സീതാം തു രുദതീം ദൃഷ്ട്വാ തേ തത്ര മുനിദാരകാഃ । പ്രാദ്രവന്യത്ര ഭഗവാനാസ്തേ വാല്മീകിരുഗ്രധീഃ ।। ൭.൪൯.
അവിടെ സീതയെ കരയുന്നതായി കണ്ട സന്യാസിമാരുടെ മക്കൾ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള വാൽമീകി മഹർഷി താമസിച്ചിരുന്നിടത്തേക്ക് ഓടി.
അഭിവാദ്യ മുനേഃ പാദൌ മുനിപുത്രാ മഹര്ഷയേ । സര്വം നിവേദയാമാസുസ്തസ്യാസ്തു രുദിതസ്വനമ് ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, സന്യാസിമാരുടെ മക്കൾ അവിടെ നടന്നതെല്ലാം, സീതയുടെ കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം ഉൾപ്പെടെ, അദ്ദേഹത്തോട് അറിയിച്ചു.
അദൃഷ്ടപൂര്വാ ഭഗവന്കസ്യാപ്യേഷാ മഹാത്മനഃ । പത്നീ ശ്രീരിവ സമ്മോഹാദ്വിരൌതി വികൃതാനനാ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ഇതുപോലൊരു സ്ത്രീയെ, വലിയൊരു മഹാത്മാവിന്റെ ഭാര്യയെ, ഞങ്ങൾ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. അവൾ ഭ്രമത്തിൽ, മുഖം വളച്ചുകൊണ്ട്, ശ്രീദേവിയെപ്പോലെ കരയുകയാണ്.
ഭഗവന്സാധു പശ്യ ത്വം ദേവതാമിവ ഖാച്ച്യുതാമ് । നദ്യാസ്തു തീരേ ഭഗവന്വരസ്ത്രീ കാപി ദുഃഖിതാ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ദയവായി വരികയും നോക്കികൂടേ. ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണ ഒരു ദേവതയെപ്പോലെയുള്ള ഒരു ഉത്തമസ്ത്രീ, നദീതീരത്ത് ദുഃഖത്തോടെ ഇരിക്കുകയാണ്.
ദൃഷ്ടാസ്മാഭിഃ പ്രരുദിതാ ദൃഢം ശോകപരായണാ । അനര്ഹാ ദുഃഖശോകാഭ്യാമേകാം ദീനാം ഹ്യനാഥവത് ।। ൭.൪൯.
ഞങ്ങൾ അവളെ കണ്ടു, കഠിനമായി കരയുന്നതും മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലും മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതും. അവൾക്ക് ഈ ദുഃഖവും ശോകവും അനുയോജ്യമല്ല. അവൾ ഒറ്റയ്ക്കും, ദയനീയയുമായി, ആരും ഇല്ലാത്തവളെപ്പോലെയാണ്.
ന ഹ്യേനാം മാനുഷീം വിദ്മഃ സത്ക്രിയാ ഽസ്യാഃ പ്രയുജ്യതാമ് । ആശ്രമസ്യാവിദൂരേ ച ത്വാമിയം ശരണം ഗതാ ।। ൭.൪൯.
അവളെ മനുഷ്യസ്ത്രീയാണെന്ന് ഞങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. അവളെ യോജിച്ച രീതിയിൽ സ്വീകരിക്കണം. ഈ ആശ്രമത്തിന് അടുത്ത് അവൾ നിങ്ങളുടെ അഭയം തേടിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ത്രാതാരമിച്ഛതേ സാധ്വീ ഭഗവംസ്ത്രാതുമര്ഹസി । തേഷാം തു വചനം ശ്രുത്വാ ബുദ്ധ്യാ നിശ്ചിത്യ ധര്മവിത് । തപസാ ലബ്ധചക്ഷുഷ്മാന് പ്രാദ്രവദ്യത്ര മൈഥിലീ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ഈ സദ്വൃത്തയുള്ള സ്ത്രീ ഒരു രക്ഷകനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അവളെ രക്ഷിക്കണം. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, തപസ്സിലൂടെ ദർശനമുള്ള, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന മഹർഷി, മൈഥിലിയെ കാണാൻ വേഗത്തിൽ പോയി.
തം പ്രയാന്തമഭിപ്രേത്യ ശിഷ്യാ ഹ്യേനം മഹാമതിമ് । തം തു ദേശമഭി പ്രേത്യ കിഞ്ചിത്പദ്ഭ്യാം മഹാമതിഃ ।। ൭.൪൯.
അവൻ പോകുന്നതറിഞ്ഞ്, അവന്റെ ശിഷ്യന്മാർ ആ ജ്ഞാനിയെയും പിന്തുടർന്നു. മഹാമതിയായ മഹർഷി ആ സ്ഥലത്ത് എത്തിയ ശേഷം, കാൽനടയായി കുറച്ച് ദൂരം കൂടി നടന്നു.
അര്ഘ്യമാദായ രുചിരം ജാഹ്നവീതീരമാഗമത് । ദദര്ശ രാഘവസ്യേഷ്ടാം സീതാം പത്നീമനാഥവത് ।। ൭.൪൯.
ശുദ്ധജലമുള്ള അർഘ്യം എടുത്ത്, മഹർഷി ജാഹ്നവീതീരത്ത് എത്തി. അവിടെ രാഘവന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സീതയെ, അശരണയായി കാണപ്പെട്ടു.
താം സീതാം ശോകഭാരാര്താം വാല്മീകിര്മുനിപുങ്ഗവഃ । ഉവാച മധുരാം വാണീം ഹ്ലാദയന്നിവ തേജസാ ।। ൭.൪൯.
ശോകഭാരത്തിൽ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്ന സീതയെ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വാൽമീകി, തന്റെ തേജസ്സോടെ ആശ്വാസം പകരുന്ന പോലെ, മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ത്വം രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ । ജനകസ്യ സുതാ രാജ്ഞഃ സ്വാഗതം തേ പതിവ്രതേ ।। ൭.൪൯.
നീ ദശരഥന്റെ മരുമകളും, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയും, രാജാവ് ജനകന്റെ പുത്രിയുമാണ്. ഭർത്തൃഭക്തയായ സീതേ, നിന്നെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.
ആയാന്തീ ചാസി വിജ്ഞാതാ മയാ ധര്മസമാധിനാ । കാരണം ചൈവ സര്വം മേ ഹൃദയേനോപലക്ഷിതമ് ।। ൭.൪൯.
നീ വരികയായിരുന്നു എന്നത് ഞാൻ എന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. നീ വന്നതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എന്റെ ഹൃദയം ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തവ ചൈവ മഹാഭാഗേ വിദിതം മമ തത്ത്വതഃ । സര്വം ച വിദിതം മഹ്യം ത്രൈലോക്യേ യദ്ധി വര്തതേ ।। ൭.൪൯.
മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതേ, നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയാം. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നടക്കുന്ന എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം.
അപാപാം വേദ്മി സീതേ ത്വാം തപോലബ്ധേന ചക്ഷുഷാ । വിസ്രബ്ധാ ഭവ വൈദേഹി സാമ്പ്രതം മയി വര്തസേ ।। ൭.൪൯.
സീതേ, ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ലഭിച്ച ദർശനത്താൽ നീ പാപരഹിതയാണെന്ന് അറിയുന്നു. വൈദേഹി, ഭയമില്ലാതെ വിശ്രമിക്കൂ; ഇനി നീ എന്റെ കൂടെയാണ്.
ആശ്രമസ്യാവിദൂരേ മേ താപസ്യസ്തപസി സ്ഥിതാഃ । താസ്ത്വാം വത്സേ യഥാ വത്സം പാലയിഷ്യന്തി നിത്യശഃ ।। ൭.൪൯.
എന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്. കുട്ടിയേ, പശുക്കൾ കിടാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നിന്നെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കും.
ഇദമര്ധ്യം പ്രതീച്ഛ ത്വം വിസ്രബ്ധാ വിഗതജ്വരാ । യഥാ സ്വഗൃഹമഭ്യേത്യ വിഷാദം ചൈവ മാ കൃഥാഃ ।। ൭.൪൯.
ഈ ആദരവുള്ള അർഘ്യം നീ ഭയമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കൂ. മനസ്സിൽ വിഷമം ഇല്ലാതെ, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കരുത്.
ശ്രുത്വാ തു ഭാഷിതം സീതാ മുനേഃ പരമമദ്ഭുതമ് । ശിരസാ ഽ ഽവന്ദ്യ ചരണൌ തഥേത്യാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിയുടെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട സീത, തലകുനിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തം പ്രയാന്തം മുനിം സീതാ പ്രാഞ്ജലിഃ പൃഷ്ഠതോ ഽന്വഗാത് ।। ൭.൪൯.
മഹർഷി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി സീത അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മുനിമായാന്തം വൈദേഹ്യാ മുനിപത്നയഃ । ഉപാജഗ്മുര്മുദാ യുക്താ വചനം ചേദമബ്രുവന് ।। ൭.൪൯.
വൈദേഹിയുമായി മഹർഷി വരുന്നത് കണ്ടു, ആശ്രമത്തിലെ സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വാഗതം തേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ചിരസ്യാഗമനം ച തേ । അഭിവാദയാമസ്ത്വാം സര്വാ ഉച്യതാം കി ച കുര്മഹേ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം. വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.
താസാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വാല്മീകിരിദമബ്രവീത് । സീതേയം സമനുപ്രാപ്താ പത്നീ രാമസ്യ ധീമതഃ ।। ൭.൪൯.
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു വാൽമീകി പറഞ്ഞു: 'ഇവൾ സീതയാണ്, പ്രജ്ഞാവാനായ രാമന്റെ ഭാര്യ, ഇവൾ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
സ്നുഷാ ദശരഥസ്യൈഷാ ജനകസ്യ സുതാ സതീ । അപാപാ പതിനാ ത്യക്താ പരിപാല്യാ മയാ സദാ ।। ൭.൪൯.
ഇവൾ ദശരഥന്റെ മരുമകളും ജനകന്റെ സത്യസന്ധയായ മകളും ആകുന്നു. പാപമില്ലാത്തവളായി ഭർത്താവാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഇവളെ ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സംരക്ഷിച്ചു.
ഇമാം ഭവന്ത്യഃ(?) പശ്യന്തു സ്നേഹേന പരമേണ ഹി । ഗൌരവാന്മമ വാക്യാച്ച പൂജ്യാ വോ ഽസ്തു വിശേഷതഃ ।। ൭.൪൯.
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവളെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ കാണണം. എന്റെ വാക്കിനോടുള്ള ആദരവിനാൽ ഇവളെ നിങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി ആദരിക്കണം.
മുഹുര്മുഹുശ്ച വൈദേഹീം പ്രണിധായ മഹായശാഃ । സ്വമാശ്രമം ശിഷ്യവൃതഃ പുനരായാന്മഹാതപാഃ ।। ൭.൪൯.
പുനഃപുനഃ വൈദേഹിയെ നോക്കി, മഹത്വമുള്ള വാൽമീകി തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഏകോനപഞ്ചാശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നാല്പത്തൊമ്പതാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ തു മൈഥിലീം സീതാമാശ്രമേ സമ്പ്രവേശിതാമ് । സന്താപമഗമദ്ഘോരം ലക്ഷ്മണോ ദീനചേതനഃ ।। ൭.൫൦.
മൈഥിലിയായ സീതയെ ആശ്രമത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണന്റെ മനസ്സ് ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്നു, അവൻ അത്യന്തം വേദന അനുഭവിച്ചു.
അബ്രവീച്ച മഹാതേജാഃ സുമന്ത്രം മന്ത്രസാരഥിമ് । സീതാസന്താപജം ദുഃഖം പശ്യ രാമസ്യ സാരഥേ ।। ൭.൫൦.
ശക്തനായ ലക്ഷ്മണൻ, സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥി, സീതയുടെ ദുഃഖം മൂലം രാമന് വന്ന വേദന നീ കാണുക.'
തതോ ദുഃഖതരം കിം നു രാഘവസ്യ ഭവിഷ്യതി । പത്നീം ശുദ്ധസമാചാരാം വിസൃജ്യ ജനകാത്മജാമ് ।। ൭.൫൦.
'പാപമില്ലാത്ത ഭാര്യയായ ജനകന്റെ മകളെ ഉപേക്ഷിച്ച രാഘവനു ഇതിലും വലിയ ദുഃഖം എന്താണ് ഉണ്ടാകാൻ?'
വ്യക്തം ദൈവാദഹം മന്യേ രാഘവസ്യ വിനാ ഭവമ് । വൈദേഹ്യാ സാരഥേ നിത്യം ദൈവം ഹി ദുരതിക്രമമ് ।। ൭.൫൦.
'വൈദേഹിയില്ലാതെ രാഘവന് ഇത് ദൈവത്തിന്റെ വിധിയാണെന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമായി തോന്നുന്നു; സാരഥി, ദൈവത്തിന്റെ വിധി മറികടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.'
യോ ഹി ദേവാന്സഗന്ധര്വാനസുരാന്സഹ രാക്ഷസൈഃ । നിഹന്യാദ്രാഘവഃ ക്രുദ്ധഃ സ ദൈവമനുവര്തതേ ।। ൭.൫൦.
'ദേവന്മാരെയും ഗന്ധർവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും ഒരുമിച്ച് സംഹരിക്കാൻ കഴിയുന്ന രാഘവനും ദൈവത്തിന്റെ വഴിയെ തന്നെയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.'