അശരീരഃ ശരീരസ്യ കൃതേ ഽന്യസ്യ മഹാമുനിഃ । വസിഷ്ഠഃ സുമഹാതേജാ ജഗാമ പിതുരന്തികമ് ।। ൭.൫൬.
മഹാതേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠമഹർഷി, മറ്റൊരാളുടെ ദേഹത്തിനായി ദേഹരഹിതനായി, തന്റെ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോയി.
സോ ഽഭിവാദ്യ തതഃ പാദൌ ദേവദേവസ്യ ധര്മവിത് । പിതാമഹമഥോവാച വായുഭൂത ഇദം വചഃ ।। ൭.൫൬.
അപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞനായ ദേവദേവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, വായുവായവൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭഗവന്നിമിശാപേന വിദേഹത്വമുപാഗമമ് । ലോകനാഥ മഹാദേവ അണ്ഡജോ ഽപി ത്വമബ്ജജഃ ।। ൭.൫൬.
ഭഗവനെ, നിമിയുടെ ശാപം മൂലം ഞാൻ ദേഹരഹിതനായി. ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകനേ, മഹാദേവാ, നീയും അണ്ഡത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച പദ്മജനാണ്.
സര്വേഷാം ദേഹഹീനാനാം മഹദ്ദുഃഖം ഭവിഷ്യതി । ലുപ്യന്തേ സര്വകാര്യണി ഹീനദേഹസ്യ വൈ പ്രഭോ । ദേഹസ്യാന്യസ്യ സദ്ഭാവേ പ്രസാദം കര്തുമര്ഹസി ।। ൭.൫൬.
ദേഹം ഇല്ലാത്തവർക്കെല്ലാവർക്കും വലിയ ദു:ഖം വരും. ദേഹം ഇല്ലാത്തവനു എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും നഷ്ടമാകും. മറ്റൊരു ദേഹം ലഭിക്കുമെങ്കിൽ ദയചെയ്യണം, പ്രഭോ.
തമുവാച തതോ ബ്രഹ്മാ സ്വയമ്ഭൂരമിതപ്രഭഃ । മിത്രാവരുണജം തേജ പ്രവിശ ത്വം മഹായശഃ ।। ൭.൫൬.
അപ്പോൾ സ്വയംഭുവായ അനന്തപ്രഭയുള്ള ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മിത്രനും വരുണനും ഉള്ള ശക്തിയിൽ നീ പ്രവേശിക്കണം, മഹാശ്രേഷ്ഠനേ.'
അയോനിജസ്ത്വം ഭവിതാ തത്രാപി ദ്വിജസത്തമ । ധര്മേണ മഹതാ യുക്തഃ പുനരേഷ്യസി മേ വശമ് ।। ൭.൫൬.
അവിടെ നീ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, ഗർഭത്തിൽ നിന്നല്ലാതെ ജനിക്കും. വലിയ ധർമ്മം പാലിച്ച് വീണ്ടും എന്റെ വശത്തേക്ക് വരും.
ഏവമുക്തസ്തു ദേവേന ചാഭിവാദ്യ പ്രദക്ഷിണമ് । കൃത്വാ പിതാമഹം തൂര്ണം പ്രയയൌ വരുണാലയമ് ।। ൭.൫൬.
ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, അവൻ വണങ്ങി ബ്രഹ്മാവിനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വേഗത്തിൽ വരുണന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
തമേവ കാലം മിത്രോ ഽപി വരുണത്വമകാരയത് । ക്ഷീരോദേന സഹോപേതഃ പൂജ്യമാനഃ സുരോത്തമൈഃ ।। ൭.൫൬.
അത് തന്നെയായ സമയത്ത്, മിത്രൻ ക്ഷീരോദനോടൊപ്പം ചേർന്ന് അവനെ വരുണന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവനെ ആദരിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു ഉര്വശീ പരമാപ്സരാഃ । യദൃച്ഛയാ തമുദ്ദേശമായയൌ സഖിഭിര്വൃതാ ।। ൭.൫൬.
അത് തന്നെയായ സമയത്ത്, ഉർവശി എന്ന പരമോന്നത അപ്സരസ്സ് സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
താം ദൃഷ്ട്വാ രൂപസമ്പന്നാം ക്രീഡന്തീം വരുണാലയേ । ആവിശത്പരമോ ഹര്ഷോ വരുണം ചോര്വശീകൃതേ ।। ൭.൫൬.
അവളെ, സൗന്ദര്യസമ്പന്നയെയും കളിയിലേർപ്പെട്ടവളെയും വരുണന്റെ ഭവനത്തിൽ കണ്ടപ്പോൾ, ഉർവശിയെ കണ്ടു വരുണന് വലിയ സന്തോഷം തോന്നി.
സ താം പദ്മപലാശാക്ഷീം പൂര്ണചന്ദ്രനിഭാനനാമ് । വരുണോ വരയാമാസ മൈഥുനായാപ്സരോവരാമ് ।। ൭.൫൬.
പദ്മപത്രംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെയുള്ള മുഖവും ഉള്ള അപ്സരസ്സായ ഉർവശിയെ, വരുണൻ സാംഗികസമാഗമത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചു.
പ്രത്യുവാച തതഃ സാ തു വരുണം പ്രാഞ്ജലിഃ സ്ഥിതാ । മിത്രേണാഹം വൃതാ സാക്ഷാത്പൂര്വമേവ സുരേശ്വര ।। ൭.൫൬.
അപ്പോൾ അവൾ കയ്യൊപ്പിച്ച് വരുണനോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, നേരത്തെ തന്നെ മിത്രൻ എന്നെ നേരിട്ട് തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.'
വരുണസ്ത്വബ്രവീദ്വാക്യം കന്ദര്പശരപീഡിതഃ । ഇദം തേജഃ സമുത്സ്രക്ഷ്യേ കുമ്ഭേ ഽസ്മിന്ദേവനിര്മിതേ ।। ൭.൫൬.
കാമദേവന്റെ ബാണങ്ങളിൽ പീഡിതനായ വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാർ നിർമ്മിച്ച ഈ കലശത്തിൽ ഞാൻ ഈ തേജസ് ഒഴുക്കുന്നു.'
ഏവമുത്സൃജ്യ സുശ്രോണി ത്വയ്യഹം വരവര്ണിനി । കൃതകാമോ ഭവിഷ്യാമി യദി നേച്ഛസി സങ്ഗമമ് ।। ൭.൫൬.
അങ്ങനെ ഞാൻ ഈ തേജസ് നിനക്കിൽ ഒഴുക്കിയാൽ, നീ സങ്കല്പിക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ സാന്ത്വനം നേടാം; നീ ചേർച്ച ആഗ്രഹിക്കാത്ത പക്ഷം.'
തസ്യ തല്ലോകപാലസ്യ വരുണസ്യ സുഭാഷിതമ് । ഉര്വശീ പരമപ്രീതാ ശ്രുത്വാ വാക്യമുവാച ഹ ।। ൭.൫൬.
ലോകപാലനായ വരുണന്റെ ഈ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഉർവശി അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കാമമേതദ്ഭവത്വേവം ഹൃദയം മേ ത്വയി സ്ഥിതമ് । ഭാവശ്ചാപ്യധികസ്തുഭ്യം ദേഹോ മിത്രസ്യ തു പ്രഭോ ।। ൭.൫൬.
'എല്ലാം നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആകട്ടെ; എന്റെ മനസ്സ് നിനക്കാണ് ചേർന്നിരിക്കുന്നത്, എന്റെ ഭാവനയും നിനക്കാണ് കൂടുതൽ; എന്നാൽ എന്റെ ശരീരം മിത്രനുള്ളതാണ്, പ്രഭോ.'
ഉര്വശ്യാ ഏവമുക്തസ്തു രേതസ്തന്മഹദദ്ഭുതമ് । ജ്വലദഗ്നിശിഖാപ്രഖ്യം തസ്മിന്കുമ്ഭേ ഹ്യപാസൃജത് ।। ൭.൫൬.
ഉർവശി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വരുണൻ അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന അത്ഭുതകരമായ തന്റെ വീര്യം ആ കലശത്തിൽ ഒഴുക്കി.
ഉര്വശീ ത്വഗമത്തത്ര മിത്രോ വൈ യത്ര ദേവതാ । താം തു മിത്രഃ സുസങ്ക്രമ്യ ഉര്വശീമിദമബ്രവീത് ।। ൭.൫൬.
അവിടെ നിന്ന് ഉർവശി മാറി, ദേവന്മാർക്കിടയിൽ മിത്രൻ അവളരികിൽ എത്തി, ഉർവശിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മയാ നിമന്ത്രിതാ പൂര്വം കസ്മാത്ത്വമവസര്ജിതാ । പതിമന്യം വൃതവതീ തസ്മാത്ത്വം ദുഷ്ടചാരിണീ ।। ൭.൫൬.
'ഞാൻ മുമ്പ് നിന്നെ ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ, എങ്കിൽ നീ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റൊരു ഭർത്താവിനെ തെരഞ്ഞത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? അതുകൊണ്ട് നീ ദുഷ്ടമായ പെരുമാറ്റം കാണിച്ചു.'
അനേന ദുഷ്കൃതേന ത്വം മത്ക്രോധകലുഷീകൃതാ । മനുഷ്യലോകമാസ്ഥായ കഞ്ചിത്കാലം നിവത്സ്യസി ।। ൭.൫൬.
'നിന്റെ ഈ തെറ്റിനാൽ, എന്റെ കോപത്തിൽ മലിനമായതുകൊണ്ട്, നീ മനുഷ്യലോകത്ത് കുറേ കാലം താമസിക്കേണ്ടി വരും.'
ബുധസ്യ പുത്രോ രാജര്ഷിഃ കാശീരാജഃ പുരൂരവാഃ । തമദ്യ ഗച്ഛ ദുര്ബുദ്ധേ സ തേ ഭര്താ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൫൬.
'ബുധന്റെ മകനായ കാശിരാജാവും രാജർഷിയുമായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ നീ പോകണം, അജ്ഞാനിയേ; അവൻ നിന്നെ ഭർത്താവായി സ്വീകരിക്കും.'
തതഃ സാ ശാപദോഷേണ പുരൂരവസമഭ്യഗാത് । പ്രതിയാതേ പുരൂരവം ബുധസ്യാത്മജമൌരസമ് ।। ൭.൫൬.
ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി, ഉർവശി ബുധന്റെ മകനായ പുരൂരവസിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, അവൻ തിരികെ വന്നശേഷം.
തസ്യ ജജ്ഞേ തതഃ ശ്രീമാനായുഃ പുത്രോ മഹാബലഃ । നഹുഷോ യസ്യ പുത്രസ്തു ബഭൂവേന്ദ്രസമദ്യുതിഃ ।। ൭.൫൬.
അവർക്കു ശേഷം, മഹാബലശാലിയായ ഐയു എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ നഹുഷൻ, ഇന്ദ്രനോടു സമമായ തേജസ്സുള്ളവനായിരുന്നു.
വജ്രമുത്സൃജ്യ വൃത്രായ ഭ്രാന്തേ ഽഥ ത്രിദിവേശ്വരേ । ശതം വര്ഷസഹസ്രാണി യേനേന്ദ്രത്വം പ്രശാസിതമ് ।। ൭.൫൬.
വജ്രം വൃത്രനിൽ എറിഞ്ഞതോടെ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവേന്ദ്രൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; അതിന്റെ ഫലമായി, അവൻ നൂറായിരം വർഷം ഇന്ദ്രപദവി ഭരിച്ചു.
സാ തേന ശാപേന ജഗാമ ഭൂമിം തദോര്വശീ ചാരുദതീ സുനേത്രാ । ബഹൂനി വര്ഷാണ്യവസച്ച സുഭ്രൂഃ ശാപക്ഷയാദിന്ദ്രസദോ യയൌ ച ।। ൭.൫൬.
ആ ശാപം മൂലം ഉർവശി ഭൂമിയിൽ എത്തി; മനോഹരമായ പല്ലുകളും കണ്ണുകളും ഉള്ള അവൾ, അനേകം വർഷങ്ങൾ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; ശാപം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ള അവൾ വീണ്ടും ഇന്ദ്രന്റെ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഷട്പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ അമ്പത്താറാം സർഗം സമാപിച്ചു.
താം ശ്രുത്വാ ദിവ്യസങ്കാശാം കഥാമദ്ഭുതദര്ശനാമ് । ലക്ഷ്മണഃ പരമപ്രീതോ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൫൭.
അത് ദിവ്യമായ പ്രകാശമുള്ള അത്ഭുതകരമായ കഥയെന്ന് കേട്ടു, ലക്ഷ്മണൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാഘവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിക്ഷിപ്തദേഹൌ കാകുത്സ്ഥ കഥം തൌ ദ്വിജപാര്ഥിവൌ । പുനര്ദേഹേന സംയോഗം ജഗ്മുര്ദേവസമ്മതൌ ।। ൭.൫൭.
'കാകുത്സ്ഥാ, ആ രണ്ടു ദ്വിജനും രാജാവും ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ദേവന്മാരുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ വീണ്ടും ശരീരത്തിൽ എങ്ങനെ ഐക്യമായി?'
തസ്യ തദ്ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । താം കഥാം കഥയാമാസ വസിഷ്ഠസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൫൭.
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, സത്യസന്ധനും ധൈര്യശാലിയുമായവൻ, മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠന്റെ കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.
യസ്തു കുമ്ഭോ രഘുശ്രേഷ്ഠ തേജഃപൂര്ണോ മഹാത്മനോഃ । തസ്മിംസ്തേജോമയൌ വിപ്രൌ സമ്ഭൂതാവൃഷിസത്തമൌ ।। ൭.൫൭.
'രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മഹാത്മാക്കളായവരുടെ തേജസ്സാൽ നിറഞ്ഞ ആ കലശത്തിൽ നിന്ന്, പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു മഹർഷിമാർ, ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാർ, അവിടെ ഉദിച്ചുവന്നു.'