കാലോ ദ്വാദശ വര്ഷാണി ശാപസ്യാന്തോ ഭവിഷ്യതി । മത്പ്രാസാദാച്ച രാജേന്ദ്ര വ്യതീതം ന സ്മരിഷ്യസി ।। ൭.൬൫.
രാജാവേ, ആ ശാപം പന്ത്രണ്ട് വർഷം നീളും. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, കഴിഞ്ഞത് നീ ഓർക്കുകയില്ല.
ഏവം സ രാജാ തം ശാപമുപഭുജ്യാരിസൂദനഃ । പ്രതിലേഭേ പുനാ രാജ്യം പ്രജാശ്ചൈവാന്വപാലയത് ।। ൭.൬൫.
ഇങ്ങനെ ശാപം അനുഭവിച്ച ശേഷം, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച രാജാവ് വീണ്ടും രാജ്യം നേടി, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു.
തസ്യ കല്മാഷപാദസ്യ യജ്ഞസ്യായതനം ശുഭമ് । ആശ്രമസ്യ സമീപേ ഽസ്യ യന്മാം പൃച്ഛസി രാഘവ ।। ൭.൬൫.
രാഘവാ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ച കൽമാഷപാദന്റെ പുണ്യമായ യജ്ഞശാല അവന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപമാണ്.
തസ്യ താം പാര്ഥിവേന്ദ്രസ്യ കഥാം ശ്രുത്വാ സുദാരുണാമ് । വിവേശ പര്ണശാലായാം മഹര്ഷിമഭിവാദ്യ ച ।। ൭.൬൫.
ആ രാജാവിന്റെ ഭയങ്കരമായ കഥ കേട്ട്, അവൻ ഇലകുടിലിൽ കടന്ന് മഹർഷിയെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ പഞ്ചഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകിയുടെ ശ്രീരാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ അറുപത്തിയാറാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
യാമേവ രാത്രിം ശത്രുഘ്നഃ പര്ണശാലാമുപാവിശത് । താമേവ രാത്രിം സീതാപി പ്രസൂതാ ദാരകദ്വയമ് ।। ൭.൬൬.
അന്നേ രാത്രി ശത്രുഘ്നൻ ഇലകുടിലിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, സീതയും ആ രാത്രി രണ്ടു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.
തതോ ഽര്ധരാത്രസമയേ ബാലകാ മുനിദാരകാഃ । വാല്മീകേഃ പ്രിയമാചഖ്യുഃ സീതായാഃ പ്രസവം ശുഭമ് ।। ൭.൬൬.
പകുതിരാത്രിയിൽ, മുനിയുടെ ബാലന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ വാല്മീകിയെ സീതയുടെ പുണ്യമായ പ്രസവം അറിയിച്ചു.
ഭഗവന്രാമപത്നീ സാ പ്രസൂതാ ദാരകദ്വയമ് । തതോ രക്ഷാം മഹാതേജഃ കുരു ഭൂതവിനാശിനീമ് ।। ൭.൬൬.
ഭഗവാൻ രാമന്റെ ഭാര്യ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അതിനാൽ, മഹാത്മാവേ, ദുഷ്ടശക്തികളെ അകറ്റുന്ന രക്ഷാകർമ്മം നടത്തണം.
തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മഹര്ഷിഃ സമുപാഗമത് । ബാലചന്ദ്രപ്രതീകാശൌ ദേവപുത്രൌ മഹൌജസൌ ।। ൭.൬൬.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹർഷി അവിടേക്ക് എത്തി. ബാലചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള, ദേവപുത്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള മഹാശക്തിയുള്ള ആ രണ്ടു കുട്ടികളെ കണ്ടു.
ജഗാമ തത്ര ഹൃഷ്ടാത്മാ ദദര്ശ ച കുമാരകൌ । ഭൂതഘ്നീം ചാകരോത്താഭ്യാം രക്ഷാം രക്ഷോവിനാശിനീമ് ।। ൭.൬൬.
ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ അവിടെ എത്തിയ മഹർഷി ആ രണ്ടു ബാലന്മാരെ കണ്ടു, അവർക്കായി ദുഷ്ടശക്തികളെ അകറ്റുന്ന രക്ഷാകർമ്മം നടത്തി.
കുശമുഷ്ടിമുപാദായ ലവം ചൈവ തു സ ദ്വിജഃ । വാല്മീകിഃ പ്രദദൌ താഭ്യാം രക്ഷാം ഭൂതവിനാശിനീമ് ।। ൭.൬൬.
കുശത്തുള്ളിയും ലവയും എടുത്ത്, വാല്മീകി മഹർഷി ആ രണ്ടു കുട്ടികൾക്കായി ദുഷ്ടശക്തികളെ അകറ്റുന്ന രക്ഷാകർമ്മം നൽകി.
യസ്തയോഃ പൂര്വജോ ജാതഃ സ കുശൈര്മന്ത്രസത്കൃതൈഃ । നിര്മാര്ജനീയസ്തു തദാ കുശ ഇത്യസ്യ നാമ തത് ।। ൭.൬൬.
ആ രണ്ടുപേരിൽ പ്രായം കൂടിയവൻ കുശത്തോടൊപ്പം മന്ത്രപൂജയോടെ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, അവനു 'കുശ' എന്ന പേരായി.
യശ്ചാവരോ ഭവേത്താഭ്യാം ലവേന സ സമാഹിതഃ । നിര്മാര്ജനീയോ വൃദ്ധാഭിര്ലവ ഇത്യേവ നാമതഃ ।। ൭.൬൬.
അവരിൽ പ്രായം കുറഞ്ഞവൻ ലവയാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, മുതിർന്ന സ്ത്രീകൾ അവനെ ശുദ്ധീകരിച്ചു, അതിനാൽ അവനു 'ലവ' എന്ന പേര് ലഭിച്ചു.
ഏവം കുശലവൌ നാമ്നാ താവുഭൌ യമജാതകൌ । മത്കൃതാഭ്യാം ച നാമഭ്യാം ഖ്യാതിയുക്തൌ ഭവിഷ്യതഃ ।। ൭.൬൬.
ഇങ്ങനെ സീതയ്ക്ക് ജനിച്ച ആ രണ്ടു പുത്രന്മാർക്ക് 'കുശ'യും 'ലവ'യും എന്ന പേരുകൾ വാല്മീകി നൽകി; ഈ പേരുകൾകൊണ്ട് അവർ പ്രശസ്തരാകും.
താം രക്ഷാം ജഗൃഹുസ്താശ്ച മുനിഹസ്താത്സമാഹിതാഃ । അകുര്വംശ്ച തതോ രക്ഷാം തയോര്വിഗതകല്മഷാഃ ।। ൭.൬൬.
അവൾക്കുള്ള സംരക്ഷണവിധി മനസു ചേർത്ത് മുനിയുടെ കൈയിൽ നിന്നു അവർ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ, പാപം ഇല്ലാതായി, അവർ ആ സംരക്ഷണവിധി നിർവഹിച്ചു.
തഥാ താം ക്രിയമാണാം ച വൃദ്ധാഭിര്ജന്മ നാമ ച । സങ്കീര്തനം ച രാമസ്യ സീതായാഃ പ്രസവൌ ശുഭൌ ।। ൭.൬൬.
അവിടെ മുതിർന്ന സ്ത്രീകൾ ആ ചടങ്ങ് നടത്തുമ്പോൾ, ജനനവും നാമകരണമൊക്കെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തി, രാമന്റെ നാമസ്മരണയും സീതയുടെ മക്കളുടെ ശുഭജനനവും നടന്നുവന്നു.
അര്ധരാത്രേ തു ശത്രുഘ്നഃ ശുശ്രാവ സുമഹത്പ്രിയമ് । പര്ണശാലാം തതോ ഗത്വാ മാതര്ദിഷ്ട്യേതി ചാബ്രവീത് ।। ൭.൬൬.
അർദ്ധരാത്രിയിൽ ശത്രുഘ്നൻ വളരെ സന്തോഷകരമായ വാർത്ത കേട്ടു. അവൻ ഇലകൊട്ടിലിലേക്ക് ചെന്നു അമ്മയെ കണ്ടു, 'ദൈവം അനുഗ്രഹിച്ചു!' എന്നു പറഞ്ഞു.
തഥാ തസ്യ പ്രഹൃഷ്ടസ്യ ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । വ്യതീതാ വാര്ഷികീ രാത്രിഃ ശ്രാവണീ ലഘുവിക്രമഃ ।। ൭.൬൬.
അങ്ങനെ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ ശ്രാവണ മാസത്തിലെ ആ വാർഷികരാത്രി വേഗത്തിൽ കടന്നു പോയി.
പ്രഭാതേ സുമഹാവീര്യഃ കൃത്വാ പൌര്വാഹ്ണികീം ക്രിയാമ് । മുനിം പ്രാഞ്ജലിരാമന്ത്ര്യ യയൌ പശ്ചാന്മുഖഃ പുനഃ ।। ൭.൬൬.
പ്രഭാതത്തിൽ അതിവീര്യശാലിയായവൻ പൂർവ്വാഹ്ണികകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, മുനിയെ കൈകൂപ്പി വിനീതമായി വിടപറഞ്ഞു, പിന്നെ പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിഞ്ഞ് യാത്രയായി.
സ ഗത്വാ യമുനാതീരം സപ്തരാത്രോഷിതഃ പഥി । ഋഷീണാം പുണ്യകീര്തീനാമാശ്രമേ വാസമഭ്യയാത് ।। ൭.൬൬.
അവൻ യമുനയുടെ തീരം എത്തി, വഴിയിൽ ഏഴു രാത്രികൾ കഴിച്ചു, മഹാശ്രദ്ധയുള്ള ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ വന്നു താമസിച്ചു.
സ തത്ര മുനിഭിഃ സാര്ധം ഭാര്ഗവപ്രമുഖൈര്നൃപഃ । കഥാഭിരഭിരൂപാഭിര്വാസം ചക്രേ മഹായശാഃ ।। ൭.൬൬.
അവിടെ ഭാർഗവൻമാരെ മുൻനിരയാക്കി മുനിമാരോടൊപ്പം മഹാശോഭയുള്ള രാജാവ് ആഹ്ലാദകരമായ സംഭാഷണങ്ങളിൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
സ കാഞ്ചനാദ്യൈര്മുനിഭിഃ സമേതോ രഘുപ്രവീരോ രജനീം തദാനീമ് । കഥാപ്രകാരൈര്ബഹുഭിര്മഹാത്മാ വിരാമയാമാസ നരേന്ദ്രസൂനുഃ ।। ൭.൬൬.
പിന്നീട് പൊന്നാലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രഘുവംശത്തിലെ വീരനായ രാജകുമാരൻ ആ രാത്രി പലവിധ കഥകളോടെ ആസ്വദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷട്ഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷി രചിച്ച മഹാപുണ്യമായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ അറുപത്താറാം സര്ഗം സമാപിച്ചു.
അഥ രാത്ര്യാം പ്രവൃത്തായാം ശത്രുഘ്നോ ഭൃഗുനന്ദനമ് । പപ്രച്ഛ ച്യവനം വിപ്രം ലവണസ്യ യഥാ ബലമ് ।। ൭.൬൭.
അപ്പോൾ രാത്രി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ ശത്രുഘ്നൻ ഭൃഗുവംശജനായ ച്യവനമുനിയെ വിളിച്ചു, ലവണന്റെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
ശൂലസ്യ ച ബലം ബ്രഹ്മന്കേ ച പൂര്വം വിനാശിതാഃ । അനേന ശൂലമുഖ്യേന ദ്വന്ദ്വയുദ്ധമുപാഗതാഃ ।। ൭.൬൭.
ബ്രാഹ്മണനേ, ആ ശൂലത്തിന്റെ ശക്തിയും, മുമ്പ് ഈ പ്രധാനശൂലത്താൽ ആരെല്ലാം ഏകാന്തയുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചുവെന്നും എനിക്ക് പറയൂ.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । പ്രത്യുവാച മഹാതേജാശ്ച്യവനോ രഘുനന്ദനമ് ।। ൭.൬൭.
ശത്രുഘ്നന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാത്മാവായ ച്യവനൻ, രഘുവംശജനായവനോട് ഉജ്ജ്വലമായ തേജസ്സോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
അസങ്ഖ്യേയാനി കര്മാണി യാന്യസ്യ രഘുനന്ദന । ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭവേ യദ്വൃത്തം തച്ഛൃണഷ്വ മേ ।। ൭.൬൭.
രഘുവംശജാ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആദിപുരുഷൻ ചെയ്ത പ്രവർത്തികൾ അനന്തമാണ്. അവയിൽ സംഭവിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറയാം, നീ കേൾക്കൂ.
അയോധ്യായാം പുരാ രാജാ യുവനാശ്വസുതോ ബലീ । മാന്ധാതേതി സ വിഖ്യാതസ്ത്രിഷു ലോകേഷു വീര്യവാന് ।। ൭.൬൭.
അയോധ്യയിൽ പഴയകാലത്ത് യുവനാശ്വന്റെ മകനായ ശക്തനായ ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. മാൻധാതാ എന്ന പേരിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തനായവൻ.
സ കൃത്വാ പൃഥിവീം കൃത്സ്നാം ശാസനേ പൃഥിവീപതിഃ । സുരലോകമിതോ ജേതുമുദ്യോഗമകരോന്നൃപഃ ।। ൭.൬൭.
അവൻ ഭൂമിയെ മുഴുവനും കീഴടക്കി ഭരിച്ച ശേഷം, ദേവലോകം കീഴടക്കാൻ ഒരുക്കം തുടങ്ങി.
ഇന്ദ്രസ്യ ച ഭയം തീവ്രം സുരാണാം ച മഹാത്മനാമ് । മാന്ധാതരി കൃതോദ്യോഗേ ദേവലോകജിഗീഷയാ ।। ൭.൬൭.
മാൻധാതാവ് ദേവലോകം കീഴടക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രനും മഹാത്മാക്കളായ ദേവന്മാർക്കും വലിയ ഭയം തോന്നി.