സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല തമായുധവിനാകൃതമ് । അപ്രവിഷ്ടം പുരം പൂര്വം ദ്വാരി തിഷ്ഠ ധൃതായുധഃ ।। ൭.൬൩.
അതുകൊണ്ട്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ആയുധം എടുത്തിട്ടില്ലാത്തപ്പോൾ, നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, ആയുധം ധരിച്ച് വാതിലിൽ നിന്നുകൊൾക.
അപ്രവിഷ്ടം ച ഭവനം യുദ്ധായ പുരുഷര്ഷഭ । ആഹ്വയേഥാ മഹാബാഹോ തതോ ഹന്താസി രാക്ഷസമ് ।। ൭.൬൩.
ഭവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, യുദ്ധത്തിന് അവനെ വിളിച്ചു ചോദ്യാവകാശം ഉണ്ട്. അതിനുശേഷം, മഹാബാഹുവായവനേ, നീ ആ രാക്ഷസനെ കൊല്ലും.
അന്യഥാ ക്രിയമാണേ തു അവധ്യഃ സ ഭവിഷ്യതി । യദി ത്വേവം കൃതേ വീര വിനാശമുപയാസ്യതി ।। ൭.൬൩.
ഇതിനു വിപരീതമായി ചെയ്യുകയാണെങ്കില് അവന് അജേയനാകും. പക്ഷേ, നീ ഈ വിധം ചെയ്താല്, വീരനേ, അവന് നശിക്കും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ശൂലസ്യ ച വിപര്യയഃ । ശ്രീമതഃ ശിതികണ്ഠസ്യ കൃത്യം ഹി ദുരതിക്രമമ് ।। ൭.൬൩.
ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശൂലത്തിന്റെ തിരിച്ചുപോകലും വിശദീകരിച്ചു. ശീതികണ്ഠന് നല്കിയ ആജ്ഞ മറികടക്കാനാവാത്തതാണ്.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയില് അറുപത്തിമൂന്നാമത്തെ സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ ച കാകുത്സ്ഥം പ്രശസ്യ ച പുനഃ പുനഃ । പുനരേവാപരം വാക്യമുവാച രഘുനന്ദനഃ ।। ൭.൬൪.
ഇങ്ങനെ കാകുത്സ്ഥനോടു പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചശേഷം, രഘുവംശജന് മറ്റൊരു വാക്ക് പറഞ്ഞു.
ഇമാന്യശ്വസഹസ്രാണി ചത്വാരി പുരുഷര്ഷഭ । രഥാനാം ദ്വേ സഹസ്രേ ച ഗജാനാം ശതമുത്തമമ് ।। ൭.൬൪.
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ നാലായിരം കുതിരകളും ഇരായിരം രഥങ്ങളും നൂറ് ഉത്തമമായ ആനകളും നിനക്കാണ്.
അന്തരാ പണവീഥ്യശ്ച നാനാപണ്യോപശോഭിതാഃ । അനുഗച്ഛന്തു കാകുത്സ്ഥം തഥൈവ നടനര്തകാഃ ।। ൭.൬൪.
നാനാവിധ വസ്തുക്കളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഇടയ്ക്കുള്ള ചന്തകളും, നടനും നർത്തകനും അടങ്ങിയ സംഘങ്ങളും കാകുത്സ്ഥനോടൊപ്പം പോകട്ടെ.
ഹിരണ്യസ്യ സുവര്ണസ്യ നിയുതം പുരുഷര്ഷഭ । ആദായ ഗച്ഛ ശത്രുഘ്ന പര്യാപ്തധനവാഹനഃ ।। ൭.൬൪.
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ഒരു ലക്ഷം പൊന്നും സ്വർണ്ണവും എടുക്കുക. ശത്രുഘ്നാ, ധനവും വാഹനങ്ങളും സമൃദ്ധമായി നീ പോവുക.
ബലം ച സുഭൃതം വീര ഹൃഷ്ടപുഷ്ടമനുദ്ധതമ് । സമ്ഭാഷാസമ്പ്രദാനേന രഞ്ജയസ്വ നഗേത്തമ ।। ൭.൬൪.
വീരനേ, സന്തോഷത്തോടും ഉത്സാഹത്തോടും കൂടിയ, നല്ല രീതിയിൽ പരിപാലിക്കപ്പെട്ട, വിനയമുള്ള സൈന്യത്താൽ, സംഭാഷണവും സമ്മാനങ്ങളും നൽകി ആ നഗരം സന്തോഷിപ്പിക്കണം.
ന ഹ്യര്ഥാസ്തത്ര തിഷ്ഠന്തി ന ദാരാ ന ച ബാന്ധവാഃ । സുപ്രീതോ ഭൃത്യവര്ഗശ്ച യത്ര തിഷ്ഠസി രാഘവ ।। ൭.൬൪.
അവിടെ ധനവും ഭാര്യമാരും ബന്ധുക്കളും നിലനിൽക്കില്ല; രാഘവനേ, നീ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെയാണ് സന്തോഷത്തോടെ ഭൃത്യവർഗ്ഗം മാത്രം.
തതോ ഹൃഷ്ടജനാകീര്ണാം പ്രസ്ഥാപ്യ മഹതീം ചമൂമ് । ഏക ഏവ ധനുഷ്പാണിര്ഗച്ഛ ത്വം മധുനോ വനമ് ।। ൭.൬൪.
പിന്നീട് സന്തോഷം നിറഞ്ഞ വലിയ സൈന്യത്തെ അയച്ചു, നീ ഒരുവൻ മാത്രം വില്ലുമായി മധുവിന്റെ കാടിലേക്ക് പോവുക.
യഥാ ത്വാം ന പ്രജാനാതി ഗച്ഛന്തം യുദ്ധകാങ്ക്ഷിണമ് । ലവണസ്തു മധോഃ പുത്രസ്തഥാ ഗച്ഛേരശങ്കിതമ് ।। ൭.൬൪.
നീ യുദ്ധത്തിന് പോകുന്നതു ആരും അറിയാതെപോലെ, മധുവിന്റെ മകനായ ലവണനും സംശയമില്ലാതെ പോകട്ടെ.
ന തസ്യ മൂത്യുരന്യോ ഽസ്തി കശ്ചിദ്ധി പുരുഷര്ഷഭ । ദര്ശനം യോ ഽഭിഗച്ഛേത സ വധ്യോ ലവണേന ഹി ।। ൭.൬൪.
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, അവനു വേറൊരു മരണവഴി ഇല്ല; ആരെങ്കിലും അവനെ സമീപിച്ചാൽ, അവൻ ലവണനാൽ കൊല്ലപ്പെടും.
സ ഹി ഗ്രീഷ്മോ ഽപയാതേ തു വര്ഷാരാത്ര ഉപാഗതേ । ഹന്യാസ്ത്വം ലവണം സൌമ്യ സഹി കാലോ ഽസ്യ ദുര്മതേഃ ।। ൭.൬൪.
വെയിൽക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മഴക്കാലം എത്തിയാൽ, സുമുഖനേ, നീ ലവണനെ കൊല്ലണം; അതാണ് ഈ ദുഷ്ടന്റെ സമയമെന്ന് അറിയുക.
മഹര്ഷീംസ്തു പുരത്കൃത്യ പ്രയാന്തു തവ സൌനികാഃ । യഥാ ഗ്രീഷ്മാവശേഷേണ തരേയുര്ജാഹ്നവീജലമ് ।। ൭.൬൪.
നിന്റെ സൈനികർ മഹർഷിമാരെ മുന്നിൽ വെച്ച്, വേനലിന്റെ അവസാനം ജാഹ്നവീ നദി കടക്കാൻ പോകട്ടെ.
തത്ര സ്ഥാപ്യ ബലം സര്വം നദീതീരേ സമാഹിതഃ । അഗ്രതോ ധനുഷാ സാര്ധം ഗച്ഛ ത്വം ലഘുവിക്രമഃ ।। ൭.൬൪.
നദീതീരത്ത് മുഴുവൻ സൈന്യവും ശ്രദ്ധയോടെ നിലനിർത്തി, നീ വില്ലുമായി മുന്നോട്ട് വേഗത്തിൽ പോവുക.
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ശത്രുഘ്നസ്താന്മഹാബലാന് । സേനാമുഖ്യാന്സമാനീയ തതോ വാക്യമുവാച ഹ ।। ൭.൬൪.
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുഘ്നൻ ആ മഹാബലശാലികളായ സൈന്യനേതാക്കളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് അവരോട് പറഞ്ഞു.
ഏതേ വോ ഗണിതാ വാസാ യത്ര തത്ര നിവത്സ്യഥ । സ്ഥാതവ്യം ചാവിരോധേന യഥാ ബാധാ ന കസ്യചിത് ।। ൭.൬൪.
ഇവിടെയാണ് നിങ്ങൾക്ക് താമസത്തിനുള്ള സ്ഥലം. നിങ്ങൾ എവിടെ താമസിച്ചാലും, ആരെയും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കാതെ, സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കുക.
തഥാ താംസ്തു സമാജ്ഞാപ്യ പ്രസ്ഥാപ്യ ച മഹദ്ബലമ് । കൌസല്യാം ച സുമിത്രാം ച കൈകേയീം ചാഭ്യവാദയത് ।। ൭.൬൪.
അങ്ങനെ അവരെല്ലാം നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി വലിയ സൈന്യത്തെ യാത്രയാക്കി, കൌസല്യ, സുമിത്ര, കൈകേയി എന്നിവരോട് ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.
രാമം പ്രദക്ഷിണീകൃത്യ ശിരസാ ഽഭിപ്രണമ്യ ച । രാമേണ ചാഭ്യനുജ്ഞാതഃ ശത്രുഘ്നഃ ശത്രുതാപനഃ ।। ൭.൬൪.
ശത്രുഘ്നൻ, രാമനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, തലകുനിച്ച് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു. രാമൻ അനുമതി നൽകിയ ശേഷം, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശത്രുഘ്നൻ യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ലക്ഷ്മണം ഭരതം ചൈവ പ്രണിപത്യ കൃതാഞ്ജലിഃ । പുരോഹിതം വസിഷ്ഠം ച ശത്രുഘ്നഃ പ്രയതാത്മവാന് । പ്രദക്ഷിണമഥോ കൃത്വാ നിര്ജഗാമ മഹാബലഃ ।। ൭.൬൪.
ശത്രുഘ്നൻ, കയ്യിൽ കൂപ്പി, ലക്ഷ്മണനും ഭരതനും പുരോഹിതനായ വസിഷ്ഠനും നമസ്കരിച്ചു. അവരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത ശേഷം, ആ മഹാബലൻ യാത്രയായി.
പ്രസ്ഥാപ്യ സേനാമഥ സോ ഽഗ്രതസ്തദാ ഗജേന്ദ്രവാജിപ്രവരൌഘസങ്കുലാമ് । ഉപാസ മാസം തു നരേന്ദ്രപാര്ശ്വതസ്ത്വഥ പ്രയാതോ രഘുവംശവര്ധനഃ ।। ൭.൬൪.
ആ സൈന്യം, മികച്ച ആനകളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു. അതിനെ യാത്രയാക്കി, രാജാവിന്റെ അടുത്ത് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞു. പിന്നെ രഘുവംശത്തെ മഹത്വം കൂട്ടുന്നവൻ യാത്രയായി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ചതുഷ്ഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ അറുപത്തിനാലാമത്തെ സർഗ്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
പ്രസ്ഥാപ്യ ച ബലം സര്വം മാസമാത്രോഷിതഃ പഥി । ഏക ഏവാശു ശത്രുഘ്നോ ജഗാമ ത്വരിതം തദാ ।। ൭.൬൫.
സൈന്യത്തെ മുഴുവനും യാത്രയാക്കി, ശത്രുഘ്നൻ വഴിയിൽ ഒരു മാസം മാത്രം താമസിച്ചു. പിന്നെ, ഒരാളായി, വേഗത്തിൽ അവൻ മുന്നോട്ട് പോന്നു.
ദ്വിരാത്രമന്തരേ ശൂര ഉഷ്യ രാഘവനന്ദനഃ । വാല്മീകേരാശ്രമം പുണ്യമഗച്ഛദ്വാസമുത്തമമ് ।। ൭.൬൫.
രഘുവംശത്തിലെ ആ ധീരൻ, രണ്ട് രാത്രികൾ വഴിയിൽ കഴിഞ്ഞ്, വാല്മീകിയുടെ പുണ്യമായ അതുല്യമായ ആശ്രമത്തിലെത്തി.
സോ ഽഭിവാദ്യ മഹാത്മാനം വാല്മീകിം മുനിസത്തമമ് । കൃതാഞ്ജലിരഥോ ഭൂത്വാ വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൬൫.
ശത്രുഘ്നൻ മഹാത്മാവായ വാല്മീകിയെ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു. കയ്യിൽ കൂപ്പി, വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്വസ്തുമിച്ഛാമി ഗുരോഃ കൃത്യാദിഹാഗതഃ । ശ്വഃ പ്രഭാതേ ഗമിഷ്യാമി പ്രതീചീം വാരുണീം ദിശമ് ।। ൭.൬൫.
ഭഗവനെ, ഗുരുവിന്റെ കാര്യത്തിനായി ഞാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഇവിടെ താമസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നാളെ പുലർച്ചെ പടിഞ്ഞാറ് വരുൺദിശയിലേക്കു പോകും.
ശത്രുഘ്നസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ മുനിപുങ്ഗവഃ । പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം സ്വാഗതം തേ മഹായശഃ ।। ൭.൬൫.
ശത്രുഘ്നന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ മഹർഷി സ്നേഹത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ച്, മഹാപ്രശസ്തനായ ശത്രുഘ്നനോട് പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് സ്വാഗതം'.
സ്വമാശ്രമമിദം സൌമ്യ രാഘവാണാം കുലസ്യ ഹി । ആസനം പാദ്യമര്ധ്യം ച നിര്വിശങ്കഃ പ്രതീച്ഛ മേ ।। ൭.൬൫.
സൗമ്യ, ഈ ആശ്രമം രാഘവകുലത്തിനുള്ളതാണു്. ഭയമില്ലാതെ, എന്റെ അതിഥിസൽക്കാരം, ഇരിപ്പിടം, കൈകഴുകാൻ വെള്ളം എന്നിവ സ്വീകരിക്കൂ.