സ താം പദ്മപലാശാക്ഷീം പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാമ് । വരുണോ വരയാമാസ മൈഥുനായാപ്സരോവരാമ് ।। ൭.൫൬.
പദ്മപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും ഉള്ള അപ്സരസ്സായ ഉർവശിയെ, വരുണൻ സാംഗികസമാഗമത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചു.
പ്രത്യുവാച തതഃ സാ തു വരുണം പ്രാഞ്ജലിഃ സ്ഥിതാ । മിത്രേണാഹം വൃതാ സാക്ഷാത്പൂര്വമേവ സുരേശ്വര ।। ൭.൫൬.
അപ്പോൾ അവൾ കയ്യൊപ്പിച്ച് വരുണനോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നേരത്തെ തന്നെ മിത്രൻ എന്നെ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.'
വരുണസ്ത്വബ്രവീദ്വാക്യം കന്ദര്പശരപീഡിതഃ । ഇദം തേജഃ സമുത്സ്രക്ഷ്യേ കുമ്ഭേ ഽസ്മിന്ദേവനിര്മിതേ ।। ൭.൫൬.
കാമദേവന്റെ ബാണങ്ങളിൽ പീഡിതനായ വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഈ കലശത്തിൽ ഞാൻ ഈ തേജസ് ഒഴുക്കുന്നു.'
ഏവമുത്സൃജ്യ സുശ്രോണി ത്വയ്യഹം വരവര്ണിനി । കൃതകാമോ ഭവിഷ്യാമി യദി നേച്ഛസി സങ്ഗമമ് ।। ൭.൫൬.
അങ്ങനെ ഞാൻ ഈ തേജസ് നിനക്കിൽ ഒഴുക്കിയാൽ, നീ സങ്കല്പിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ സാന്ത്വനം നേടാം; നീ ചേർച്ച ആഗ്രഹിക്കാത്ത പക്ഷം.'
തസ്യ തല്ലോകപാലസ്യ വരുണസ്യ സുഭാഷിതമ് । ഉര്വശീ പരമപ്രീതാ ശ്രുത്വാ വാക്യമുവാച ഹ ।। ൭.൫൬.
ലോകപാലനായ വരുണന്റെ ഈ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഉർവശി അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കാമമേതദ്ഭവത്വേവം ഹൃദയം മേ ത്വയി സ്ഥിതമ് । ഭാവശ്ചാപ്യധികസ്തുഭ്യം ദേഹോ മിത്രസ്യ തു പ്രഭോ ।। ൭.൫൬.
'എല്ലാം നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആകട്ടെ; എന്റെ മനസ്സ് നിനക്കാണ് ചേർന്നിരിക്കുന്നത്, എന്റെ ഭാവനയും നിനക്കാണ് കൂടുതൽ; എന്നാൽ എന്റെ ശരീരം മിത്രനുള്ളതാണ്, പ്രഭോ.'
ഉര്വശ്യാ ഏവമുക്തസ്തു രേതസ്തന്മഹദദ്ഭുതമ് । ജ്വലദഗ്നിശിഖാപ്രഖ്യം തസ്മിന്കുമ്ഭേ ഹ്യപാസൃജത് ।। ൭.൫൬.
ഉർവശി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വരുണൻ അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ തന്റെ വീര്യം ആ കലശത്തിൽ ഒഴുക്കി.
ഉര്വശീ ത്വഗമത്തത്ര മിത്രോ വൈ യത്ര ദേവതാ । താം തു മിത്രഃ സുസങ്ക്രമ്യ ഉര്വശീമിദമബ്രവീത് ।। ൭.൫൬.
അവിടെ നിന്ന് ഉർവശി മാറി, ദേവന്മാർക്കിടയിൽ മിത്രൻ അവളരികിൽ എത്തി, ഉർവശിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മയാ നിമന്ത്രിതാ പൂര്വം കസ്മാത്ത്വമവസര്ജിതാ । പതിമന്യം വൃതവതീ തസ്മാത്ത്വം ദുഷ്ടചാരിണീ ।। ൭.൫൬.
'ഞാൻ മുമ്പ് നിന്നെ ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ, എങ്കിൽ നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ തെരഞ്ഞത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? അതുകൊണ്ട് നീ ദുഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം കാണിച്ചു.'
അനേന ദുഷ്കൃതേന ത്വം മത്ക്രോധകലുഷീകൃതാ । മനുഷ്യലോകമാസ്ഥായ കഞ്ചിത്കാലം നിവത്സ്യസി ।। ൭.൫൬.
'നിന്റെ ഈ തെറ്റിനാൽ, എന്റെ കോപത്തിൽ മലിനമായതുകൊണ്ട്, നീ മനുഷ്യലോകത്ത് കുറേ കാലം താമസിക്കേണ്ടി വരും.'
ബുധസ്യ പുത്രോ രാജര്ഷിഃ കാശീരാജഃ പുരൂരവാഃ । തമദ്യ ഗച്ഛ ദുര്ബുദ്ധേ സ തേ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൫൬.
'ബുധന്റെ മകനായ കാശിരാജാവും രാജർഷിയുമായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ നീ പോകണം, അജ്ഞാനിയേ; അവൻ നിന്നെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും.'
തതഃ സാ ശാപദോഷേണ പുരൂരവസമഭ്യഗാത് । പ്രതിയാതേ പുരൂരവം ബുധസ്യാത്മജമൌരസമ് ।। ൭.൫൬.
ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി, ഉർവശി ബുധന്റെ മകനായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, അവൻ തിരികെ വന്നശേഷം.
തസ്യ ജജ്ഞേ തതഃ ശ്രീമാനായുഃ പുത്രോ മഹാബലഃ । നഹുഷോ യസ്യ പുത്രസ്തു ബഭൂവേന്ദ്രസമദ്യുതിഃ ।। ൭.൫൬.
അവർക്കു ശേഷം, മഹാബലശാലിയായ ഐയു എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ നഹുഷൻ, ഇന്ദ്രനോടു സമമായ തേജസ്സുള്ളവനായിരുന്നു.
വജ്രമുത്സൃജ്യ വൃത്രായ ഭ്രാന്തേ ഽഥ ത്രിദിവേശ്വരേ । ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി യേനേന്ദ്രത്വം പ്രശാസിതമ് ।। ൭.൫൬.
വജ്രം വൃത്രനിൽ എറിഞ്ഞതോടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവേന്ദ്രൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; അതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ നൂറായിരം വർഷം ഇന്ദ്രപദവി ഭരിച്ചു.
സാ തേന ശാപേന ജഗാമ ഭൂമിം തദോര്വശീ ചാരുദതീ സുനേത്രാ । ബഹൂനി വര്ഷാണ്യവസച്ച സുഭ്രൂഃ ശാപക്ഷയാദിന്ദ്രസദോ യയൌ ച ।। ൭.൫൬.
ആ ശാപം മൂലം ഉർവശി ഭൂമിയിൽ എത്തി; മനോഹരമായ പല്ലുകളും കണ്ണുകളും ഉള്ള അവൾ, അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; ശാപം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ള അവൾ വീണ്ടും ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ അമ്പത്താറാം സർഗം സമാപിച്ചു.
താം ശ്രുത്വാ ദിവ്യസങ്കാശാം കഥാമദ്ഭുതദര്ശനാമ് । ലക്ഷ്മണഃ പരമപ്രീതോ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൫൭.
അത് ദിവ്യമായ പ്രകാശമുള്ള അത്ഭുതകരമായ കഥയെന്ന് കേട്ടു, ലക്ഷ്മണൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാഘവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിക്ഷിപ്തദേഹൌ കാകുത്സ്ഥ കഥം തൌ ദ്വിജപാര്ഥിവൌ । പുനര്ദേഹേന സംയോഗം ജഗ്മുര്ദേവസമ്മതൌ ।। ൭.൫൭.
'കാകുത്സ്ഥാ, ആ രണ്ടു ദ്വിജനും രാജാവും ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ വീണ്ടും ശരീരത്തിൽ എങ്ങനെ ഐക്യമായി?'
തസ്യ തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । താം കഥാം കഥയാമാസ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൭.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, സത്യസന്ധനും ധൈര്യശാലിയുമായവൻ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.
യസ്തു കുമ്ഭോ രഘുശ്രേഷ്ഠ തേജഃപൂര്ണോ മഹാത്മനോഃ । തസ്മിംസ്തേജോമയൌ വിപ്രൌ സമ്ഭൂതാവൃഷിസത്തമൌ ।। ൭.൫൭.
'രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാത്മാക്കളായവരുടെ തേജസ്സാൽ നിറഞ്ഞ ആ കലശത്തിൽ നിന്ന്, പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു മഹർഷിമാർ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ, അവിടെ ഉദിച്ചുവന്നു.'
പൂര്വം സമഭവത്തത്ര ഹ്യഗസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ । നാഹം സുതസ്തവേത്യുക്ത്വാ മിത്രം തസ്മാദപാക്രമത് ।। ൭.൫൭.
മുന്പ് അവിടെ മഹർഷിയായ അഗസ്ത്യൻ ഉദിച്ചു, 'ഞാൻ നിന്റെ മകൻ അല്ല' എന്ന് പറഞ്ഞ് മിത്രനിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി.
തദ്ധി തേജസ്തു മിത്രസ്യ ഉര്വസ്യാഃ പൂര്വമാഹിതമ് । തസ്മിന്സമഭവത്കുമ്ഭേ തത്തേജോ യത്ര വാരുണമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ മിത്രന്റെയും ഉർവശിയുടെയും തേജസ് ആദ്യം അവിടെ വെച്ചിരുന്നു; ആ കുമ്പത്തിൽ വരുണന്റെയും തേജസ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
കസ്യചിത്ത്വഥ കാലസ്യ മിത്രാവരുണസമ്ഭവഃ । വസിഷ്ഠസ്തേജസാ യുക്തോ ജജ്ഞേ ഇക്ഷ്വാകുദൈവതമ് ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ കുറച്ചു കാലം കഴിഞ്ഞ്, മിത്രനും വരുണനും ചേർന്നതിൽ നിന്ന് വസിഷ്ഠന്റെ തേജസോടെ ഇക്ഷ്വാകു ദൈവം ജനിച്ചു.
തമിക്ഷ്വാകുര്മഹാതേജാ ജാതമാത്രമനിന്ദിതമ് । വവ്രേ പുരോധസം സൌമ്യ വംശസ്യാസ്യ ഭവായ നഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്രതിഹതമായ മഹാതേജസ്സുള്ള ഇക്ഷ്വാകു ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ തന്റെ വംശത്തിനുവേണ്ടി പുരോഹിതനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.
ഏവം ത്വപൂര്വദേഹസ്യ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ । കഥിതോ നിര്ഗമഃ സൌമ്യ നിമേഃ ശൃണു യഥാ ഽഭവത് ।। ൭.൫൭.
ഇങ്ങനെ, സൌമ്യ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പഴയ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ പുറത്ത് വന്നുവെന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞു; ഇനി നിമിയുടെ കഥയും കേൾക്കു.
ദൃഷ്ട്വാ വിദേഹം രാജാനമൃഷയഃ സര്വ ഏവ തേ । തം ച തേ യോജയാമാസുര്യാഗദീക്ഷാം മനീഷിണഃ ।। ൭.൫൭.
അവിടെ രാജാവായ വിദേഹനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷികളും ചേർന്ന്, ജ്ഞാനികൾ പോലെ, അവനെ യാഗദീക്ഷയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
തം ച ദേഹം നരേന്ദ്രസ്യ രക്ഷന്തി സ്മ ദ്വിജോത്തമാഃ । ഗന്ധൈര്മാല്യൈശ്ച വസ്ത്രൈശ്ച പൌരഭൃത്യസമന്വിതാഃ ।। ൭.൫൭.
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന്മാർ, നഗരവാസികളും ഭൃത്യന്മാരും ചേർന്ന്, സുഗന്ധവസ്തുക്കളും മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് രാജാവിന്റെ ശരീരം സൂക്ഷിച്ചു.
തതോ യജ്ഞേ സമാപ്തേ തു ഭൃഗുസ്തത്രേദമബ്രവീത് । ആനയിഷ്യാമി തേ ചേതസ്തുഷ്ടോ ഽസ്മി തവ പാര്ഥിവ ।। ൭.൫൭.
യജ്ഞം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭൃഗു അവിടെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മനസ്സ് തിരികെ കൊണ്ടുവരാം; ഞാൻ നിന്നിൽ സന്തോഷവാനാണ്.'
സുപ്രീതാശ്ച സുരാഃ സര്വേ നിമേശ്ചേതസ്തഥാബ്രുവന് । വരം വരയ രാജര്ഷേ ക്വ തേ ചേതോ നിരൂപ്യതാമ് ।। ൭.൫൭.
എല്ലാ ദേവതകളും സന്തോഷത്തോടെ നിമിയോട് പറഞ്ഞു: 'രാജർഷേ, ഒരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കു; നിന്റെ മനസ്സ് എവിടെ സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് പറയു.'
ഏവമുക്തഃ സുരൈഃ സര്വൈര്നിമേശ്ചേതസ്തദാബ്രവീത് । നേത്രേഷു സര്വഭൂതാനാം വസേയം സുരസത്തമാഃ ।। ൭.൫൭.
അങ്ങനെ ദേവതകൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ, നിമി പറഞ്ഞു: 'ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ കണ്ണുകളിൽ പാർക്കട്ടെ.'