സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ത്വം രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ । ജനകസ്യ സുതാ രാജ്ഞഃ സ്വാഗതം തേ പതിവ്രതേ ।। ൭.൪൯.
നീ ദശരഥന്റെ മരുമകളും, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയും, രാജാവ് ജനകന്റെ പുത്രിയുമാണ്. ഭർത്തൃഭക്തയായ സീതേ, നിന്നെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.
ആയാന്തീ ചാസി വിജ്ഞാതാ മയാ ധര്മസമാധിനാ । കാരണം ചൈവ സര്വം മേ ഹൃദയേനോപലക്ഷിതമ് ।। ൭.൪൯.
നീ വരികയായിരുന്നു എന്നത് ഞാൻ എന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. നീ വന്നതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എന്റെ ഹൃദയം ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തവ ചൈവ മഹാഭാഗേ വിദിതം മമ തത്ത്വതഃ । സര്വം ച വിദിതം മഹ്യം ത്രൈലോക്യേ യദ്ധി വര്തതേ ।। ൭.൪൯.
മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതേ, നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയാം. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നടക്കുന്ന എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം.
അപാപാം വേദ്മി സീതേ ത്വാം തപോലബ്ധേന ചക്ഷുഷാ । വിസ്രബ്ധാ ഭവ വൈദേഹി സാമ്പ്രതം മയി വര്തസേ ।। ൭.൪൯.
സീതേ, ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ലഭിച്ച ദർശനത്താൽ നീ പാപരഹിതയാണെന്ന് അറിയുന്നു. വൈദേഹി, ഭയമില്ലാതെ വിശ്രമിക്കൂ; ഇനി നീ എന്റെ കൂടെയാണ്.
ആശ്രമസ്യാവിദൂരേ മേ താപസ്യസ്തപസി സ്ഥിതാഃ । താസ്ത്വാം വത്സേ യഥാ വത്സം പാലയിഷ്യന്തി നിത്യശഃ ।। ൭.൪൯.
എന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്. കുട്ടിയേ, പശുക്കൾ കിടാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നിന്നെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കും.
ഇദമര്ധ്യം പ്രതീച്ഛ ത്വം വിസ്രബ്ധാ വിഗതജ്വരാ । യഥാ സ്വഗൃഹമഭ്യേത്യ വിഷാദം ചൈവ മാ കൃഥാഃ ।। ൭.൪൯.
ഈ ആദരവുള്ള അർഘ്യം നീ ഭയമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കൂ. മനസ്സിൽ വിഷമം ഇല്ലാതെ, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കരുത്.
ശ്രുത്വാ തു ഭാഷിതം സീതാ മുനേഃ പരമമദ്ഭുതമ് । ശിരസാ ഽ ഽവന്ദ്യ ചരണൌ തഥേത്യാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിയുടെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട സീത, തലകുനിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തം പ്രയാന്തം മുനിം സീതാ പ്രാഞ്ജലിഃ പൃഷ്ഠതോ ഽന്വഗാത് ।। ൭.൪൯.
മഹർഷി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി സീത അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മുനിമായാന്തം വൈദേഹ്യാ മുനിപത്നയഃ । ഉപാജഗ്മുര്മുദാ യുക്താ വചനം ചേദമബ്രുവന് ।। ൭.൪൯.
വൈദേഹിയുമായി മഹർഷി വരുന്നത് കണ്ടു, ആശ്രമത്തിലെ സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വാഗതം തേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ചിരസ്യാഗമനം ച തേ । അഭിവാദയാമസ്ത്വാം സര്വാ ഉച്യതാം കി ച കുര്മഹേ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം. വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.
താസാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വാല്മീകിരിദമബ്രവീത് । സീതേയം സമനുപ്രാപ്താ പത്നീ രാമസ്യ ധീമതഃ ।। ൭.൪൯.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു വാൽമീകി പറഞ്ഞു: 'ഇവൾ സീതയാണ്, പ്രജ്ഞാവാനായ രാമന്റെ ഭാര്യ, ഇവൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സ്നുഷാ ദശരഥസ്യൈഷാ ജനകസ്യ സുതാ സതീ । അപാപാ പതിനാ ത്യക്താ പരിപാല്യാ മയാ സദാ ।। ൭.൪൯.
ഇവൾ ദശരഥന്റെ മരുമകളും ജനകന്റെ സത്യസന്ധയായ മകളും ആകുന്നു. പാപമില്ലാത്തവളായി ഭർത്താവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഇവളെ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സംരക്ഷിച്ചു.
ഇമാം ഭവന്ത്യഃ(?) പശ്യന്തു സ്നേഹേന പരമേണ ഹി । ഗൌരവാന്മമ വാക്യാച്ച പൂജ്യാ വോ ഽസ്തു വിശേഷതഃ ।। ൭.൪൯.
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവളെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ കാണണം. എന്റെ വാക്കിനോടുള്ള ആദരവിനാൽ ഇവളെ നിങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ആദരിക്കണം.
മുഹുര്മുഹുശ്ച വൈദേഹീം പ്രണിധായ മഹായശാഃ । സ്വമാശ്രമം ശിഷ്യവൃതഃ പുനരായാന്മഹാതപാഃ ।। ൭.൪൯.
പുനഃപുനഃ വൈദേഹിയെ നോക്കി, മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നാല്പത്തൊമ്പതാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തു മൈഥിലീം സീതാമാശ്രമേ സമ്പ്രവേശിതാമ് । സന്താപമഗമദ്ഘോരം ലക്ഷ്മണോ ദീനചേതനഃ ।। ൭.൫൦.
മൈഥിലിയായ സീതയെ ആശ്രമത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണന്റെ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അവൻ അത്യന്തം വേദന അനുഭവിച്ചു.
അബ്രവീച്ച മഹാതേജാഃ സുമന്ത്രം മന്ത്രസാരഥിമ് । സീതാസന്താപജം ദുഃഖം പശ്യ രാമസ്യ സാരഥേ ।। ൭.൫൦.
ശക്തനായ ലക്ഷ്മണൻ, സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥി, സീതയുടെ ദുഃഖം മൂലം രാമന് വന്ന വേദന നീ കാണുക.'
തതോ ദുഃഖതരം കിം നു രാഘവസ്യ ഭവിഷ്യതി । പത്നീം ശുദ്ധസമാചാരാം വിസൃജ്യ ജനകാത്മജാമ് ।। ൭.൫൦.
'പാപമില്ലാത്ത ഭാര്യയായ ജനകന്റെ മകളെ ഉപേക്ഷിച്ച രാഘവനു ഇതിലും വലിയ ദുഃഖം എന്താണ് ഉണ്ടാകാൻ?'
വ്യക്തം ദൈവാദഹം മന്യേ രാഘവസ്യ വിനാ ഭവമ് । വൈദേഹ്യാ സാരഥേ നിത്യം ദൈവം ഹി ദുരതിക്രമമ് ।। ൭.൫൦.
'വൈദേഹിയില്ലാതെ രാഘവന് ഇത് ദൈവത്തിന്റെ വിധിയാണെന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമായി തോന്നുന്നു; സാരഥി, ദൈവത്തിന്റെ വിധി മറികടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.'
യോ ഹി ദേവാന്സഗന്ധര്വാനസുരാന്സഹ രാക്ഷസൈഃ । നിഹന്യാദ്രാഘവഃ ക്രുദ്ധഃ സ ദൈവമനുവര്തതേ ।। ൭.൫൦.
'ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും ഒരുമിച്ച് സംഹരിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഘവനും ദൈവത്തിന്റെ വഴിയെ തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.'
പുരാ രാമഃ പിതുര്വാക്യാദ്ദണ്ഡകേ വിജനേ വനേ । ഉഷിത്വാ നവ വര്ഷാണി പഞ്ച ചൈവ മഹാവനേ ।। ൭.൫൦.
'മുന്പ് രാമൻ തന്റെ അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം ദണ്ഡകവനത്തിലെ ഏകാന്തമായ കാടിൽ പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞിരുന്നു.'
തതോ ദുഃഖതരം ഭൂയഃ സീതായാ വിപ്രവാസനമ് । പൌരാണാം വചനം ശ്രുത്വാ നൃശംസം പ്രതിഭാതി മേ ।। ൭.൫൦.
'പിന്നീട് സീതയുടെ വ്യതിചാരവും, നഗരവാസികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, അതിനേക്കാൾ വേദനാജനകമായതും ക്രൂരമായതും എന്നെ തോന്നുന്നു.'
കോ നു ധര്മാശ്രയഃ സൂത കര്മണ്യസ്മിന്യശോഹരേ । മൈഥിലീം പ്രതിസമ്പ്രാപ്തഃ പൌരൈര്ഹീനാര്ഥവാദിഭിഃ ।। ൭.൫൦.
'സാരഥി, യുക്തിയില്ലാതെ സംസാരിക്കുന്ന നഗരവാസികളുടെ കാരണമായി മൈഥിലിക്ക് സംഭവിച്ച ഈ അപമാനകരമായ പ്രവൃത്തിയിൽ എന്ത് ധർമ്മം ഉണ്ട്?'
ഏതാ വാചോ ബഹുവിധാഃ ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണഭാഷിതാഃ । സുമന്ത്രഃ ശ്രദ്ധയാ പ്രാജ്ഞോ വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൫൦.
ലക്ഷ്മണൻ പറഞ്ഞ ഈ പലതരത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ജ്ഞാനിയും വിശ്വാസിയുമായ സുമന്ത്രൻ ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ന സന്താപസ്ത്വയാ കാര്യഃ സൌമിത്രേ മൈഥിലീം പ്രതി । ദൃഷ്ടമേതത്പുരാ വിപ്രൈഃ പിതുസ്തേ ലക്ഷ്മണാഗ്രതഃ ।। ൭.൫൦.
'സൗമിത്രി, മൈഥിലിയെ കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല; ഇതെല്ലാം മുമ്പേ ഭവ്യന്മാർ നിന്റെ അച്ഛന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ കണ്ടിരുന്നു.'
ഭവിഷ്യതി ദൃഢം രാമോ ദുഃഖപ്രായോ ഽപി സൌഖ്യഭാക് । പ്രാപ്സ്യതേ ച മഹാബാഹുര്വിപ്രയോഗം പ്രിയൈര്ധ്രുവമ് ।। ൭.൫൦.
'ദുഃഖം അനുഭവിച്ചാലും രാമൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കും; വലിയ ബാഹുവുള്ള രാമൻ സന്തോഷം നേടും, എന്നാൽ പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽ നിന്ന് വേർപാടും അനുഭവിക്കും.'
ത്വാം ചൈവ മൈഥിലീം ചൈവ ശത്രുഘ്നഭരതാവുഭൌ । സന്ത്യജിഷ്യതി ധര്മാത്മാ കാലേന മഹതാ മഹാന് ।। ൭.൫൦.
'മഹാനായ ധർമ്മാത്മാവ്, നീയും മൈഥിലിയും ശത്രുഘ്നനും ഭരതനും, കാലക്രമത്തിൽ അവൻ വിട്ടൊഴിയുകയും ചെയ്യും.'
ഇദം ത്വയി ന വക്തവ്യം സൌമിത്രേ ഭരതേ ഽപി വാ । രാജ്ഞാ വോ വ്യാഹൃതം വാക്യം ദുര്വാസാ യദുവാച ഹ ।। ൭.൫൦.
'സൗമിത്രി, ഇതെല്ലാം നീയും ഭരതനും പറയരുത്; രാജാവും ദുർവാസാസ്വാമിയും പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്.'
മഹാജനസമീപേ ച മമ ചൈവ നരര്ഷഭ । ഋഷിണാ വ്യാഹൃതം വാക്യം വസിഷ്ഠസ്യ ച സന്നിധൌ ।। ൭.൫൦.
മഹാജനസമൂഹത്തിലും എനിക്ക് മുമ്പിലും മഹർഷി വസിഷ്ഠന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ആ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠ.
ഋഷേസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ മാമാഹ പുരുഷര്ഷഭഃ । സൂത ന ക്വചിദേവം തേ വക്തവ്യം ജനസന്നിധൌ ।। ൭.൫൦.
മഹർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥി, ജനസമൂഹത്തിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും പറയരുത്.'