പ്രാണൈരപി പ്രിയം തസ്മാദ്ഭര്തുഃ കാര്യം വിശേഷതഃ । ഇതി മദ്വചനാദ്രാമോ വക്തവ്യോ മമ സങ്ഗ്രഹഃ । നിരീക്ഷ്യ മാ ഽദ്യ ഗച്ഛ ത്വമൃതുകാലാതിവര്തിനീമ് ।। ൭.൪൮.
അതുകൊണ്ട്, ജീവൻ പോലും പണയപ്പെടുത്തി ഭർത്താവിന് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്തും ഭാര്യ നിർവഹിക്കണം. ഇതാണ് എന്റെ വാക്കുകൾ, രാമനോട് ഇതു പറയണം. ഇപ്പോൾ, എന്റെ ശുദ്ധികാലം കഴിഞ്ഞതുകൊണ്ട് നീ പോകാം.
ഏവം ബ്രുവന്ത്യാം സീതായാം ലക്ഷ്മണോ ദീനചേതനഃ । ശിരസാ ഽ ഽവന്ദ്യ ധരണീം വ്യാഹര്തും ന ശശാക ഹ ।। ൭.൪൮.
സീത ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, തല താഴ്ത്തി ഭൂമിയിൽ വണങ്ങി, ഒരു വാക്ക് പോലും പറയാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.
പ്രദക്ഷിണം ച താം കൃത്വാ രുദന്നേവ മഹാസ്വനഃ । ധ്യാത്വാ മുഹൂര്തം താമാഹ കിം മാം വക്ഷ്യസി ശോഭനേ ।। ൭.൪൮.
അവളെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു. കുറച്ചു നേരം ആലോചിച്ച്, അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ശോഭനേ, നീ എനിക്ക് എന്ത് പറയാനാണ്?'
ദൃഷ്ടപൂര്വം ന തേ രൂപം പാദൌ ദൃഷ്ടൌ തവാനഘേ । കഥമത്ര ഹി പശ്യാമി രാമേണ രഹിതാം വനേ ।। ൭.൪൮.
അനഘേ, ഞാൻ ഇതുവരെ നിന്റെ രൂപം കാണുകയോ, നിന്റെ കാലുകൾ കാണുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. എങ്ങനെ ഞാൻ രാമൻ വിട്ട് കാടിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നെ കാണാനാകും?
ഇത്യുക്ത്വാ താം നമസ്കൃത്യ പുനര്നാവമുപാരുഹത് । ആരുഹ്യ ച പുനര്നാവം നാവികം ചാഭ്യചോദയത് ।। ൭.൪൮.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവളെ വണങ്ങി, വീണ്ടും നാവിൽ കയറി. കയറിയ ശേഷം, നാവികനോട് മുന്നോട്ട് പോകാൻ പറഞ്ഞു.
സ ഗത്വാ ചോത്തരം തീരം ശോകഭാരസമന്വിതഃ । സമ്മൂഢ ഇവ ദുഃഖേന രഥമധ്യാരുഹദ്ദ്രുതമ് ।। ൭.൪൮.
ദുഃഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി, അവൻ വടക്കേ കരയിൽ എത്തി. ദുഃഖത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആയതുപോലെ, വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറി.
മുഹുര്മുഹുഃ പരാവൃത്യ ദൃഷ്ട്വാ സീതാമനാഥവത് । ചേഷ്ടന്തീം പരതീരസ്ഥാം ലക്ഷ്മണഃ പ്രയയാവഥ ।। ൭.൪൮.
പലതവണ തിരിഞ്ഞു നോക്കി, സീതയെ അനാഥയായി, അകലെ കരയിൽ അലയുന്നവളായി കണ്ടു. പിന്നെ ലക്ഷ്മണൻ യാത്രയായി.
ദൂരസ്ഥം രഥമാലോക്യ ലക്ഷ്മണം ച മുഹൂര്മുഹുഃ । നിരീക്ഷമാണാം തൂദ്വിഗ്നാം സീതാം ശോകഃ സമാവിശത് ।। ൭.൪൮.
ദൂരത്ത് രഥത്തെയും ലക്ഷ്മണനെയും വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ഉത്കണ്ഠയോടെ കാത്തിരുന്ന സീതയെ ദുഃഖം പൂർണ്ണമായി പിടിച്ചു.
സാ ദുഃഖഭാരാവനതാ യശസ്വിനീ യശോധനാ നാഥമപശ്യതീ സതീ । രുരോദ സാ ബര്ഹിണനാദിതേ വനേ മഹാസ്വനം ദുഃഖപരായണാ സതീ ।। ൭.൪൮.
ദുഃഖഭാരത്തിൽ തലകുനിഞ്ഞ, മഹത്വവും കീര്ത്തിയും ഉള്ള, വിശുദ്ധയായ സീത, ഇനി ആരുമില്ലാത്തവളായി കണ്ടു. കാട്ടിൽ, മയിലിന്റെ നിലാവലപംപോലെ, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ദുഃഖത്തോടെ അവൾ കരഞ്ഞു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷി വാൽമീകി രചിച്ച ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ നാല്പത്തിയെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
സീതാം തു രുദതീം ദൃഷ്ട്വാ തേ തത്ര മുനിദാരകാഃ । പ്രാദ്രവന്യത്ര ഭഗവാനാസ്തേ വാല്മീകിരുഗ്രധീഃ ।। ൭.൪൯.
അവിടെ സീതയെ കരയുന്നതായി കണ്ട സന്യാസിമാരുടെ മക്കൾ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള വാൽമീകി മഹർഷി താമസിച്ചിരുന്നിടത്തേക്ക് ഓടി.
അഭിവാദ്യ മുനേഃ പാദൌ മുനിപുത്രാ മഹര്ഷയേ । സര്വം നിവേദയാമാസുസ്തസ്യാസ്തു രുദിതസ്വനമ് ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, സന്യാസിമാരുടെ മക്കൾ അവിടെ നടന്നതെല്ലാം, സീതയുടെ കരച്ചിലിന്റെ ശബ്ദം ഉൾപ്പെടെ, അദ്ദേഹത്തോട് അറിയിച്ചു.
അദൃഷ്ടപൂര്വാ ഭഗവന്കസ്യാപ്യേഷാ മഹാത്മനഃ । പത്നീ ശ്രീരിവ സമ്മോഹാദ്വിരൌതി വികൃതാനനാ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ഇതുപോലൊരു സ്ത്രീയെ, വലിയൊരു മഹാത്മാവിന്റെ ഭാര്യയെ, ഞങ്ങൾ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. അവൾ ഭ്രമത്തിൽ, മുഖം വളച്ചുകൊണ്ട്, ശ്രീദേവിയെപ്പോലെ കരയുകയാണ്.
ഭഗവന്സാധു പശ്യ ത്വം ദേവതാമിവ ഖാച്ച്യുതാമ് । നദ്യാസ്തു തീരേ ഭഗവന്വരസ്ത്രീ കാപി ദുഃഖിതാ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ദയവായി വരികയും നോക്കികൂടേ. ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വീണ ഒരു ദേവതയെപ്പോലെയുള്ള ഒരു ഉത്തമസ്ത്രീ, നദീതീരത്ത് ദുഃഖത്തോടെ ഇരിക്കുകയാണ്.
ദൃഷ്ടാസ്മാഭിഃ പ്രരുദിതാ ദൃഢം ശോകപരായണാ । അനര്ഹാ ദുഃഖശോകാഭ്യാമേകാം ദീനാം ഹ്യനാഥവത് ।। ൭.൪൯.
ഞങ്ങൾ അവളെ കണ്ടു, കഠിനമായി കരയുന്നതും മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലും മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതും. അവൾക്ക് ഈ ദുഃഖവും ശോകവും അനുയോജ്യമല്ല. അവൾ ഒറ്റയ്ക്കും, ദയനീയയുമായി, ആരും ഇല്ലാത്തവളെപ്പോലെയാണ്.
ന ഹ്യേനാം മാനുഷീം വിദ്മഃ സത്ക്രിയാ ഽസ്യാഃ പ്രയുജ്യതാമ് । ആശ്രമസ്യാവിദൂരേ ച ത്വാമിയം ശരണം ഗതാ ।। ൭.൪൯.
അവളെ മനുഷ്യസ്ത്രീയാണെന്ന് ഞങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല. അവളെ യോജിച്ച രീതിയിൽ സ്വീകരിക്കണം. ഈ ആശ്രമത്തിന് അടുത്ത് അവൾ നിങ്ങളുടെ അഭയം തേടിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
ത്രാതാരമിച്ഛതേ സാധ്വീ ഭഗവംസ്ത്രാതുമര്ഹസി । തേഷാം തു വചനം ശ്രുത്വാ ബുദ്ധ്യാ നിശ്ചിത്യ ധര്മവിത് । തപസാ ലബ്ധചക്ഷുഷ്മാന് പ്രാദ്രവദ്യത്ര മൈഥിലീ ।। ൭.൪൯.
ഭഗവനേ, ഈ സദ്വൃത്തയുള്ള സ്ത്രീ ഒരു രക്ഷകനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ അവളെ രക്ഷിക്കണം. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, തപസ്സിലൂടെ ദർശനമുള്ള, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന മഹർഷി, മൈഥിലിയെ കാണാൻ വേഗത്തിൽ പോയി.
തം പ്രയാന്തമഭിപ്രേത്യ ശിഷ്യാ ഹ്യേനം മഹാമതിമ് । തം തു ദേശമഭി പ്രേത്യ കിഞ്ചിത്പദ്ഭ്യാം മഹാമതിഃ ।। ൭.൪൯.
അവൻ പോകുന്നതറിഞ്ഞ്, അവന്റെ ശിഷ്യന്മാർ ആ ജ്ഞാനിയെയും പിന്തുടർന്നു. മഹാമതിയായ മഹർഷി ആ സ്ഥലത്ത് എത്തിയ ശേഷം, കാൽനടയായി കുറച്ച് ദൂരം കൂടി നടന്നു.
അര്ഘ്യമാദായ രുചിരം ജാഹ്നവീതീരമാഗമത് । ദദര്ശ രാഘവസ്യേഷ്ടാം സീതാം പത്നീമനാഥവത് ।। ൭.൪൯.
ശുദ്ധജലമുള്ള അർഘ്യം എടുത്ത്, മഹർഷി ജാഹ്നവീതീരത്ത് എത്തി. അവിടെ രാഘവന്റെ പ്രിയഭാര്യയായ സീതയെ, അശരണയായി കാണപ്പെട്ടു.
താം സീതാം ശോകഭാരാര്താം വാല്മീകിര്മുനിപുങ്ഗവഃ । ഉവാച മധുരാം വാണീം ഹ്ലാദയന്നിവ തേജസാ ।। ൭.൪൯.
ശോകഭാരത്തിൽ കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്ന സീതയെ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വാൽമീകി, തന്റെ തേജസ്സോടെ ആശ്വാസം പകരുന്ന പോലെ, മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ത്വം രാമസ്യ മഹിഷീ പ്രിയാ । ജനകസ്യ സുതാ രാജ്ഞഃ സ്വാഗതം തേ പതിവ്രതേ ।। ൭.൪൯.
നീ ദശരഥന്റെ മരുമകളും, രാമന്റെ പ്രിയഭാര്യയും, രാജാവ് ജനകന്റെ പുത്രിയുമാണ്. ഭർത്തൃഭക്തയായ സീതേ, നിന്നെ ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു.
ആയാന്തീ ചാസി വിജ്ഞാതാ മയാ ധര്മസമാധിനാ । കാരണം ചൈവ സര്വം മേ ഹൃദയേനോപലക്ഷിതമ് ।। ൭.൪൯.
നീ വരികയായിരുന്നു എന്നത് ഞാൻ എന്റെ ധർമ്മനിഷ്ഠയാൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. നീ വന്നതിന്റെ മുഴുവൻ കാരണവും എന്റെ ഹൃദയം ഗ്രഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തവ ചൈവ മഹാഭാഗേ വിദിതം മമ തത്ത്വതഃ । സര്വം ച വിദിതം മഹ്യം ത്രൈലോക്യേ യദ്ധി വര്തതേ ।। ൭.൪൯.
മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതേ, നിന്നെക്കുറിച്ചുള്ള സത്യമായ കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയാം. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നടക്കുന്ന എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം.
അപാപാം വേദ്മി സീതേ ത്വാം തപോലബ്ധേന ചക്ഷുഷാ । വിസ്രബ്ധാ ഭവ വൈദേഹി സാമ്പ്രതം മയി വര്തസേ ।। ൭.൪൯.
സീതേ, ഞാൻ തപസ്സിലൂടെ ലഭിച്ച ദർശനത്താൽ നീ പാപരഹിതയാണെന്ന് അറിയുന്നു. വൈദേഹി, ഭയമില്ലാതെ വിശ്രമിക്കൂ; ഇനി നീ എന്റെ കൂടെയാണ്.
ആശ്രമസ്യാവിദൂരേ മേ താപസ്യസ്തപസി സ്ഥിതാഃ । താസ്ത്വാം വത്സേ യഥാ വത്സം പാലയിഷ്യന്തി നിത്യശഃ ।। ൭.൪൯.
എന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്. കുട്ടിയേ, പശുക്കൾ കിടാവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നിന്നെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കും.
ഇദമര്ധ്യം പ്രതീച്ഛ ത്വം വിസ്രബ്ധാ വിഗതജ്വരാ । യഥാ സ്വഗൃഹമഭ്യേത്യ വിഷാദം ചൈവ മാ കൃഥാഃ ।। ൭.൪൯.
ഈ ആദരവുള്ള അർഘ്യം നീ ഭയമില്ലാതെ സ്വീകരിക്കൂ. മനസ്സിൽ വിഷമം ഇല്ലാതെ, വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോഴും ദുഃഖം അനുഭവിക്കരുത്.
ശ്രുത്വാ തു ഭാഷിതം സീതാ മുനേഃ പരമമദ്ഭുതമ് । ശിരസാ ഽ ഽവന്ദ്യ ചരണൌ തഥേത്യാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിയുടെ അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ട സീത, തലകുനിച്ച് അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
തം പ്രയാന്തം മുനിം സീതാ പ്രാഞ്ജലിഃ പൃഷ്ഠതോ ഽന്വഗാത് ।। ൭.൪൯.
മഹർഷി പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി സീത അവന്റെ പിന്നാലെ നടന്നു.
തം ദൃഷ്ട്വാ മുനിമായാന്തം വൈദേഹ്യാ മുനിപത്നയഃ । ഉപാജഗ്മുര്മുദാ യുക്താ വചനം ചേദമബ്രുവന് ।। ൭.൪൯.
വൈദേഹിയുമായി മഹർഷി വരുന്നത് കണ്ടു, ആശ്രമത്തിലെ സ്ത്രീകൾ സന്തോഷത്തോടെ മുന്നോട്ട് വന്നു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വാഗതം തേ മുനിശ്രേഷ്ഠ ചിരസ്യാഗമനം ച തേ । അഭിവാദയാമസ്ത്വാം സര്വാ ഉച്യതാം കി ച കുര്മഹേ ।। ൭.൪൯.
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, സ്വാഗതം. വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ് നിങ്ങൾ വന്നത്. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിങ്ങളെ ആദരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.