ഗതോ രാമ ഇതി ശ്രുത്വാ ഹൃഷ്ടഃ പ്രമുദിതോ നൃപഃ। പുനര്ജാതം തദാ മേനേ പുത്രമാത്മാനമേവ ച
രാമൻ പോയിരിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ട രാജാവ് ആനന്ദവും സന്തോഷവുംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞു; ആ സമയത്ത്, തന്റെ മകനെയും തന്നെപോലും പുതുതായി ജനിച്ചവരാണെന്ന് അവൻ അനുഭവിച്ചു.
ചോദയാമാസ താം സേനാം ജഗാമാശു തതഃ പുരീമ്। പതാകാധ്വജിനീം രമ്യാം തൂര്യോദ്ഘുഷ്ടനിനാദിതാമ്
അവൻ സൈന്യത്തെ മുന്നോട്ട് പോവാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു, പതാകകളും കൊടികളും അലങ്കരിച്ച, തുര്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന മനോഹരമായ നഗരത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.
സിക്തരാജപഥാരമ്യാം പ്രകീര്ണകുസുമോത്കരാമ്। രാജപ്രവേശസുമുഖൈഃ പൌരൈര്മങ്ഗലപാണിഭിഃ
പതിതരികളാൽ പുഷ്പങ്ങൾ വിതറിയ, ചൂടുവെള്ളം തളിച്ച രാജപഥം മനോഹരമായിരുന്നു; നഗരവാസികൾ, മംഗളവസ്തുക്കളുമായി രാജാവിനെ പ്രവേശനത്തിൽ വരവേറ്റു.
സമ്പൂര്ണാം പ്രാവിശദ് രാജാ ജനൌഘൈഃ സമലംകൃതാമ്। പൌരൈഃ പ്രത്യുദ്ഗതോ ദൂരം ദ്വിജൈശ്ച പുരവാസിഭിഃ
ജനക്കൂട്ടങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, പൗരന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും നഗരവാസികളും ദൂരത്ത് നിന്ന് വരവേറ്റ നഗരത്തിലേക്ക് രാജാവ് പ്രവേശിച്ചു.
പുത്രൈരനുഗതഃ ശ്രീമാന് ശ്രീമദ്ഭിശ്ച മഹായശാഃ। പ്രവിവേശ ഗൃഹം രാജാ ഹിമവത്സദൃശം പ്രിയമ്
മക്കളും മഹത്വമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളും കൂടെRajാവായ ദശരഥൻ, ഹിമവാൻപോലെ മനോഹരമായ പ്രിയപ്പെട്ട രാജപ്രാസാദത്തിലേക്ക് കയറി.
നനന്ദ സ്വജനൈ രാജാ ഗൃഹേ കാമൈഃ സുപൂജിതഃ। കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച കൈകേയീ ച സുമധ്യമാ
സ്വജനങ്ങളോടൊപ്പം രാജാവ് ആനന്ദിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ട് ആദരിക്കപ്പെട്ടു; കൗസല്യയും സുമിത്രയും മനോഹരനടിയുള്ള കൈകേയിയും സന്തോഷിച്ചു.
വധൂപ്രതിഗ്രഹേ യുക്താ യാശ്ചാന്യാ രാജയോഷിതഃ। തതഃ സീതാം മഹാഭാഗാമൂര്മിലാം ച യശസ്വിനീമ്
വധൂവരവേൽപ്പിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന മറ്റു രാജകുമാരിമാരോടൊപ്പം, അവർ മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതയെയും പ്രശസ്തയായ ഊർമിലയെയും സ്വീകരിച്ചു.
കുശധ്വജസുതേ ചോഭേ ജഗൃഹുര്നൃപയോഷിതഃ। മംഗലാലാപനൈര്ഹോമൈഃ ശോഭിതാഃ ക്ഷൌമവാസസഃ
കുശധ്വജന്റെ രണ്ടു പുത്രിമാരെയും രാജകുമാരിമാർ മംഗളവാക്കുകളും ഹോമങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മനോഹരമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച് സ്വീകരിച്ചു.
ദേവതായതനാന്യാശു സര്വാസ്താഃ പ്രത്യപൂജയന്। അഭിവാദ്യാഭിവാദ്യാംശ്ച സര്വാ രാജസുതാസ്തദാ
അവരൊക്കെയും ദേവതാമന്ദിരങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പൂജിച്ചു; അപ്പോൾ രാജകുമാരന്മാർ എല്ലാവരും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരെ വന്ദിച്ചു.
രേമിരേ മുദിതാഃ സര്വാ ഭര്തൃഭിര്മുദിതാ രഹഃ। കൃതദാരാഃ കൃതാസ്ത്രാശ്ച സധനാഃ സസുഹൃജ്ജനാഃ
എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ഭർത്താക്കന്മാരോടൊപ്പം ഒറ്റയ്ക്കായി ആനന്ദിച്ചു; വിവാഹം പൂർത്തിയാക്കി, ആയുധവിദ്യയും സമ്പത്തും സുഹൃത്തുക്കളും ഉള്ളവരായി.
ശുശ്രൂഷമാണാഃ പിതരം വര്തയന്തി നരര്ഷഭാഃ। കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ രാജാ ദശരഥഃ സുതമ്
പിതാവിനെ സേവിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്ന മഹാപുരുഷന്മാർ അച്ഛനോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു; കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ് രാജാവ് ദശരഥൻ മകനോട് പറഞ്ഞു—
ഭരതം കൈകയീപുത്രമബ്രവീദ് രഘുനന്ദനഃ। അയം കേകയരാജസ്യ പുത്രോ വസതി പുത്രക
കൈകേയിയുടെ മകൻ ഭാരതനോട് രഘുകുലത്തിലെ ആനന്ദം പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ കൈകേയരാജാവിന്റെ മകനാണ്, ഇങ്ങ് താമസിക്കുന്നു, മകനേ.'
ത്വാം നേതുമാഗതോ വീരോ യുധാജിന്മാതുലസ്തവ। ശ്രുത്വാ ദശരഥസ്യൈതദ് ഭരതഃ കൈകയീസുതഃ
'നിന്റെ ധൈര്യശാലിയായ അമ്മാവൻ യുദ്ധാജിത് നിന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.' ദശരഥൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, കൈകേയിയുടെ മകൻ ഭാരതൻ—
ഗമനായാഭിചക്രാമ ശത്രുഘ്നസഹിതസ്തദാ। ആപൃച്ഛ്യ പിതരം ശൂരോ രാമം ചാക്ലിഷ്ടകാരിണമ്
അപ്പോള് ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം ഭരതന് യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായി, അച്ഛനെയും കഷ്ടം അറിയാത്ത കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുന്ന രാമനെയും വിനയത്തോടെ വിടപറഞ്ഞു.
മാതൄശ്ചാപി നരശ്രേഷ്ഠഃ ശത്രുഘ്നസഹിതോ യയൌ। യുധാജിത് പ്രാപ്യ ഭരതം സശത്രുഘ്നം പ്രഹര്ഷിതഃ
ശ്രേഷ്ഠനായ ഭരതന് ശത്രുഘ്നനോടൊപ്പം അമ്മമാരെ സന്ദര്ശിച്ചു. യുധാജിത് ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും കണ്ടപ്പോള് അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു.
സ്വപുരം പ്രാവിശദ് വീരഃ പിതാ തസ്യ തുതോഷ ഹ। ഗതേ ച ഭരതേ രാമോ ലക്ഷ്മണശ്ച മഹാബലഃ
വീരനായ ഭരതന് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു; അച്ഛന് അതില് സന്തോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചു. ഭരതന് പോയതോടെ രാമനും ശക്തനായ ലക്ഷ്മണനും അവിടെ തുടര്ന്നു.
പിതരം ദേവസംകാശം പൂജയാമാസതുസ്തദാ। പിതുരാജ്ഞാം പുരസ്കൃത്യ പൌരകാര്യാണി സര്വശഃ
അപ്പോള് രാമനും ലക്ഷ്മണനും ദൈവത്തോട് സമമായ അച്ഛനെ ആദരിക്കുകയും, അച്ഛന്റെ ആജ്ഞ മുന്നിര്ത്തി നഗരത്തിലെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിര്വഹിച്ചു.
ചകാര രാമഃ സര്വാണി പ്രിയാണി ച ഹിതാനി ച। മാതൃഭ്യോ മാതൃകാര്യാണി കൃത്വാ പരമയന്ത്രിതഃ
രാമന് എല്ലാവര്ക്കും ഇഷ്ടവും ഉപകാരപ്രദവും ആയ കാര്യങ്ങള് ചെയ്തു; അമ്മമാരോടുള്ള കടമകള് പൂര്ത്തിയാക്കി, അതിയായ നിയന്ത്രണത്തോടെ പെരുമാറി.
ഗുരൂണാം ഗുരുകാര്യാണി കാലേ കാലേഽന്വവൈക്ഷത। ഏവം ദശരഥഃ പ്രീതോ ബ്രാഹ്മണാ നൈഗമാസ്തഥാ
അദ്ധ്യാപകര്ക്കുള്ള കടമകള് സമയോചിതമായി നിര്വഹിച്ചു; ഇങ്ങനെ ദശരഥനും ബ്രാഹ്മണരും നഗരവാസികളും സന്തോഷിച്ചു.
രാമസ്യ ശീലവൃത്തേന സര്വേ വിഷയവാസിനഃ। തേഷാമതിയശാ ലോകേ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ
രാമന്റെ നല്ല സ്വഭാവവും പെരുമാറ്റവും കാരണം രാജ്യവാസികള് എല്ലാവരും സന്തോഷിച്ചു; സത്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും അചഞ്ചലനായ രാമന് അവരില് പ്രശസ്തനായി.
സ്വയംഭൂരിവ ഭൂതാനാം ബഭൂവ ഗുണവത്തരഃ। രാമശ്ച സീതയാ സാര്ധം വിജഹാര ബഹൂനൃതൂന്
സ്വയംഭുവനു സമമായ ഗുണശാലിയായ രാമന് സീതയോടൊപ്പം അനേകം കാലങ്ങള് സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
മനസ്വീ തദ്ഗതമനാസ്തസ്യാ ഹൃദി സമര്പിതഃ। പ്രിയാ തു സീതാ രാമസ്യ ദാരാഃ പിതൃകൃതാ ഇതി
രാമന് മനസ്സില് പൂര്ണമായി അവളിലായിരുന്നു; സീതാ അവന്റെ ഹൃദയത്തില് ആഴമായി ഇടം പിടിച്ചു. സീതാ രാമന് പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യയായിരുന്നു, അച്ഛന് തിരഞ്ഞെടുത്തവള്.
ഗുണാദ്രൂപഗുണാച്ചാപി പ്രീതിര്ഭൂയോഽഭിവര്ധതേ। തസ്യാശ്ച ഭര്താ ദ്വിഗുണം ഹൃദയേ പരിവര്തതേ
സീതയുടെ ഗുണവും സൗന്ദര്യവും കാരണം പരസ്പര സ്നേഹം ദിനംപ്രതി വര്ദ്ധിച്ചു; ഭര്ത്താവിന് അവളുടെ ഹൃദയത്തില് ഇരട്ടിയിടം ലഭിച്ചു.
അന്തര്ഗതമപി വ്യക്തമാഖ്യാതി ഹൃദയം ഹൃദാ। തസ്യ ഭൂയോ വിശേഷേണ മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ। ദേവതാഭിഃ സമാ രൂപേ സീതാ ശ്രീരിവ രൂപിണീ
ഹൃദയം ഹൃദയത്തോട് സംസാരിച്ച് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലി സീതാ, ദേവതകളെപ്പോലെയുള്ള രൂപവും ഭാവവും കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ചു.
തയാ സ രാജര്ഷിസുതോഽഭികാമയാ। സമേയിവാനുത്തമരാജകന്യയാ। അതീവ രാമഃ ശുശുഭേ മുദാന്വിതോ വിഭുഃ ശ്രിയാ വിഷ്ണുരിവാമരേശ്വരഃ
അവളോടൊപ്പം രാജർഷിയുടെ മകനായ രാമന് ആഗ്രഹത്തോടെ ഉന്നത രാജകുമാരിയുമായി ഏകീഭവിച്ചു; അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാമന് പ്രകാശിച്ചു, അമരന്മാരുടെ ഇശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ഐശ്വര്യത്തോടുകൂടി.
thumb|പ്രഥമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ പ്രഥമഃ സര്ഗഃ ॥൨-
ശ്രീമദ്-വാല്മീകിരാമായണത്തിലെ അയോധ്യാകാണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ സargaം കേള്ക്കൂ.
സ തത്ര ന്യവസദ് ഭ്രാത്രാ സഹ സത്കാരസത്കൃതഃ। മാതുലേനാശ്വപതിനാ പുത്രസ്നേഹേന ലാലിതഃ
അവന് സഹോദരനോടൊപ്പം അവിടെ താമസിച്ചു, ആദരവും സ്നേഹവും ലഭിച്ചു; കുതിരകളുടെ അധിപനായ അമ്മാവന് മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ അവനെ സംരക്ഷിച്ചു.
തത്രാപി നിവസന്തൌ തൌ തര്പ്യമാണൌ ച കാമതഃ। ഭ്രാതരൌ സ്മരതാം വീരൌ വൃദ്ധം ദശരഥം നൃപമ്
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോള് ആ സഹോദരന്മാര് ഇഷ്ടംപോലെ സുഖിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, വീരന്മാരായ സഹോദരന്മാര് വയസ്സായ രാജാവ് ദശരഥനെ ഓര്ത്തു.
രാജാപി തൌ മഹാതേജാഃ സസ്മാര പ്രോഷിതൌ സുതൌ। ഉഭൌ ഭരതശത്രുഘ്നൌ മഹേന്ദ്രവരുണോപമൌ
മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവും വിദൂരത്ത് കഴിയുന്ന ഭരതനും ശത്രുഘ്നനും, ഇന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യരായ മക്കളെ ഓര്ത്തു.
സര്വ ഏവ തു തസ്യേഷ്ടാശ്ചത്വാരഃ പുരുഷര്ഷഭാഃ। സ്വശരീരാദ് വിനിര്വൃത്താശ്ചത്വാര ഇവ ബാഹവഃ
അവന്റെ നാലു പുത്രന്മാരും പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായിരുന്നു, അവന് അത്യന്തം ഇഷ്ടപ്പെട്ടവരും; അവന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നു ഉദിച്ച നാലു കൈകളെപ്പോലെയായിരുന്നു അവര്.