ഏവമുക്തസ്തു തേനായം ശ്രീമാന് ക്ഷത്രിയപുങ്ഗവഃ । ഉവാച ലക്ഷ്മണം വാക്യം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് ।। ൭.൫൮.
അവനാൽ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ശേഷം, ആ മഹത്വമുള്ള ക്ഷത്രിയൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ഠോ ഭ്രാതരം ദീപ്തതേജസമ് । ന സര്വത്ര ക്ഷമാ വീര പുരുഷേഷു പ്രദൃശ്യതേ ।। ൭.൫൮.
ആനന്ദം പകരുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ തന്റെ ജ്വലിച്ച ശക്തിയുള്ള സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: വീരാ, എല്ലാ പുരുഷന്മാരിലും എല്ലായിടത്തും ക്ഷമ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സൌമിത്രേ ദുഃസഹോ രോഷോ യഥാ ക്ഷാന്തോ യയാതിനാ । സത്ത്വാനുഗം പുരസ്കൃത്യ തന്നിബോധ സമാഹിതഃ ।। ൭.൫൮.
സൗമിത്രേ, യയാതി എന്ന രാജാവ് സത്യസന്ധതയെ മുൻനിർത്തി അത്യന്തം സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത കോപം അടക്കിയിരുന്നു; നീ ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സിലാക്കണം.
നഹുഷസ്യ സുതോ രാജാ യയാതിഃ പൌരവര്ധനഃ । തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം സൌമ്യ രൂപേണാപ്രതിമം ഭുവി ।। ൭.൫൮.
നഹുഷന്റെ മകനായ യയാതി, പൗരവ വംശത്തെ വളർത്തിയ രാജാവിന് ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യമുള്ള രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, സ്നേഹമേറിയവനേ.
ഏകാ തു തസ്യ രാജര്ഷേര്നാഹുഷസ്യ പുരസ്കൃതാ । ശര്മിഷ്ഠാ നാമ ദൈതേയീ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ ।। ൭.൫൮.
അവരിൽ ഒരുത്തി, രാജർഷിയായ നഹുഷൻ ആദരിച്ചവളായ ശർമിഷ്ഠ, ദൈത്യനായ വൃഷപർവ്വന്റെ മകളായിരുന്നു.
അന്യാ തൂശനസഃ പത്നീ യയാതേഃ പുരുഷര്ഷഭ । ന തു സാ ദയിതാ രാജ്ഞോ ദേവയാനീ സുമധ്യമാ ।। ൭.൫൮.
മറ്റൊരുത്തി ഉശനസിന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു, പുരുഷരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; എന്നാൽ അവൾ രാജാവിന് പ്രിയയല്ലായിരുന്നു—സുന്ദരമായ ദേവയാനി.
തയോഃ പുത്രൌ തു സമ്ഭൂതൌ രൂപവന്തൌ സമാഹിതൌ । ശര്മിഷ്ഠാ ഽജനയത്പൂരും ദേവയാനീ യദും തദാ ।। ൭.൫൮.
അവർക്കു രണ്ടു സുന്ദരനും ഗംഭീരനും ആയ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക് പൂരു ജനിച്ചു, ദേവയാനിക്ക് യദു ജനിച്ചു.
പൂരുസ്തു ദയിതോ രാജ്ഞോ ഗുണൈര്മാതൃകൃതേന ച । തതോ ദുഃഖസമാവിഷ്ടോ യദുര്മാതരമബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
പൂരു രാജാവിന് പ്രിയനായിരുന്നു, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കും അമ്മയുടെ പ്രവർത്തികൾക്കും വേണ്ടി; അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ യദു അമ്മയോടു പറഞ്ഞു.
ഭാര്ഗവസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । സഹസേ ഹൃദ്ഗതം ദുഃഖമവമാനം ച ദുഃസഹമ് ।। ൭.൫൮.
ദേവതകളിൽ പാപമില്ലാത്തവനായ ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ചവളായ അമ്മേ, ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള ദുഃഖവും സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത അപമാനവും നീ സഹിക്കുന്നു.
ആവാം ച സഹിതൌ ദേവി പ്രവിശാവ ഹുതാശനമ് । രാജാ തു രമതാം സാര്ധം ദൈത്യപുത്ര്യാ ബഹുക്ഷപാഃ ।। ൭.൫൮.
ദേവി, നമ്മളിരുവരും ചേർന്ന് അഗ്നിയിൽ ചാടാം; രാജാവ് ദൈത്യപുത്രിയോടൊപ്പം അനേകം രാത്രികൾ സന്തോഷത്തോടെ കഴിക്കട്ടെ.
യദി വാ സഹനീയം തേ മാമനുജ്ഞാതുമര്ഹസി । ക്ഷമ ത്വം ന ക്ഷമിഷ്യേ ഽഹം മരിഷ്യാമി ന സംശയഃ ।। ൭.൫൮.
അല്ലെങ്കിൽ, ഇത് സഹിക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ, എന്നെ അനുമതിക്കണം; നീ ക്ഷമിക്കണം, ഞാൻ ക്ഷമിക്കില്ല—നിശ്ചയമായി ഞാൻ മരിക്കും.
പുത്രസ്യ ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ പരമാര്തസ്യ രോദതഃ । ദേവയാനീ തു സങ്ക്രുദ്ധാ സസ്മാര പിതരം തദാ ।। ൭.൫൮.
പരമവേദനയിലും കരയുന്ന പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവയാനി, ക്രോധംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ് അന്നേരം തന്റെ പിതാവിനെ ഓർത്തു.
ഇങ്ഗിതം തദഭിജ്ഞായ ദുഹിതുര്ഭാര്ഗവസ്തദാ । ആഗതസ്ത്വരിതം തത്ര ദേവയാനീ തു യത്ര സാ ।। ൭.൫൮.
മകളുടെ ആംഗ്യം മനസ്സിലാക്കി ഭാർഗവൻ ഉടൻ അതിവേഗം അവളുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ ചാപ്രകൃതിസ്ഥാം താമപ്രഹൃഷ്ടാമചേതനാമ് । പിതാ ദുഹിതരം വാക്യം കിമേതദിതി ചാബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് മാറി സന്തോഷമില്ലാതെ ബോധംകെട്ടിരിക്കുന്ന ദേവയാനിയെ കണ്ട പിതാവ്, 'എന്താണ് ഇത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
പൃച്ഛന്തമസകൃത്തം വൈ ഭാര്ഗവം ദീപ്തതേജസമ് । ദേവയാനീ തു സങ്ക്രുദ്ധാ പിതരം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
തേജസ്സുള്ള ഭാർഗവൻ പലതവണ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ദേവയാനി ക്രോധത്തോടുകൂടി പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
അഹമഗ്നിം വിഷം തീക്ഷ്ണമപോ വാ മുനിസത്തമ । ഭക്ഷയിഷ്യേ പ്രവേക്ഷ്യാമി ന തു ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ് ।। ൭.൫൮.
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ അഗ്നിയിലോ വിഷമോ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിലോ ചാടും; ജീവിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
ന മാം ത്വമവജാനീഷേ ദുഃഖിതാമവമാനിതാമ് । വൃക്ഷസ്യാവജ്ഞയാ ബ്രഹ്മംശ്ഛിദ്യന്തേ വൃക്ഷജീവിനഃ ।। ൭.൫൮.
നീ എന്നെ അവഗണിക്കുന്നില്ല, ഞാൻ ദു:ഖിതയുമാണ്, അപമാനിതയുമാണ്. ഒരു വൃക്ഷത്തെ അവഗണിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, വൃക്ഷങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരെ വെട്ടിക്കളയുന്നതുപോലെയാണ്.
അവജ്ഞയാ ച രാജര്ഷിഃ പരിഭൂയ ച ഭാര്ഗവ । മയ്യവജ്ഞാം പ്രയുങ്ക്തേ ഹി ന ച മാം ബഹു മന്യതേ ।। ൭.൫൮.
അവഗണനയാലും അപമാനത്താലും, ഭാർഗവാ, ആ രാജർഷി എന്നെ നിരസിച്ചു, എന്നെ വിലമതിക്കുന്നില്ല.
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ കോപേനാഭിപരിപ്ലുതഃ । വ്യാഹര്തുമുപചക്രാമ ഭാര്ഗവോ നഹുഷാത്മജമ് ।। ൭.൫൮.
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കോപത്തിൽ മുഴുകി, ഭാർഗവൻ നഹുഷന്റെ മകനോടു സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
യസ്മാന്മാമവജാനീഷേ നാഹുഷ ത്വം ദുരാത്മവാന് । ജരയാ പരയാ ജീര്ണഃ ശൈഥില്യമുപയാസ്യസി ।। ൭.൫൮.
നഹുഷപുത്രാ, നീ എന്നെ അവഗണിച്ചതിനാൽ, ദുഷ്ടചിത്തനേ, നീ അത്യന്തം വൃദ്ധനായ് ക്ഷയത്തിലേക്കു പോകും.
ഏവമുക്ത്വാ ദുഹിതരം സമാശ്വാസ്യ ച ഭാര്ഗവഃ । പുനര്ജഗാമ ബ്രഹ്മര്ഷിര്ഭവനം സ്വം മഹായശാഃ ।। ൭.൫൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, മഹാശ്രീയുള്ള ബ്രഹ്മർഷി ഭാർഗവൻ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി.
സ ഏവമുക്ത്വാ ദ്വിജപുങ്ഗവാഗ്ര്യഃ സുതാം സമാശ്വാസ്യ ച ദേവയാനീമ് । പുനര്യയൌ സൂര്യസമാനതേജാ ദത്ത്വാ ച ശാപം നഹുഷാത്മജായ ।। ൭.൫൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സൂര്യനുപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ, ദേവയാനിയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, നഹുഷപുത്രനോടു ശാപം നൽകി, പിന്നെ പുറപ്പെട്ടു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാൽമീകിമഹർഷിയുടെ മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ അമ്പത്തിയെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
ശ്രുത്വാ തൂശനസം ക്രുദ്ധം തദാ ഽ ഽര്തോ നഹുഷാത്മജഃ । ജരാം പരമികാം പ്രാപ്യ യദും വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൫൯.
ഉശനസിന്റെ കോപം കേട്ടപ്പോൾ, നഹുഷന്റെ മകൻ ദു:ഖിതനായി, അത്യന്തം വൃദ്ധനായി, യദുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദോ ത്വമസി ധര്മജ്ഞോ മദര്ഥം പ്രതിഗൃഹ്യതാമ് । ജരാം പരമികാം പുത്ര ഭോഗൈ രംസ്യേ മഹായശഃ ।। ൭.൫൯.
യദുവേ, നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനാണ്. എന്റെ വേണ്ടി, ഈ അത്യന്തം വൃദ്ധത നീ സ്വീകരിക്കണം, മഹാശ്രീയുള്ള മകനേ, ഞാൻ സുഖങ്ങൾ ആസ്വദിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ന താവത്കൃതകൃത്യോ ഽസ്മി വിഷയേഷു നരര്ഷഭ । അനുഭൂയ തദാ കാമം തതഃ പ്രാപ്സ്യാമ്യഹം ജരാമ് ।। ൭.൫൯.
നരശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ ഇനിയും സുഖങ്ങളിൽ എന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റിയിട്ടില്ല. അതിനുശേഷം ആ ആഗ്രഹങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം ഞാൻ വൃദ്ധത സ്വീകരിക്കും.
യദുസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രത്യുവാച നരര്ഷഭമ് । പുത്രസ്തേ ദയിതഃ പൂരുഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാതു വൈ ജരാമ് ।। ൭.൫൯.
യദു ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നരശ്രേഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ പ്രിയപുത്രനായ പൂരു വൃദ്ധത സ്വീകരിക്കട്ടെ.'
ബഹിഷ്കൃതോ ഽഹമര്ഥേഷു സന്നികര്ഷാച്ച പാര്ഥിവ । പ്രതിഗൃഹ്ണാതു വൈ രാജന് ക സഹാശ്നാതി ഭോജനമ് ।। ൭.൫൯.
രാജാവേ, ഞാൻ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും അടുത്ത ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ആരാണ് ഭക്ഷണം നൽകുന്നത്, ആരാണ് എന്നോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്?
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ രാജാ പൂരുമഥാബ്രവീത് । ഇയം ജരാ മഹാബാഹോ മദര്ഥം പ്രതിഗൃഹ്യതാമ് ।। ൭.൫൯.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് പൂരുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹാബാഹുവേ, എന്റെ വേണ്ടി ഈ വൃദ്ധത നീ സ്വീകരിക്കണം.'
നാഹുഷേണൈവമുക്തസ്തു പൂരുഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത് । ധന്യോ ഽസ്മ്യനുഗൃഹീതോ ഽസ്മി ശാസനേ ഽസ്മി തവ സ്ഥിതഃ ।। ൭.൫൯.
നഹുഷൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പൂരു കയ്യുകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ്, അനുഗ്രഹിതനാണ്, ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നു.'