകളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവര്.
തേഷാമപി മഹാതേജാ രാമോ രതികരഃ പിതുഃ। സ്വയമ്ഭൂരിവ ഭൂതാനാം ബഭൂവ ഗുണവത്തരഃ
അവരില് രാമന് മഹാതേജസ്സോടെ അച്ഛന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി; സ്വയംഭുവിനെപ്പോലെ സകലഭൂതങ്ങളില് ഏറ്റവും ഗുണശാലിയായവനായി.
സ ഹി ദേവൈരുദീര്ണസ്യ രാവണസ്യ വധാര്ഥിഭിഃ। അര്ഥിതോ മാനുഷേ ലോകേ ജജ്ഞേ വിഷ്ണുഃ സനാതനഃ
രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ദേവന്മാർ അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ശാശ്വതനായ വിഷ്ണു മനുഷ്യലോകത്ത് ജനിച്ചു.
കൌസല്യാ ശുശുഭേ തേന പുത്രേണാമിതതേജസാ। യഥാ വരേണ ദേവാനാമദിതിര്വജ്രപാണിനാ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ആ മകനാൽ കൗസല്യ ദീപ്തിയായി, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ അദിതിക്ക് വജ്രായുധധാരിയായ മകൻ ഉണ്ടായതുപോലെ.
സ ഹി രൂപോപപന്നശ്ച വീര്യവാനനസൂയകഃ। ഭൂമാവനുപമഃ സൂനുര്ഗുണൈര്ദശരഥോപമഃ
അവൻ സൌന്ദര്യവും ശക്തിയും ലജ്ജയും നിറഞ്ഞവനായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ തുല്യനില്ലാത്തവൻ, ഗുണങ്ങളിൽ ദശരഥനോടു തുല്യനായ മകൻ.
സ ച നിത്യം പ്രശാന്താത്മാ മൃദുപൂര്വം ച ഭാഷതേ। ഉച്യമാനോഽപി പരുഷം നോത്തരം പ്രതിപദ്യതേ
അവൻ എപ്പോഴും ശാന്തചിത്തനായിരുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും മൃദുവായി സംസാരിച്ചവൻ; ആരെങ്കിലും കഠിനമായി പറഞ്ഞാലും, അതിന് കഠിനമായി മറുപടി പറയാറില്ല.
കദാചിദുപകാരേണ കൃതേനൈകേന തുഷ്യതി। ന സ്മരത്യപകാരാണാം ശതമപ്യാത്മവത്തയാ
ഒരൊറ്റ ഉപകാരത്താൽ പോലും അവൻ തൃപ്തനാകുന്നു; അനവധി അപകാരം സംഭവിച്ചാലും, അവൻ അതൊന്നും മനസ്സിലാക്കാറില്ല.
ശീലവൃദ്ധൈര്ജ്ഞാനവൃദ്ധൈര്വയോവൃദ്ധൈശ്ച സജ്ജനൈഃ। കഥയന്നാസ്ത വൈ നിത്യമസ്ത്രയോഗ്യാന്തരേഷ്വപി
ശീലത്തിൽ, ജ്ഞാനത്തിൽ, വയസ്സിൽ മുതിർന്ന സജ്ജനരുമായി, ആയുധവിദ്യയിലുപരിപാടിയുള്ളവരോടും, അവൻ എപ്പോഴും സംഭാഷണം നടത്താറുണ്ടായിരുന്നു.
ബുദ്ധിമാന് മധുരാഭാഷീ പൂര്വഭാഷീ പ്രിയംവദഃ। വീര്യവാന്ന ച വീര്യേണ മഹതാ സ്വേന വിസ്മിതഃ
അവൻ ബുദ്ധിമാനും മധുരഭാഷിയും ആദ്യം സംസാരിക്കുന്നവനും ഇഷ്ടമായി സംസാരിക്കുന്നവനും ശക്തിയുള്ളവനും ആ വലിയ ശക്തിയിൽ അത്ഭുതപ്പെടാത്തവനും ആയിരുന്നു.
ന ചാനൃതകഥോ വിദ്വാന് വൃദ്ധാനാം പ്രതിപൂജകഃ। അനുരക്തഃ പ്രജാഭിശ്ച പ്രജാശ്ചാപ്യനുരജ്യതേ
അവൻ അസത്യമായത് സംസാരിക്കാറില്ല; പണ്ഡിതനും മുതിർന്നവരെ ആദരിക്കുന്നവനും ജനങ്ങൾക്കു പ്രിയനുമാണ്, ജനങ്ങൾക്കും അവനിൽ പ്രിയം ഉണ്ട്.
സാനുക്രോശോ ജിതക്രോധോ ബ്രാഹ്മണപ്രതിപൂജകഃ। ദീനാനുകമ്പീ ധര്മജ്ഞോ നിത്യം പ്രഗ്രഹവാന് ശുചിഃ
അവൻ കരുണയുള്ളവനും കോപം ജയിച്ചവനും ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിക്കുന്നവനും ദീനരോട് ദയയുള്ളവനും ധർമ്മം അറിയുന്നവനും എപ്പോഴും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ശുദ്ധനും ആണ്.
കുലോചിതമതിഃ ക്ഷാത്രം സ്വധര്മം ബഹു മന്യതേ। മന്യതേ പരയാ പ്രീത്യാ മഹത് സ്വര്ഗഫലം തതഃ
കുടുംബത്തിന് യോജിച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, ക്ഷത്രിയന്റെ ധർമ്മത്തെ വളരെ വിലമതിക്കുന്നവൻ, അതിന്റെ സ്വർഗ്ഫലത്തെ വലിയ സ്നേഹത്തോടെ കണക്കാക്കുന്നവൻ.
നാശ്രേയസി രതോ യശ്ച ന വിരുദ്ധകഥാരുചിഃ। ഉത്തരോത്തരയുക്തീനാം വക്താ വാചസ്പതിര്യഥാ
അശുഭത്തിൽ ആസ്വാദനമില്ലാത്തവൻ, വൈരുദ്ധ്യമുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ രുചിയില്ലാത്തവൻ, വാക്പതിയുപോലെ ക്രമബദ്ധമായ യുക്തികൾ സംസാരിക്കുന്നവൻ.
അരോഗസ്തരുണോ വാഗ്മീ വപുഷ്മാന് ദേശകാലവിത്। ലോകേ പുരുഷസാരജ്ഞഃ സാധുരേകോ വിനിര്മിതഃ
അവൻ ആരോഗ്യവാനും യൗവനത്തിലുമുള്ളവനും വാഗ്മിയും സൌന്ദര്യമുള്ളവനും സ്ഥലം സമയങ്ങൾ അറിയുന്നവനും ലോകത്തിൽ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനെന്നു അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഏക സദ്ഗുണസമ്പന്നനുമാണ്.
സ തു ശ്രേഷ്ഠൈര്ഗുണൈര്യുക്തഃ പ്രജാനാം പാര്ഥിവാത്മജഃ। ബഹിശ്ചര ഇവ പ്രാണോ ബഭൂവ ഗുണതഃ പ്രിയഃ
ശ്രേഷ്ഠമായ ഗുണങ്ങൾ നിറഞ്ഞ രാജകുമാരൻ ജനങ്ങൾക്കു അത്യന്തം പ്രിയനായിരുന്നു, ശരീരത്തിന് പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണനുപോലെ.
സര്വവിദ്യാവ്രതസ്നാതോ യഥാവത് സാങ്ഗവേദവിത്। ഇഷ്വസ്ത്രേ ച പിതുഃ ശ്രേഷ്ഠോ ബഭൂവ ഭരതാഗ്രജഃ
എല്ലാ വിദ്യകളും വ്രതങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി, വേദങ്ങളും അതിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങളും ശരിയായി അറിഞ്ഞവൻ, അമ്പയുദ്ധത്തിൽ പിതാവിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായി ഭരതന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ.