ബുധസ്യ പുത്രോ രാജര്ഷിഃ കാശീരാജഃ പുരൂരവാഃ । തമദ്യ ഗച്ഛ ദുര്ബുദ്ധേ സ തേ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൫൬.
'ബുധന്റെ മകനായ കാശിരാജാവും രാജർഷിയുമായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ നീ പോകണം, അജ്ഞാനിയേ; അവൻ നിന്നെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും.'
തതഃ സാ ശാപദോഷേണ പുരൂരവസമഭ്യഗാത് । പ്രതിയാതേ പുരൂരവം ബുധസ്യാത്മജമൌരസമ് ।। ൭.൫൬.
ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി, ഉർവശി ബുധന്റെ മകനായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, അവൻ തിരികെ വന്നശേഷം.
തസ്യ ജജ്ഞേ തതഃ ശ്രീമാനായുഃ പുത്രോ മഹാബലഃ । നഹുഷോ യസ്യ പുത്രസ്തു ബഭൂവേന്ദ്രസമദ്യുതിഃ ।। ൭.൫൬.
അവർക്കു ശേഷം, മഹാബലശാലിയായ ഐയു എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ നഹുഷൻ, ഇന്ദ്രനോടു സമമായ തേജസ്സുള്ളവനായിരുന്നു.
വജ്രമുത്സൃജ്യ വൃത്രായ ഭ്രാന്തേ ഽഥ ത്രിദിവേശ്വരേ । ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി യേനേന്ദ്രത്വം പ്രശാസിതമ് ।। ൭.൫൬.
വജ്രം വൃത്രനിൽ എറിഞ്ഞതോടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവേന്ദ്രൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; അതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ നൂറായിരം വർഷം ഇന്ദ്രപദവി ഭരിച്ചു.
സാ തേന ശാപേന ജഗാമ ഭൂമിം തദോര്വശീ ചാരുദതീ സുനേത്രാ । ബഹൂനി വര്ഷാണ്യവസച്ച സുഭ്രൂഃ ശാപക്ഷയാദിന്ദ്രസദോ യയൌ ച ।। ൭.൫൬.
ആ ശാപം മൂലം ഉർവശി ഭൂമിയിൽ എത്തി; മനോഹരമായ പല്ലുകളും കണ്ണുകളും ഉള്ള അവൾ, അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; ശാപം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ള അവൾ വീണ്ടും ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ അമ്പത്താറാം സർഗം സമാപിച്ചു.
താം ശ്രുത്വാ ദിവ്യസങ്കാശാം കഥാമദ്ഭുതദര്ശനാമ് । ലക്ഷ്മണഃ പരമപ്രീതോ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൫൭.
അത് ദിവ്യമായ പ്രകാശമുള്ള അത്ഭുതകരമായ കഥയെന്ന് കേട്ടു, ലക്ഷ്മണൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാഘവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിക്ഷിപ്തദേഹൌ കാകുത്സ്ഥ കഥം തൌ ദ്വിജപാര്ഥിവൌ । പുനര്ദേഹേന സംയോഗം ജഗ്മുര്ദേവസമ്മതൌ ।। ൭.൫൭.
'കാകുത്സ്ഥാ, ആ രണ്ടു ദ്വിജനും രാജാവും ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ വീണ്ടും ശരീരത്തിൽ എങ്ങനെ ഐക്യമായി?'
തസ്യ തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । താം കഥാം കഥയാമാസ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൭.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, സത്യസന്ധനും ധൈര്യശാലിയുമായവൻ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.
യസ്തു കുമ്ഭോ രഘുശ്രേഷ്ഠ തേജഃപൂര്ണോ മഹാത്മനോഃ । തസ്മിംസ്തേജോമയൌ വിപ്രൌ സമ്ഭൂതാവൃഷിസത്തമൌ ।। ൭.൫൭.
'രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാത്മാക്കളായവരുടെ തേജസ്സാൽ നിറഞ്ഞ ആ കലശത്തിൽ നിന്ന്, പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു മഹർഷിമാർ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ, അവിടെ ഉദിച്ചുവന്നു.'
പൂര്വം സമഭവത്തത്ര ഹ്യഗസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ । നാഹം സുതസ്തവേത്യുക്ത്വാ മിത്രം തസ്മാദപാക്രമത് ।। ൭.൫൭.
മുന്പ് അവിടെ മഹർഷിയായ അഗസ്ത്യൻ ഉദിച്ചു, 'ഞാൻ നിന്റെ മകൻ അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് മിത്രനിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തദ്ധി തേജസ്തു മിത്രസ്യ ഉര്വസ്യാഃ പൂര്വമാഹിതമ് । തസ്മിന്സമഭവത്കുമ്ഭേ തത്തേജോ യത്ര വാരുണമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ മിത്രന്റെയും ഉർവശിയുടെയും തേജസ് ആദ്യം അവിടെ വെച്ചിരുന്നു; ആ കുമ്പത്തിൽ വരുണന്റെയും തേജസ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ മിത്രാവരുണസമ്ഭവഃ । വസിഷ്ഠസ്തേജസാ യുക്തോ ജജ്ഞേ ഇക്ഷ്വാകുദൈവതമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞ്, മിത്രനും വരുണനും ചേർന്നതിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന്റെ തേജസോടെ ഇക്ഷ്വാകു ദൈവം ജനിച്ചു.
തമിക്ഷ്വാകുര്മഹാതേജാ ജാതമാത്രമനിന്ദിതമ് । വവ്രേ പുരോധസം സൌമ്യ വംശസ്യാസ്യ ഭവായ നഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്രതിഹതമായ മഹാതേജസ്സുള്ള ഇക്ഷ്വാകു ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ തന്റെ വംശത്തിനുവേണ്ടി പുരോഹിതനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവം ത്വപൂര്വദേഹസ്യ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥിതോ നിര്ഗമഃ സൌമ്യ നിമേഃ ശൃണു യഥാ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, സൌമ്യ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പഴയ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ പുറത്ത് വന്നുവെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി നിമിയുടെ കഥയും കേൾക്കു.
ദൃഷ്ട്വാ വിദേഹം രാജാനമൃഷയഃ സര്വ ഏവ തേ । തം ച തേ യോജയാമാസുര്യാഗദീക്ഷാം മനീഷിണഃ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ രാജാവായ വിദേഹനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷികളും ചേർന്ന്, ജ്ഞാനികൾ പോലെ, അവനെ യാഗദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
തം ച ദേഹം നരേന്ദ്രസ്യ രക്ഷന്തി സ്മ ദ്വിജോത്തമാഃ । ഗന്ധൈര്മാല്യൈശ്ച വസ്ത്രൈശ്ച പൌരഭൃത്യസമന്വിതാഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ, നഗരവാസികളും ഭൃത്യന്മാരും ചേർന്ന്, സുഗന്ധവസ്തുക്കളും മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് രാജാവിന്റെ ശരീരം സൂക്ഷിച്ചു.
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ഭൃഗുസ്തത്രേദമബ്രവീത് । ആനയിഷ്യാമി തേ ചേതസ്തുഷ്ടോ ഽസ്മി തവ പാര്ഥിവ ।। ൭.൫൭.
യജ്ഞം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭൃഗു അവിടെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മനസ്സ് തിരികെ കൊണ്ടുവരാം; ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്.'
സുപ്രീതാശ്ച സുരാഃ സര്വേ നിമേശ്ചേതസ്തഥാബ്രുവന് । വരം വരയ രാജര്ഷേ ക്വ തേ ചേതോ നിരൂപ്യതാമ് ।। ൭.൫൭.
എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷത്തോടെ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജർഷേ, ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിന്റെ മനസ്സ് എവിടെ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് പറയു.'
ഏവമുക്തഃ സുരൈഃ സര്വൈര്നിമേശ്ചേതസ്തദാബ്രവീത് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വസേയം സുരസത്തമാഃ ।। ൭.൫൭.
അങ്ങനെ ദേവതകൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, നിമി പറഞ്ഞു: 'ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ പാർക്കട്ടെ.'
ബാഢമിത്യേവ വിബുധാ നിമേശ്ചേതസ്തദാ ഽബ്രുവന് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വായുഭൂതശ്ചരിഷ്യസി ।। ൭.൫൭.
'ശരി,' ദേവതകൾ നിമിയോട് പറഞ്ഞു; 'നീ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ വായുപോലെ സഞ്ചരിക്കും.'
ത്വത്കൃതേ ച നിമിഷ്യന്തി ചക്ഷൂംഷി പൃഥിവീപതേ । വായുഭൂതേന ചരതാ വിശ്രമാര്ഥം മുഹുര്മുഹുഃ ।। ൭.൫൭.
നിന്റെ കാരണത്താൽ, ഭൂമിപതേ, കണ്ണുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അടയ്ക്കും, വായുവായി സഞ്ചരിക്കുന്ന നീ വിശ്രമത്തിനായി.
ഏവമുക്ത്വാ തു വിബുധാഃ സര്വേ ജഗ്മുര്യഥാഗതമ് । ഋഷയോ ഽപി മഹാത്മാനോ നിമേര്ദേഹം സമാഹരന് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവതകളും വന്നപോലെ മടങ്ങി; മഹർഷിമാർ നിമിയുടെ ശരീരം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.
അരണിം തത്ര നിക്ഷിപ്യ മഥനം ചക്രുരോജസാ । മന്ത്രഹോമൈര്മഹാത്മാനഃ പുത്രഹേതോര്നിമേസ്തദാ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ അരണി വെച്ച്, ഋഷിമാർ ശക്തിയോടെ അതു ചുരണ്ടി; മഹാത്മാക്കൾ മന്ത്രങ്ങളോടും ഹോമത്തോടും കൂടി നിമിക്ക് പുത്രനായി അങ്ങനെ ചെയ്തു.
അരണ്യാം മഥ്യാമാനായാം പ്രാദുര്ഭൂതോ മഹാതപാഃ । മഥനാന്മിഥിരിത്യാഹുര്ജനനാജ്ജനകോ ഽഭവത് । യസ്മാദ്വിദേഹാത്സമ്ഭൂതോ വൈദേഹസ്തു തതഃ സ്മൃതഃ ।। ൭.൫൭.
അരണി ചുരണ്ടുമ്പോൾ മഹാതപസ്വി അവിടെ ഉദിച്ചു; ചുരണ്ടലിൽ നിന്നു മിഥി എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു, ജനനത്തിൽ നിന്ന് ജനകൻ ജനിച്ചു; വിദേഹനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചതിനാൽ വൈദേഹൻ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
ഏവം വിദേഹരാജശ്ച ജനകഃ പൂര്വകോ ഽഭവത് । മിഥിര്നാമ മഹാതേജാസ്തേനായം മൈഥിലോ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, ജനകൻ വിദേഹരാജാക്കളുടെ മുൻഗാമിയായി; മഹാതേജസ്സുള്ള മിഥി എന്നതിൽ നിന്ന് ഈ വൈദേഹവംശം ഉദിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ എൺപത്തിയഞ്ചാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവം ബ്രുവതി രാമേ തു ലക്ഷ്മണഃ പരവീരഹാ । പ്രത്യുവാച മഹാത്മാനം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ ।। ൭.൫൮.
ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹാവീരനായ ലക്ഷ്മണൻ, അഗ്നിപോലെ തേജസ്സുള്ള മഹാത്മാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
മഹദദ്ഭുതമാശ്ചര്യം വിദേഹസ്യ പുരാതനമ് । നിര്വൃത്തം രാജശാര്ദൂല വസിഷ്ഠസ്യ നിമേസ്സഹ ।। ൭.൫൮.
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, പുരാതനമായ വിദേഹരാജ്യത്തിൽ വസിഷ്ഠനും നിമിയും സംബന്ധിച്ചൊരു അത്ഭുതകരമായ വലിയ കഥ നടന്നിരുന്നു.
നിമിസ്തു ക്ഷത്രിയഃ ശൂരോ വിശേഷേണ ച ദീക്ഷിതഃ । ന ക്ഷമാം കൃതവാന്രാജാ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൮.
നിമി എന്ന രാജാവ് ധൈര്യശാലിയായ ഒരു ക്ഷത്രിയനായിരുന്നു, പ്രത്യേകമായി യാഗത്തിനായി നിർബന്ധിതനുമായിരുന്നു; എങ്കിലും മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠനോടു ക്ഷമ കാണിച്ചില്ല.