പുരാ രാമഃ പിതുര്വാക്യാദ്ദണ്ഡകേ വിജനേ വനേ । ഉഷിത്വാ നവ വര്ഷാണി പഞ്ച ചൈവ മഹാവനേ ।। ൭.൫൦.
'മുന്പ് രാമൻ തന്റെ അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം ദണ്ഡകവനത്തിലെ ഏകാന്തമായ കാടിൽ പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞിരുന്നു.'
തതോ ദുഃഖതരം ഭൂയഃ സീതായാ വിപ്രവാസനമ് । പൌരാണാം വചനം ശ്രുത്വാ നൃശംസം പ്രതിഭാതി മേ ।। ൭.൫൦.
'പിന്നീട് സീതയുടെ വ്യതിചാരവും, നഗരവാസികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അതിനേക്കാൾ വേദനാജനകമായതും ക്രൂരമായതും എന്നെ തോന്നുന്നു.'
കോ നു ധര്മാശ്രയഃ സൂത കര്മണ്യസ്മിന്യശോഹരേ । മൈഥിലീം പ്രതിസമ്പ്രാപ്തഃ പൌരൈര്ഹീനാര്ഥവാദിഭിഃ ।। ൭.൫൦.
'സാരഥി, യുക്തിയില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്ന നഗരവാസികളുടെ കാരണമായി മൈഥിലിക്ക് സംഭവിച്ച ഈ അപമാനകരമായ പ്രവൃത്തിയിൽ എന്ത് ധർമ്മം ഉണ്ട്?'
ഏതാ വാചോ ബഹുവിധാഃ ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണഭാഷിതാഃ । സുമന്ത്രഃ ശ്രദ്ധയാ പ്രാജ്ഞോ വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൫൦.
ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞ ഈ പലതരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ജ്ഞാനിയും വിശ്വാസിയുമായ സുമന്ത്രൻ ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ന സന്താപസ്ത്വയാ കാര്യഃ സൌമിത്രേ മൈഥിലീം പ്രതി । ദൃഷ്ടമേതത്പുരാ വിപ്രൈഃ പിതുസ്തേ ലക്ഷ്മണാഗ്രതഃ ।। ൭.൫൦.
'സൗമിത്രി, മൈഥിലിയെ കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല; ഇതെല്ലാം മുമ്പേ ഭവ്യന്മാർ നിന്റെ അച്ഛന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കണ്ടിരുന്നു.'
ഭവിഷ്യതി ദൃഢം രാമോ ദുഃഖപ്രായോ ഽപി സൌഖ്യഭാക് । പ്രാപ്സ്യതേ ച മഹാബാഹുര്വിപ്രയോഗം പ്രിയൈര്ധ്രുവമ് ।। ൭.൫൦.
'ദുഃഖം അനുഭവിച്ചാലും രാമൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കും; വലിയ ബാഹുവുള്ള രാമൻ സന്തോഷം നേടും, എന്നാൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് വേർപാടും അനുഭവിക്കും.'
ത്വാം ചൈവ മൈഥിലീം ചൈവ ശത്രുഘ്നഭരതാവുഭൌ । സന്ത്യജിഷ്യതി ധര്മാത്മാ കാലേന മഹതാ മഹാന് ।। ൭.൫൦.
'മഹാനായ ധർമ്മാത്മാവ്, നീയും മൈഥിലിയും ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും, കാലക്രമത്തിൽ അവൻ വിട്ടൊഴിയുകയും ചെയ്യും.'
ഇദം ത്വയി ന വക്തവ്യം സൌമിത്രേ ഭരതേ ഽപി വാ । രാജ്ഞാ വോ വ്യാഹൃതം വാക്യം ദുര്വാസാ യദുവാച ഹ ।। ൭.൫൦.
'സൗമിത്രി, ഇതെല്ലാം നീയും ഭരതനും പറയരുത്; രാജാവും ദുർവാസാസ്വാമിയും പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്.'
മഹാജനസമീപേ ച മമ ചൈവ നരര്ഷഭ । ഋഷിണാ വ്യാഹൃതം വാക്യം വസിഷ്ഠസ്യ ച സന്നിധൌ ।। ൭.൫൦.
മഹാജനസമൂഹത്തിലും എനിക്ക് മുമ്പിലും മഹർഷി വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ.
ഋഷേസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ മാമാഹ പുരുഷര്ഷഭഃ । സൂത ന ക്വചിദേവം തേ വക്തവ്യം ജനസന്നിധൌ ।। ൭.൫൦.
മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥി, ജനസമൂഹത്തിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും പറയരുത്.'
തസ്യാഹം ലോകപാലസ്യ വാക്യം തത്സുസമാഹിതഃ । നൈവ ജാത്വനൃതം കാര്യമിതി മേ സൌമ്യ ദര്ശനമ് ।। ൭.൫൦.
ലോകപാലന്റെ ആ വാക്ക് ഞാൻ മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ സ്വീകരിച്ചു; ഒരിക്കലും അതിന് വിരുദ്ധമായി ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യരുത് എന്നതാണ് എന്റെ നിലപാട്, സുമുഖ.
സര്വഥൈവ ന വക്തവ്യം മയാ സൌമ്യ തവാഗ്രതഃ । യദി തേ ശ്രവണേ ശ്രദ്ധാ ശ്രൂയതാം രഘുനന്ദന ।। ൭.൫൦.
എന്തായാലും, സുമിത്രപുത്രാ, നിന്റെ മുമ്പിൽ ഞാൻ ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയാൻ പാടില്ല. എന്നാൽ, നീ കേൾക്കുന്നതിൽ വിശ്വാസമുണ്ടെങ്കിൽ, രഘുനന്ദനാ, കേൾക്കുക.
യദ്യപ്യഹം നരേന്ദ്രേണ രഹസ്യം ശ്രാവിതഃ പുരാ । തഥാപ്യുദാഹരിഷ്യാമി ദൈവം ഹി ദുരതിക്രമമ് ।। ൭.൫൦.
മുൻകാലത്ത് രാജാവ് എന്നോട് ഈ രഹസ്യം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറയാൻ തയ്യാറാണ്; കാരണം ദൈവവിധി ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല.
യേനേദമീദൃശം പ്രാപ്തം ദുഃഖം ശോകസമന്വിതമ് । ന ത്വയാ ഭരതേ വാച്യം ശത്രുഘ്നസ്യാപി സന്നിധൌ ।। ൭.൫൦.
ഇതുപോലെയുള്ള ഈ ദു:ഖവും ശോകവും ആരാൽ സംഭവിച്ചുവെന്നത്, നീ ഭാരതനോടോ ശത്രുഘ്നന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലോ പറയരുത്.
തച്ഛ്രുത്വാ ഭാഷിതം തസ്യ ഗമ്ഭീരാര്ഥപദം മഹത് । തഥ്യം ബ്രൂഹീതി സൌമിത്രിഃ സൂതം വാക്യമഥാബ്രവീത് ।। ൭.൫൦.
അവന്റെ ആ ഗൗരവമുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുമിത്രപുത്രൻ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'സത്യം പറയൂ.'
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ പഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമഹർഷിയുടെ ശ്രേഷ്ഠമായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ അമ്പതാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
തഥാ സഞ്ചോദിതഃ സൂതോ ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ । തദ്വാക്യമൃഷിണാ പ്രോക്തം വ്യാഹര്തുമുപചക്രമേ ।। ൭.൫൧.
അങ്ങനെ മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ ആവശ്യമുറപ്പിച്ച് പറഞ്ഞതോടെ, സാരഥി മഹർഷി പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറയാൻ തുടങ്ങി.
പുരാ നാമ്നാ ഹി ദുര്വാസാ അത്രേഃ പുത്രോ മഹാമുനിഃ । വസിഷ്ഠസ്യാശ്രമേ പുണ്യേ വാര്ഷിക്യം സമുവാസ ഹ ।। ൭.൫൧.
പണ്ടെ, ദുർവാസസെന്ന പേരിൽ അത്രിപുതനായ മഹർഷി വസിഷ്ഠന്റെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിൽ വർഷകാലം താമസിച്ചു.
തമാശ്രമം മഹാതേജാഃ പിതാ തേ സുമഹായശാഃ । പുരോഹിതം മഹാത്മാനം ദിദൃക്ഷുരഗമസ്ത്വയമ് ।। ൭.൫൧.
അവിടത്തെത്താൻ, മഹത്തായ തേജസ്സും പ്രശസ്തിയും ഉള്ള നിന്റെ അച്ഛൻ, മഹാത്മാവായ പുരോഹിതനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടെ എത്തി.
സ ദൃഷ്ട്വാ സൂര്യസങ്കാശം ജ്വലന്തമിവ തേജസാ । ഉപവിഷ്ടം വസിഷ്ഠസ്യ സവ്യപാര്ശ്വേ മഹാമുനിമ് ।। ൭.൫൧.
അവിടെ വസിഷ്ഠന്റെ ഇടതുവശത്ത് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശം വീശുന്ന മഹർഷിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.
തൌ മുനീ താപസശ്രേഷ്ഠൌ വിനീതോ ഹ്യഭിവാദയത് । സ താഭ്യാം പൂജിതോ രാജാ സ്വാഗതേനാസനേന ച ൭.൫൧.
ആ രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം ആ രണ്ടു തപസ്വിമാരെയും വന്ദിച്ചു; അവർ സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതവും ഇരിപ്പിടവും നൽകി ആദരിച്ചു.
തേഷാം തത്രോപവിഷ്ടാനാം താസ്താഃ സുമധുരാഃ കഥാഃ । ബഭൂവുഃ പരമര്ഷീണാം മധ്യാദിത്യഗതേ ഽഹനി ।। ൭.൫൧.
അവിടെ ഇരുന്ന്, ആ മഹർഷിമാരുടെ അത്യന്തം മധുരമായ കഥകൾ അവർ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചവരെക്കാളും പറഞ്ഞു.
തതഃ കഥായാം കസ്യാഞ്ചിത്പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രഗ്രഹോ നൃപഃ । ഉവാച തം മഹാത്മാനമത്രേഃ പുത്രം തപോധനമ് ।। ൭.൫൧.
അങ്ങനെ ഒരു കഥ പറയുമ്പോൾ, രാജാവ് കൈകൂപ്പി അത്രിപുതനായ ആ മഹാത്മാവിനോട് ചോദിച്ചു.
ഭഗവന്കിം പ്രമാണേന മമ വംശോ ഭവിഷ്യതി । കിമായുശ്ച ഹി മേ രാമഃ പുത്രാശ്ചാന്യേ കിമായുഷഃ ।। ൭.൫൧.
'ഭഗവൻ, എന്റെ വംശം എത്രകാലം നിലനിൽക്കും? എനിക്ക് എത്ര ആയുസ്സുണ്ടാകും? എന്റെ മകൻ രാമനും മറ്റുമക്കളും എത്രകാലം ജീവിക്കും?'
രാമസ്യ ച സുതാ യേ സ്യുസ്തേഷാമായുഃ കിയദ്ഭവേത് । കാമ്യയാ ഭഗവന്ബൂഹി വംശസ്യാസ്യ ഗതിം മമ ।। ൭.൫൧.
'രാമന്റെ മക്കൾക്ക് എത്ര ആയുസ്സുണ്ടാകും? ഭഗവൻ, ദയവായി എന്റെ ഈ വംശത്തിന്റെ ഭാവി എങ്ങനെയാകും എന്ന് പറയാമോ?'
തച്ഛ്രുത്വാ വ്യാഹൃതം വാക്യം രാജ്ഞോ ദശരഥസ്യ ച । ദുര്വാസാഃ സുമഹാതേജാ വ്യാഹര്തുമുപചക്രമേ ।। ൭.൫൧.
രാജാവ് ദശരഥൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അത്യന്തം ശക്തനായ ദുർവാസസു മറുപടി പറയാൻ തുടങ്ങി.
ശൃണു രാജന്പുരാവൃത്തം തദാ ദേവാസുരേ യുധി । ദൈത്യാഃ സുരൈര്ഭര്ത്സ്യമാനാ ഭൃഗുപത്നീം സമാശ്രിതാഃ ।। ൭.൫൧.
രാജാവേ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ നടന്ന പഴയ യുദ്ധത്തിലെ കഥ കേൾക്കൂ. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ ദൈത്യന്മാർ ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയോടു അഭയം തേടി.
തയാ ദത്താഭയാസ്തത്ര ന്യവസന്നഭയാസ്തദാ ।। ൭.൫൧.
അവൾ അവർക്കു ഭയം ഇല്ലെന്നു ഉറപ്പ് നൽകിയതുകൊണ്ട് അവർ അവിടെ ഭയമില്ലാതെ താമസിച്ചു.
തയാ പരിഗൃഹീതാംസ്താന്ദൃഷ്ട്വാ ക്രുദ്ധഃ സുരേശ്വരഃ । ചക്രേണ ശിതധാരേണ ഭൃഗുപത്ന്യാഃ ശിരോ ഽഹരത് ।। ൭.൫൧.
അവരെ ഭൃഗുപത്നി സംരക്ഷിക്കുന്നതു കണ്ട ദേവേന്ദ്രൻ കോപത്തോടെ തന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ചക്രം കൊണ്ട് ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയുടെ തല വെട്ടി വീഴ്ത്തി.
തതസ്താം നിഹതാം ദൃഷ്ട്വാ പത്നീം ഭൃഗുകുലോദ്വഹഃ । ശശാപ സഹസാ ക്രുദ്ധോ വിഷ്ണും രിപുകുലാര്ദനമ് ।। ൭.൫൧.
ഭാര്യയെ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി കണ്ട ഭൃഗുവിന്റെ വംശത്തിലെ മഹാൻ അതിവേഗം കോപത്തോടെ ശത്രുക്കളുടെ നാശം വരുത്തുന്ന വിഷ്ണുവിനെ ശപിച്ചു.