ബാഢമിത്യേവ വിബുധാ നിമേശ്ചേതസ്തദാ ഽബ്രുവന് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വായുഭൂതശ്ചരിഷ്യസി ।। ൭.൫൭.
'ശരി,' ദേവതകൾ നിമിയോട് പറഞ്ഞു; 'നീ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ വായുപോലെ സഞ്ചരിക്കും.'
ത്വത്കൃതേ ച നിമിഷ്യന്തി ചക്ഷൂംഷി പൃഥിവീപതേ । വായുഭൂതേന ചരതാ വിശ്രമാര്ഥം മുഹുര്മുഹുഃ ।। ൭.൫൭.
നിന്റെ കാരണത്താൽ, ഭൂമിപതേ, കണ്ണുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അടയ്ക്കും, വായുവായി സഞ്ചരിക്കുന്ന നീ വിശ്രമത്തിനായി.
ഏവമുക്ത്വാ തു വിബുധാഃ സര്വേ ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് । ഋഷയോ ഽപി മഹാത്മാനോ നിമേര്ദേഹം സമാഹരന് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവതകളും വന്നപോലെ മടങ്ങി; മഹർഷിമാർ നിമിയുടെ ശരീരം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
അരണിം തത്ര നിക്ഷിപ്യ മഥനം ചക്രുരോജസാ । മന്ത്രഹോമൈര്മഹാത്മാനഃ പുത്രഹേതോര്നിമേസ്തദാ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ അരണി വെച്ച്, ഋഷിമാർ ശക്തിയോടെ അതു ചുരണ്ടി; മഹാത്മാക്കൾ മന്ത്രങ്ങളോടും ഹോമത്തോടും കൂടി നിമിക്ക് പുത്രനായി അങ്ങനെ ചെയ്തു.
അരണ്യാം മഥ്യാമാനായാം പ്രാദുര്ഭൂതോ മഹാതപാഃ । മഥനാന്മിഥിരിത്യാഹുര്ജനനാജ്ജനകോ ഽഭവത് । യസ്മാദ്വിദേഹാത്സമ്ഭൂതോ വൈദേഹസ്തു തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൭.൫൭.
അരണി ചുരണ്ടുമ്പോൾ മഹാതപസ്വി അവിടെ ഉദിച്ചു; ചുരണ്ടലിൽ നിന്നു മിഥി എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു, ജനനത്തിൽ നിന്ന് ജനകൻ ജനിച്ചു; വിദേഹനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ വൈദേഹൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഏവം വിദേഹരാജശ്ച ജനകഃ പൂര്വകോ ഽഭവത് । മിഥിര്നാമ മഹാതേജാസ്തേനായം മൈഥിലോ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, ജനകൻ വിദേഹരാജാക്കളുടെ മുൻഗാമിയായി; മഹാതേജസ്സുള്ള മിഥി എന്നതിൽ നിന്ന് ഈ വൈദേഹവംശം ഉദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ എൺപത്തിയഞ്ചാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവതി രാമേ തു ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ । പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ ।। ൭.൫൮.
ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാവീരനായ ലക്ഷ്മണൻ, അഗ്നിപോലെ തേജസ്സുള്ള മഹാത്മാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
മഹദദ്ഭുതമാശ്ചര്യം വിദേഹസ്യ പുരാതനമ് । നിര്വൃത്തം രാജശാര്ദൂല വസിഷ്ഠസ്യ നിമേസ്സഹ ।। ൭.൫൮.
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പുരാതനമായ വിദേഹരാജ്യത്തിൽ വസിഷ്ഠനും നിമിയും സംബന്ധിച്ചൊരു അത്ഭുതകരമായ വലിയ കഥ നടന്നിരുന്നു.
നിമിസ്തു ക്ഷത്രിയഃ ശൂരോ വിശേഷേണ ച ദീക്ഷിതഃ । ന ക്ഷമാം കൃതവാന്രാജാ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൮.
നിമി എന്ന രാജാവ് ധൈര്യശാലിയായ ഒരു ക്ഷത്രിയനായിരുന്നു, പ്രത്യേകമായി യാഗത്തിനായി നിർബന്ധിതനുമായിരുന്നു; എങ്കിലും മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോടു ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല.
ഏവമുക്തസ്തു തേനായം ശ്രീമാന് ക്ഷത്രിയപുങ്ഗവഃ । ഉവാച ലക്ഷ്മണം വാക്യം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് ।। ൭.൫൮.
അവനാൽ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ശേഷം, ആ മഹത്വമുള്ള ക്ഷത്രിയൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ഠോ ഭ്രാതരം ദീപ്തതേജസമ് । ന സര്വത്ര ക്ഷമാ വീര പുരുഷേഷു പ്രദൃശ്യതേ ।। ൭.൫൮.
ആനന്ദം പകരുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ തന്റെ ജ്വലിച്ച ശക്തിയുള്ള സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: വീരാ, എല്ലാ പുരുഷന്മാരിലും എല്ലായിടത്തും ക്ഷമ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സൌമിത്രേ ദുഃസഹോ രോഷോ യഥാ ക്ഷാന്തോ യയാതിനാ । സത്ത്വാനുഗം പുരസ്കൃത്യ തന്നിബോധ സമാഹിതഃ ।। ൭.൫൮.
സൗമിത്രേ, യയാതി എന്ന രാജാവ് സത്യസന്ധതയെ മുൻനിർത്തി അത്യന്തം സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത കോപം അടക്കിയിരുന്നു; നീ ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സിലാക്കണം.
നഹുഷസ്യ സുതോ രാജാ യയാതിഃ പൌരവര്ധനഃ । തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം സൌമ്യ രൂപേണാപ്രതിമം ഭുവി ।। ൭.൫൮.
നഹുഷന്റെ മകനായ യയാതി, പൗരവ വംശത്തെ വളർത്തിയ രാജാവിന് ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യമുള്ള രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, സ്നേഹമേറിയവനേ.
ഏകാ തു തസ്യ രാജര്ഷേര്നാഹുഷസ്യ പുരസ്കൃതാ । ശര്മിഷ്ഠാ നാമ ദൈതേയീ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ ।। ൭.൫൮.
അവരിൽ ഒരുത്തി, രാജർഷിയായ നഹുഷൻ ആദരിച്ചവളായ ശർമിഷ്ഠ, ദൈത്യനായ വൃഷപർവ്വന്റെ മകളായിരുന്നു.
അന്യാ തൂശനസഃ പത്നീ യയാതേഃ പുരുഷര്ഷഭ । ന തു സാ ദയിതാ രാജ്ഞോ ദേവയാനീ സുമധ്യമാ ।। ൭.൫൮.
മറ്റൊരുത്തി ഉശനസിന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു, പുരുഷരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; എന്നാൽ അവൾ രാജാവിന് പ്രിയയല്ലായിരുന്നു—സുന്ദരമായ ദേവയാനി.
തയോഃ പുത്രൌ തു സമ്ഭൂതൌ രൂപവന്തൌ സമാഹിതൌ । ശര്മിഷ്ഠാ ഽജനയത്പൂരും ദേവയാനീ യദും തദാ ।। ൭.൫൮.
അവർക്കു രണ്ടു സുന്ദരനും ഗംഭീരനും ആയ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക് പൂരു ജനിച്ചു, ദേവയാനിക്ക് യദു ജനിച്ചു.
പൂരുസ്തു ദയിതോ രാജ്ഞോ ഗുണൈര്മാതൃകൃതേന ച । തതോ ദുഃഖസമാവിഷ്ടോ യദുര്മാതരമബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
പൂരു രാജാവിന് പ്രിയനായിരുന്നു, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കും അമ്മയുടെ പ്രവർത്തികൾക്കും വേണ്ടി; അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ യദു അമ്മയോടു പറഞ്ഞു.
ഭാര്ഗവസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । സഹസേ ഹൃദ്ഗതം ദുഃഖമവമാനം ച ദുഃസഹമ് ।। ൭.൫൮.
ദേവതകളിൽ പാപമില്ലാത്തവനായ ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ചവളായ അമ്മേ, ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള ദുഃഖവും സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത അപമാനവും നീ സഹിക്കുന്നു.
ആവാം ച സഹിതൌ ദേവി പ്രവിശാവ ഹുതാശനമ് । രാജാ തു രമതാം സാര്ധം ദൈത്യപുത്ര്യാ ബഹുക്ഷപാഃ ।। ൭.൫൮.
ദേവി, നമ്മളിരുവരും ചേർന്ന് അഗ്നിയിൽ ചാടാം; രാജാവ് ദൈത്യപുത്രിയോടൊപ്പം അനേകം രാത്രികൾ സന്തോഷത്തോടെ കഴിക്കട്ടെ.
യദി വാ സഹനീയം തേ മാമനുജ്ഞാതുമര്ഹസി । ക്ഷമ ത്വം ന ക്ഷമിഷ്യേ ഽഹം മരിഷ്യാമി ന സംശയഃ ।। ൭.൫൮.
അല്ലെങ്കിൽ, ഇത് സഹിക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ, എന്നെ അനുമതിക്കണം; നീ ക്ഷമിക്കണം, ഞാൻ ക്ഷമിക്കില്ല—നിശ്ചയമായി ഞാൻ മരിക്കും.
പുത്രസ്യ ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ പരമാര്തസ്യ രോദതഃ । ദേവയാനീ തു സങ്ക്രുദ്ധാ സസ്മാര പിതരം തദാ ।। ൭.൫൮.
പരമവേദനയിലും കരയുന്ന പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവയാനി, ക്രോധംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ് അന്നേരം തന്റെ പിതാവിനെ ഓർത്തു.
ഇങ്ഗിതം തദഭിജ്ഞായ ദുഹിതുര്ഭാര്ഗവസ്തദാ । ആഗതസ്ത്വരിതം തത്ര ദേവയാനീ തു യത്ര സാ ।। ൭.൫൮.
മകളുടെ ആംഗ്യം മനസ്സിലാക്കി ഭാർഗവൻ ഉടൻ അതിവേഗം അവളുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ ചാപ്രകൃതിസ്ഥാം താമപ്രഹൃഷ്ടാമചേതനാമ് । പിതാ ദുഹിതരം വാക്യം കിമേതദിതി ചാബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് മാറി സന്തോഷമില്ലാതെ ബോധംകെട്ടിരിക്കുന്ന ദേവയാനിയെ കണ്ട പിതാവ്, 'എന്താണ് ഇത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
പൃച്ഛന്തമസകൃത്തം വൈ ഭാര്ഗവം ദീപ്തതേജസമ് । ദേവയാനീ തു സങ്ക്രുദ്ധാ പിതരം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
തേജസ്സുള്ള ഭാർഗവൻ പലതവണ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ദേവയാനി ക്രോധത്തോടുകൂടി പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
അഹമഗ്നിം വിഷം തീക്ഷ്ണമപോ വാ മുനിസത്തമ । ഭക്ഷയിഷ്യേ പ്രവേക്ഷ്യാമി ന തു ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ് ।। ൭.൫൮.
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഞാൻ അഗ്നിയിലോ വിഷമോ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിലോ ചാടും; ജീവിക്കാൻ എനിക്കാവില്ല.
ന മാം ത്വമവജാനീഷേ ദുഃഖിതാമവമാനിതാമ് । വൃക്ഷസ്യാവജ്ഞയാ ബ്രഹ്മംശ്ഛിദ്യന്തേ വൃക്ഷജീവിനഃ ।। ൭.൫൮.
നീ എന്നെ അവഗണിക്കുന്നില്ല, ഞാൻ ദു:ഖിതയുമാണ്, അപമാനിതയുമാണ്. ഒരു വൃക്ഷത്തെ അവഗണിച്ചാൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, വൃക്ഷങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരെ വെട്ടിക്കളയുന്നതുപോലെയാണ്.
അവജ്ഞയാ ച രാജര്ഷിഃ പരിഭൂയ ച ഭാര്ഗവ । മയ്യവജ്ഞാം പ്രയുങ്ക്തേ ഹി ന ച മാം ബഹു മന്യതേ ।। ൭.൫൮.
അവഗണനയാലും അപമാനത്താലും, ഭാർഗവാ, ആ രാജർഷി എന്നെ നിരസിച്ചു, എന്നെ വിലമതിക്കുന്നില്ല.
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ കോപേനാഭിപരിപ്ലുതഃ । വ്യാഹര്തുമുപചക്രാമ ഭാര്ഗവോ നഹുഷാത്മജമ് ।। ൭.൫൮.
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കോപത്തിൽ മുഴുകി, ഭാർഗവൻ നഹുഷന്റെ മകനോടു സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
യസ്മാന്മാമവജാനീഷേ നാഹുഷ ത്വം ദുരാത്മവാന് । ജരയാ പരയാ ജീര്ണഃ ശൈഥില്യമുപയാസ്യസി ।। ൭.൫൮.
നഹുഷപുത്രാ, നീ എന്നെ അവഗണിച്ചതിനാൽ, ദുഷ്ടചിത്തനേ, നീ അത്യന്തം വൃദ്ധനായ് ക്ഷയത്തിലേക്കു പോകും.