പൂര്വം സമഭവത്തത്ര ഹ്യഗസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ । നാഹം സുതസ്തവേത്യുക്ത്വാ മിത്രം തസ്മാദപാക്രമത് ।। ൭.൫൭.
മുന്പ് അവിടെ മഹർഷിയായ അഗസ്ത്യൻ ഉദിച്ചു, 'ഞാൻ നിന്റെ മകൻ അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് മിത്രനിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തദ്ധി തേജസ്തു മിത്രസ്യ ഉര്വസ്യാഃ പൂര്വമാഹിതമ് । തസ്മിന്സമഭവത്കുമ്ഭേ തത്തേജോ യത്ര വാരുണമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ മിത്രന്റെയും ഉർവശിയുടെയും തേജസ് ആദ്യം അവിടെ വെച്ചിരുന്നു; ആ കുമ്പത്തിൽ വരുണന്റെയും തേജസ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ മിത്രാവരുണസമ്ഭവഃ । വസിഷ്ഠസ്തേജസാ യുക്തോ ജജ്ഞേ ഇക്ഷ്വാകുദൈവതമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞ്, മിത്രനും വരുണനും ചേർന്നതിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന്റെ തേജസോടെ ഇക്ഷ്വാകു ദൈവം ജനിച്ചു.
തമിക്ഷ്വാകുര്മഹാതേജാ ജാതമാത്രമനിന്ദിതമ് । വവ്രേ പുരോധസം സൌമ്യ വംശസ്യാസ്യ ഭവായ നഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്രതിഹതമായ മഹാതേജസ്സുള്ള ഇക്ഷ്വാകു ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ തന്റെ വംശത്തിനുവേണ്ടി പുരോഹിതനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവം ത്വപൂര്വദേഹസ്യ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥിതോ നിര്ഗമഃ സൌമ്യ നിമേഃ ശൃണു യഥാ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, സൌമ്യ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പഴയ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ പുറത്ത് വന്നുവെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി നിമിയുടെ കഥയും കേൾക്കു.
ദൃഷ്ട്വാ വിദേഹം രാജാനമൃഷയഃ സര്വ ഏവ തേ । തം ച തേ യോജയാമാസുര്യാഗദീക്ഷാം മനീഷിണഃ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ രാജാവായ വിദേഹനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷികളും ചേർന്ന്, ജ്ഞാനികൾ പോലെ, അവനെ യാഗദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
തം ച ദേഹം നരേന്ദ്രസ്യ രക്ഷന്തി സ്മ ദ്വിജോത്തമാഃ । ഗന്ധൈര്മാല്യൈശ്ച വസ്ത്രൈശ്ച പൌരഭൃത്യസമന്വിതാഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ, നഗരവാസികളും ഭൃത്യന്മാരും ചേർന്ന്, സുഗന്ധവസ്തുക്കളും മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് രാജാവിന്റെ ശരീരം സൂക്ഷിച്ചു.
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ഭൃഗുസ്തത്രേദമബ്രവീത് । ആനയിഷ്യാമി തേ ചേതസ്തുഷ്ടോ ഽസ്മി തവ പാര്ഥിവ ।। ൭.൫൭.
യജ്ഞം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭൃഗു അവിടെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മനസ്സ് തിരികെ കൊണ്ടുവരാം; ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്.'
സുപ്രീതാശ്ച സുരാഃ സര്വേ നിമേശ്ചേതസ്തഥാബ്രുവന് । വരം വരയ രാജര്ഷേ ക്വ തേ ചേതോ നിരൂപ്യതാമ് ।। ൭.൫൭.
എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷത്തോടെ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജർഷേ, ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിന്റെ മനസ്സ് എവിടെ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് പറയു.'
ഏവമുക്തഃ സുരൈഃ സര്വൈര്നിമേശ്ചേതസ്തദാബ്രവീത് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വസേയം സുരസത്തമാഃ ।। ൭.൫൭.
അങ്ങനെ ദേവതകൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, നിമി പറഞ്ഞു: 'ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ പാർക്കട്ടെ.'
ബാഢമിത്യേവ വിബുധാ നിമേശ്ചേതസ്തദാ ഽബ്രുവന് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വായുഭൂതശ്ചരിഷ്യസി ।। ൭.൫൭.
'ശരി,' ദേവതകൾ നിമിയോട് പറഞ്ഞു; 'നീ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ വായുപോലെ സഞ്ചരിക്കും.'
ത്വത്കൃതേ ച നിമിഷ്യന്തി ചക്ഷൂംഷി പൃഥിവീപതേ । വായുഭൂതേന ചരതാ വിശ്രമാര്ഥം മുഹുര്മുഹുഃ ।। ൭.൫൭.
നിന്റെ കാരണത്താൽ, ഭൂമിപതേ, കണ്ണുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അടയ്ക്കും, വായുവായി സഞ്ചരിക്കുന്ന നീ വിശ്രമത്തിനായി.
ഏവമുക്ത്വാ തു വിബുധാഃ സര്വേ ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് । ഋഷയോ ഽപി മഹാത്മാനോ നിമേര്ദേഹം സമാഹരന് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവതകളും വന്നപോലെ മടങ്ങി; മഹർഷിമാർ നിമിയുടെ ശരീരം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
അരണിം തത്ര നിക്ഷിപ്യ മഥനം ചക്രുരോജസാ । മന്ത്രഹോമൈര്മഹാത്മാനഃ പുത്രഹേതോര്നിമേസ്തദാ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ അരണി വെച്ച്, ഋഷിമാർ ശക്തിയോടെ അതു ചുരണ്ടി; മഹാത്മാക്കൾ മന്ത്രങ്ങളോടും ഹോമത്തോടും കൂടി നിമിക്ക് പുത്രനായി അങ്ങനെ ചെയ്തു.
അരണ്യാം മഥ്യാമാനായാം പ്രാദുര്ഭൂതോ മഹാതപാഃ । മഥനാന്മിഥിരിത്യാഹുര്ജനനാജ്ജനകോ ഽഭവത് । യസ്മാദ്വിദേഹാത്സമ്ഭൂതോ വൈദേഹസ്തു തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൭.൫൭.
അരണി ചുരണ്ടുമ്പോൾ മഹാതപസ്വി അവിടെ ഉദിച്ചു; ചുരണ്ടലിൽ നിന്നു മിഥി എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു, ജനനത്തിൽ നിന്ന് ജനകൻ ജനിച്ചു; വിദേഹനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ വൈദേഹൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഏവം വിദേഹരാജശ്ച ജനകഃ പൂര്വകോ ഽഭവത് । മിഥിര്നാമ മഹാതേജാസ്തേനായം മൈഥിലോ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, ജനകൻ വിദേഹരാജാക്കളുടെ മുൻഗാമിയായി; മഹാതേജസ്സുള്ള മിഥി എന്നതിൽ നിന്ന് ഈ വൈദേഹവംശം ഉദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ എൺപത്തിയഞ്ചാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവതി രാമേ തു ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ । പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ ।। ൭.൫൮.
ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാവീരനായ ലക്ഷ്മണൻ, അഗ്നിപോലെ തേജസ്സുള്ള മഹാത്മാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
മഹദദ്ഭുതമാശ്ചര്യം വിദേഹസ്യ പുരാതനമ് । നിര്വൃത്തം രാജശാര്ദൂല വസിഷ്ഠസ്യ നിമേസ്സഹ ।। ൭.൫൮.
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പുരാതനമായ വിദേഹരാജ്യത്തിൽ വസിഷ്ഠനും നിമിയും സംബന്ധിച്ചൊരു അത്ഭുതകരമായ വലിയ കഥ നടന്നിരുന്നു.
നിമിസ്തു ക്ഷത്രിയഃ ശൂരോ വിശേഷേണ ച ദീക്ഷിതഃ । ന ക്ഷമാം കൃതവാന്രാജാ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൮.
നിമി എന്ന രാജാവ് ധൈര്യശാലിയായ ഒരു ക്ഷത്രിയനായിരുന്നു, പ്രത്യേകമായി യാഗത്തിനായി നിർബന്ധിതനുമായിരുന്നു; എങ്കിലും മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോടു ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല.
ഏവമുക്തസ്തു തേനായം ശ്രീമാന് ക്ഷത്രിയപുങ്ഗവഃ । ഉവാച ലക്ഷ്മണം വാക്യം സര്വശാസ്ത്രവിശാരദമ് ।। ൭.൫൮.
അവനാൽ ഇങ്ങനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട ശേഷം, ആ മഹത്വമുള്ള ക്ഷത്രിയൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു.
രാമോ രമയതാം ശ്രേഷ്ഠോ ഭ്രാതരം ദീപ്തതേജസമ് । ന സര്വത്ര ക്ഷമാ വീര പുരുഷേഷു പ്രദൃശ്യതേ ।। ൭.൫൮.
ആനന്ദം പകരുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ തന്റെ ജ്വലിച്ച ശക്തിയുള്ള സഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: വീരാ, എല്ലാ പുരുഷന്മാരിലും എല്ലായിടത്തും ക്ഷമ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
സൌമിത്രേ ദുഃസഹോ രോഷോ യഥാ ക്ഷാന്തോ യയാതിനാ । സത്ത്വാനുഗം പുരസ്കൃത്യ തന്നിബോധ സമാഹിതഃ ।। ൭.൫൮.
സൗമിത്രേ, യയാതി എന്ന രാജാവ് സത്യസന്ധതയെ മുൻനിർത്തി അത്യന്തം സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത കോപം അടക്കിയിരുന്നു; നീ ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സിലാക്കണം.
നഹുഷസ്യ സുതോ രാജാ യയാതിഃ പൌരവര്ധനഃ । തസ്യ ഭാര്യാദ്വയം സൌമ്യ രൂപേണാപ്രതിമം ഭുവി ।। ൭.൫൮.
നഹുഷന്റെ മകനായ യയാതി, പൗരവ വംശത്തെ വളർത്തിയ രാജാവിന് ഭൂമിയിൽ അപരിമിതമായ സൗന്ദര്യമുള്ള രണ്ടു ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, സ്നേഹമേറിയവനേ.
ഏകാ തു തസ്യ രാജര്ഷേര്നാഹുഷസ്യ പുരസ്കൃതാ । ശര്മിഷ്ഠാ നാമ ദൈതേയീ ദുഹിതാ വൃഷപര്വണഃ ।। ൭.൫൮.
അവരിൽ ഒരുത്തി, രാജർഷിയായ നഹുഷൻ ആദരിച്ചവളായ ശർമിഷ്ഠ, ദൈത്യനായ വൃഷപർവ്വന്റെ മകളായിരുന്നു.
അന്യാ തൂശനസഃ പത്നീ യയാതേഃ പുരുഷര്ഷഭ । ന തു സാ ദയിതാ രാജ്ഞോ ദേവയാനീ സുമധ്യമാ ।। ൭.൫൮.
മറ്റൊരുത്തി ഉശനസിന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു, പുരുഷരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ; എന്നാൽ അവൾ രാജാവിന് പ്രിയയല്ലായിരുന്നു—സുന്ദരമായ ദേവയാനി.
തയോഃ പുത്രൌ തു സമ്ഭൂതൌ രൂപവന്തൌ സമാഹിതൌ । ശര്മിഷ്ഠാ ഽജനയത്പൂരും ദേവയാനീ യദും തദാ ।। ൭.൫൮.
അവർക്കു രണ്ടു സുന്ദരനും ഗംഭീരനും ആയ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; ശർമിഷ്ഠയ്ക്ക് പൂരു ജനിച്ചു, ദേവയാനിക്ക് യദു ജനിച്ചു.
പൂരുസ്തു ദയിതോ രാജ്ഞോ ഗുണൈര്മാതൃകൃതേന ച । തതോ ദുഃഖസമാവിഷ്ടോ യദുര്മാതരമബ്രവീത് ।। ൭.൫൮.
പൂരു രാജാവിന് പ്രിയനായിരുന്നു, അവന്റെ ഗുണങ്ങൾക്കും അമ്മയുടെ പ്രവർത്തികൾക്കും വേണ്ടി; അതുകൊണ്ട് ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയ യദു അമ്മയോടു പറഞ്ഞു.
ഭാര്ഗവസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ । സഹസേ ഹൃദ്ഗതം ദുഃഖമവമാനം ച ദുഃസഹമ് ।। ൭.൫൮.
ദേവതകളിൽ പാപമില്ലാത്തവനായ ഭൃഗുവംശത്തിൽ ജനിച്ചവളായ അമ്മേ, ഹൃദയത്തിൽ ഉള്ള ദുഃഖവും സഹിക്കാൻ പറ്റാത്ത അപമാനവും നീ സഹിക്കുന്നു.
ആവാം ച സഹിതൌ ദേവി പ്രവിശാവ ഹുതാശനമ് । രാജാ തു രമതാം സാര്ധം ദൈത്യപുത്ര്യാ ബഹുക്ഷപാഃ ।। ൭.൫൮.
ദേവി, നമ്മളിരുവരും ചേർന്ന് അഗ്നിയിൽ ചാടാം; രാജാവ് ദൈത്യപുത്രിയോടൊപ്പം അനേകം രാത്രികൾ സന്തോഷത്തോടെ കഴിക്കട്ടെ.