സോ ഽഹം ദ്വിതീയം കാകുത്സ്ഥ ന വക്ഷ്യാമി തവോത്തരമ് । മാ ദ്വിതീയേന ദണ്ഡോ വൈ നിപതേന്മയി മാനദ ।। ൭.൬൩.
അതിനാല്, കാകുത്സ്ഥന്, ഞാന് വീണ്ടും മറുപടി പറയില്ല; മാനദ, രണ്ടാമതൊരു ശിക്ഷ എനിക്ക് ലഭിക്കരുതേ.
കാമകാരോ ഹ്യഹം രാജംസ്തവാസ്മി പുരുഷര്ഷഭ । അധര്മം ജഹി കാകുത്സ്ഥ മത്കൃതേ രഘുനന്ദന ।। ൭.൬൩.
രാജാവേ, ഞാന് എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ്, ഞാന് നിനക്കാണ്; കാകുത്സ്ഥന്, രഘുനന്ദന, എന്റെ خاطر അധര്മം നീക്കം ചെയ്യണം.
ഏവമുക്തേ തു ശൂരേണ ശത്രുഘ്നേന മഹാത്മനാ । ഉവാച രാമഃ സംഹൃഷ്ടോ ഭരതം ലക്ഷ്മണം തഥാ ।। ൭.൬൩.
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ രാമന് ഭരതനോടും ലക്ഷ്മണനോടും പറഞ്ഞു.
സമ്ഭാരാനഭിഷേകസ്യ ആനയധ്വം സമാഹിതാഃ । അദ്യൈവ പുരുഷവ്യാഘ്രമഭിഷേക്ഷ്യാമി രാഘവമ് ।। ൭.൬൩.
അഭിഷേകത്തിന് വേണ്ട സാമഗ്രികള് ശ്രദ്ധയോടെ കൊണ്ടുവരൂ; ഇന്ന് രഘുവംശത്തിലെ വീരനെ ഞാന് അഭിഷേകം ചെയ്യും.
പുരോഹിതം ച കാകുത്സ്ഥം നൈഗമാനൃത്വിജസ്തഥാ । മന്ത്രിണശ്ചൈവ താന്സര്വാനാനയധ്വം മമാജ്ഞയാ ।। ൭.൬൩.
കാകുത്സ്ഥാ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം, പുരോഹിതനും നഗരവാസികളും യാഗകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരും മന്ത്രിമാരും ഇവരെല്ലാവരെയും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.
രാജ്ഞഃ ശാസനമാജ്ഞായ തഥാ ഽകുര്വന്മഹാരഥാഃ । അഭിഷേകസമാരമ്ഭം പുരസ്കൃത്യ പുരോധസമ് । പ്രവിഷ്ടാ രാജഭവനം രാജാനോ ബ്രാഹ്മണാസ്തഥാ ।। ൭.൬൩.
രാജാവിന്റെ കല്പന അറിഞ്ഞ മഹാരഥന്മാർ അതുപോലെ പ്രവർത്തിച്ചു. പുരോഹിതനെ മുന്നിൽ വെച്ച് അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടത്തി, രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും രാജഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തഥോ ഽഭിഷേകോ വവൃധേ ശത്രുഘ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । സമ്പ്രഹര്ഷകരഃ ശ്രീമാന്രാഘവസ്യ പുരസ്യ ച ।। ൭.൬൩.
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നന്റെ അഭിഷേകം വലിയ സന്തോഷം പകർന്നു, രാഘവനും നഗരവാസികൾക്കും ആനന്ദം നിറഞ്ഞു.
അഭിഷിക്തസ്തു ശത്രുഘ്നോ ബഭൌ ചാദിത്യസന്നിഭഃ । അഭിഷിക്തഃ പുരാ സ്കന്ദഃ സേന്ദ്രൈരിവ മരുദ്ഗണൈഃ ।। ൭.൬൩.
അഭിഷേകം നേടിയ ശത്രുഘ്നൻ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; പുരാതനകാലത്ത് ഇന്ദ്രനും മരുത്ഗണങ്ങളുമൊത്ത് സ്കന്ദൻ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ടതുപോലെ തന്നെ.
അഭിഷിക്തേ തു ശത്രുഘ്നേ രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ । പൌരാഃ പ്രമുദിതാശ്ചാസന്ബ്രാഹ്മണാശ്ച ബഹുശ്രുതാഃ ।। ൭.൬൩.
കഴിവിൽ യാതൊരു ദോഷവും ഇല്ലാത്ത രാമൻ ശത്രുഘ്നനെ അഭിഷേകം ചെയ്തപ്പോൾ, നഗരവാസികളും വേദപാരായണത്തിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരും വളരെ സന്തോഷിച്ചു.
കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച മങ്ഗലം കേകയീ തഥാ । ചക്രുസ്താ രാജഭവനേ യാശ്ചാന്യാ രാജയോഷിതഃ ।। ൭.൬൩.
കൗസല്യയും സുമിത്രയും കൂടാതെ കേകയിയും, രാജഭവനത്തിലെ മറ്റു രാജമഹിളകളും, മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി.
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനോ യമുനാതീരവാസിനഃ । ഹതം ലവണമാശംസുഃ ശത്രുഘ്നസ്യാഭിഷേചനാത് ।। ൭.൬൩.
യമുനാതീരത്ത് വസിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാർ, ശത്രുഘ്നൻ ലവണാസുരനെ സംഹരിച്ചതിലും അവന്റെ അഭിഷേകത്തിലും സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു.
തതോ ഽഭിഷിക്തം ശത്രുഘ്നമങ്കമാരോപ്യ രാഘവഃ । ഉവാച മധുരാം വാണീം തേജസ്തസ്യാഭിപൂരയന് ।। ൭.൬൩.
ശത്രുഘ്നനെ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം, രാഘവൻ അവനെ തനിക്കു മടിയിൽ ഇരുത്തി, മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു, അവനിൽ ശക്തി നിറച്ചു.
അയം ശരസ്ത്വമോഘസ്തേ ദിവ്യഃ പരപുരഞ്ജയഃ । അനേന ലവണം സൌമ്യ ഹന്താ ഽസി രഘുനന്ദന ।। ൭.൬൩.
നിന്റെ ഈ അമ്പ് ഒരിക്കലും തെറ്റില്ലാത്തതും ദൈവികവും ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതുമാണ്; ഇതുപയോഗിച്ച് നീ ലവണാസുരനെ സംഹരിക്കും, രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേകുന്നവനേ.
സൃഷ്ടഃ ശരോ ഽയം കാകുത്സ്ഥ യദാ ശേതേ മഹാര്ണവേ ।। ൭.൬൩.
കാകുത്സ്ഥാ, ഈ അമ്പ് മഹാസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണു.
സ്വയമ്ഭൂരജിതോ ദേവോ യന്നാപശ്യന്സുരാസുരാഃ । അദൃശ്യഃ സര്വഭൂതാനാം തേനായം തു ശരോത്തമഃ ।। ൭.൬൩.
സ്വയം വിജയം നേടിയ ദേവൻ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും കാണാനാവാത്തവൻ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും അദൃശ്യനായവൻ, ആ മഹാത്മാവാണ് ഈ ഉത്തമമായ അമ്പ് നിർമ്മിച്ചത്.
സൃഷ്ടഃ ക്രോധാഭിഭൂതേന വിനാശാര്ഥം ദുരാത്മനോഃ । മധുകൈടഭയോര്വീര വിഘാതേ വര്തമാനയോഃ । സ്രഷ്ടുകാമേന ലോകാംസ്ത്രീംസ്തൌ ചാനേന ഹതൌ യുധി ।। ൭.൬൩.
വീരാ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയെ തടയാൻ ശ്രമിച്ച ദുഷ്ടന്മാരായ മധുവിനെയും കൈടഭനെയും നശിപ്പിക്കാൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞവൻ ഈ ആയുധം സൃഷ്ടിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ അവരെ ഇതുപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു.
തൌ ഹത്വാ ജനഭോഗാര്ഥം കൈടഭം തു മധും തഥാ । അനേന ശരമുഖ്യേന തതോ ലോകാംശ്ചകാര സഃ ।। ൭.൬൩.
കൈടഭനും മധുവും ജനങ്ങളുടെ സുഖത്തിനായി ഈ പ്രധാനമായ അമ്പ് ഉപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചശേഷം, അവൻ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
നായം മയാ ശരഃ പൂര്വം രാവണസ്യ വധാര്ഥിനാ । മുക്തഃ ശത്രുഘ്ന ഭൂതാനാം മഹാംസ്ത്രാസോ ഭവേദിതി ।। ൭.൬൩.
ശത്രുഘ്നാ, രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ഞാൻ ഈ അമ്പ് മുമ്പ് ഉപയോഗിച്ചില്ല; അതിനാൽ ജീവികൾക്ക് വലിയ ഭയം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ.
യച്ച തസ്യ മഹച്ഛൂലം ത്ര്യമ്ബകേണ മഹാത്മനാ । ദത്തം ശത്രുവിനാശായ മധോരായുധമുത്തമമ് ।। ൭.൬൩.
മഹാത്മാവായ ത്ര്യമ്പകൻ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ നൽകിയ വലിയ ശൂലം, അതാണ് മധുവിന്റെ പ്രധാന ആയുധം.
സ തം നിക്ഷിപ്യ ഭവനേ പൂജ്യമാന പുനഃ പുനഃ । ദിശഃ സര്വാഃ സമാസാദ്യ പ്രാപ്നോത്യാഹാരമുത്തമമ് ।। ൭.൬൩.
അവൻ ആ ആയുധം ഭവനത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും എത്തി, ഉത്തമമായ ആഹാരം ലഭിക്കുന്നു.
യദാ തു യുദ്ധമാകാങ്ക്ഷന് കശ്ചിദേനം സമാഹ്വയേത് । തദാ ശൂലം ഗഹീത്വാ തം ഭസ്മ രക്ഷഃ കരോതി ഹി ।। ൭.൬൩.
യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച് ആരെങ്കിലും അവനെ വിളിച്ചാൽ, അവൻ ആ ശൂലം എടുത്ത്, ആ രാക്ഷസനെ ചാരമാക്കുന്നു.
സ ത്വം പുരുഷശാര്ദൂല തമായുധവിനാകൃതമ് । അപ്രവിഷ്ടം പുരം പൂര്വം ദ്വാരി തിഷ്ഠ ധൃതായുധഃ ।। ൭.൬൩.
അതുകൊണ്ട്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ആയുധം എടുത്തിട്ടില്ലാത്തപ്പോൾ, നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, ആയുധം ധരിച്ച് വാതിലിൽ നിന്നുകൊൾക.
അപ്രവിഷ്ടം ച ഭവനം യുദ്ധായ പുരുഷര്ഷഭ । ആഹ്വയേഥാ മഹാബാഹോ തതോ ഹന്താസി രാക്ഷസമ് ।। ൭.൬൩.
ഭവനത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, യുദ്ധത്തിന് അവനെ വിളിച്ചു ചോദ്യാവകാശം ഉണ്ട്. അതിനുശേഷം, മഹാബാഹുവായവനേ, നീ ആ രാക്ഷസനെ കൊല്ലും.
അന്യഥാ ക്രിയമാണേ തു അവധ്യഃ സ ഭവിഷ്യതി । യദി ത്വേവം കൃതേ വീര വിനാശമുപയാസ്യതി ।। ൭.൬൩.
ഇതിനു വിപരീതമായി ചെയ്യുകയാണെങ്കില് അവന് അജേയനാകും. പക്ഷേ, നീ ഈ വിധം ചെയ്താല്, വീരനേ, അവന് നശിക്കും.
ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം ശൂലസ്യ ച വിപര്യയഃ । ശ്രീമതഃ ശിതികണ്ഠസ്യ കൃത്യം ഹി ദുരതിക്രമമ് ।। ൭.൬൩.
ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശൂലത്തിന്റെ തിരിച്ചുപോകലും വിശദീകരിച്ചു. ശീതികണ്ഠന് നല്കിയ ആജ്ഞ മറികടക്കാനാവാത്തതാണ്.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ത്രിഷഷ്ടിതമഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയില് അറുപത്തിമൂന്നാമത്തെ സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ ച കാകുത്സ്ഥം പ്രശസ്യ ച പുനഃ പുനഃ । പുനരേവാപരം വാക്യമുവാച രഘുനന്ദനഃ ।। ൭.൬൪.
ഇങ്ങനെ കാകുത്സ്ഥനോടു പറഞ്ഞ്, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രശംസിച്ചശേഷം, രഘുവംശജന് മറ്റൊരു വാക്ക് പറഞ്ഞു.
ഇമാന്യശ്വസഹസ്രാണി ചത്വാരി പുരുഷര്ഷഭ । രഥാനാം ദ്വേ സഹസ്രേ ച ഗജാനാം ശതമുത്തമമ് ।। ൭.൬൪.
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ നാലായിരം കുതിരകളും ഇരായിരം രഥങ്ങളും നൂറ് ഉത്തമമായ ആനകളും നിനക്കാണ്.
അന്തരാ പണവീഥ്യശ്ച നാനാപണ്യോപശോഭിതാഃ । അനുഗച്ഛന്തു കാകുത്സ്ഥം തഥൈവ നടനര്തകാഃ ।। ൭.൬൪.
നാനാവിധ വസ്തുക്കളാല് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഇടയ്ക്കുള്ള ചന്തകളും, നടനും നർത്തകനും അടങ്ങിയ സംഘങ്ങളും കാകുത്സ്ഥനോടൊപ്പം പോകട്ടെ.
ഹിരണ്യസ്യ സുവര്ണസ്യ നിയുതം പുരുഷര്ഷഭ । ആദായ ഗച്ഛ ശത്രുഘ്ന പര്യാപ്തധനവാഹനഃ ।। ൭.൬൪.
പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ഒരു ലക്ഷം പൊന്നും സ്വർണ്ണവും എടുക്കുക. ശത്രുഘ്നാ, ധനവും വാഹനങ്ങളും സമൃദ്ധമായി നീ പോവുക.