സാരഥേ തുരഗാഞ്ഛീഘ്രം യോജയസ്വ രഥോത്തമേ । സ്വാസ്തീര്ണം രാജഭവനാത്സീതായാശ്ചാസനം കുരു ।। ൭.൪൬.
സാരഥി, നീ വേഗത്തില് കുതിരകള് നല്ല രഥത്തില് ചേര്ക്കൂ. രാജഭവനത്തില് നിന്ന് സീതയ്ക്കായി നന്നായി വിരിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കൂ.
സീതാ ഹി രാജവചനാദാശ്രമം പുണ്യകര്മണാമ് । മയാ നേയാ മഹര്ഷീണാം ശ്രീഘ്രമാനീയതാം രഥഃ ।। ൭.൪൬.
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, സീതയെ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകേണ്ടത് എന്റെ കടമയാണ്. നീ രഥം വേഗത്തില് കൊണ്ടുവരിക.
സുമന്ത്രസ്തു തഥേത്യുക്ത്വാ യുക്തം പരമവാജിഭിഃ । രഥം സുരുചിരപ്രഖ്യം സ്വാസ്തീര്ണം സുഖശയ്യയാ ।। ൭.൪൬.
സുമന്ത്രന് 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഉത്തമ കുതിരകള് ചേര്ത്ത, മനോഹരമായും സുഖകരമായ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കിയുമുള്ള രഥം തയ്യാറാക്കി.
ആനീയോവാച സൌമിത്രിം മിത്രാണാം മാനവര്ധനമ് । രഥോ ഽയം സമനുപ്രാപ്തോ യത്കാര്യം ക്രിയതാം പ്രഭോ ।। ൭.൪൬.
അവന് രഥം കൊണ്ടുവന്ന് സൗമിത്രിയെ, സ്നേഹത്തിന്റെയും മാനത്തിന്റെയും വര്ദ്ധനവായവനെ, അഭിമുഖീകരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, രഥം എത്തി. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ചെയ്യൂ.'
ഏവമുക്തഃ സുമന്ത്രേണ രാജവേശ്മനി ലക്ഷ്മണഃ । പ്രവിശ്യ സീതാമാസാദ്യ വ്യാജഹാര നരര്ഷഭഃ ।। ൭.൪൬.
സുമന്ത്രന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ലക്ഷ്മണന് രാജഭവനില് കയറി, സീതയെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ത്വയാ കിലൈഷ നൃപതിര്വരം വൈ യാചിതഃ പ്രഭുഃ । നൃപേണ ച പ്രതിജ്ഞാതമാജ്ഞപ്തശ്ചാശ്രമം പ്രതി ।। ൭.൪൬.
നീ രാജാവിനോട് ഒരു വരം ചോദിച്ചതാണ് എന്ന് പറയുന്നു. രാജാവും അതിന് സമ്മതിച്ച്, ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാന് കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗീതീരേ മയാ ദേവി ഋഷീണാമാശ്രമാഞ്ഛുഭാന് । ശീഘ്രം ഗത്വാ തു വൈദേഹി ശാസനാത്പാര്ഥിവസ്യ നഃ । അരണ്യേ മുനിഭിര്ജുഷ്ടേ അപനേയാ ഭവിഷ്യസി ।। ൭.൪൬.
ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, ദേവി, രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാന് നിന്നെ മഹർഷിമാരുടെ പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് വേഗത്തില് കൊണ്ടുപോകും. വനത്തില് മുനിമാരാല് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവളായി നീ അവിടെ താമസിക്കും.
ഏവമുക്താ തു വൈദേഹീ ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ । പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ ഗമനം ചാപ്യരോചയത് ।। ൭.൪൬.
മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വൈദേഹി അതുല്യമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; യാത്രയ്ക്ക് സമ്മതിച്ചു.
വാസാംസി ച മഹാര്ഹാണി രത്നാനി വിവിധാനി ച । ഗൃഹീത്വാ താനി വൈദേഹീ ഗമനായോപചക്രമേ ।। ൭.൪൬.
വൈദേഹി വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും എടുത്ത് യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കങ്ങള് തുടങ്ങി.
ഇമാനി മുനിപത്നീനാം ദാസ്യാമ്യാഭരണാന്ഹമ് । വസ്ത്രാണി ച മഹാര്ഹാണി ധനാനി വിവിധാനി ച ।। ൭.൪൬.
മുനിമാരുടെ ഭാര്യമാര്ക്ക് ഈ ആഭരണങ്ങളും വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ ധനസമ്പത്തുകളും ഞാന് നല്കും.
സൌമിത്രിസ്തു തഥേത്യുക്ത്വാ രഥമാരോപ്യ മൈഥിലീമ് । പ്രയയൌ ശീഘ്രതുരഗൈ രാമസ്യാജ്ഞാമനുസ്മരന് ।। ൭.൪൬.
സൗമിത്രി അതെന്ന് സമ്മതിച്ച്, മൈഥിലിയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, രാമന്റെ ആജ്ഞ ഓർത്ത്, വേഗത്തിൽ കുതിരകളുമായി യാത്രയായി.
അബ്രവീച്ച തദാ സീതാ ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് । അശുഭാനി ബഹൂന്യേവ പശ്യാമി രഘുനന്ദന ।। ൭.൪൬.
അപ്പോൾ സീത, ഭാഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: രഘുവംശജ, ഞാൻ അനിഷ്ട സൂചനകൾ പലതും കാണുന്നു.
നയനം മേ സ്ഫുരത്യദ്യ ഗാത്രോത്കമ്പശ്ച ജായതേ । ഹൃദയം ചൈവ സൌമിത്രേ അസ്വസ്ഥമിവ ലക്ഷയേ ।। ൭.൪൬.
ഇന്ന് എന്റെ കണ്ണ് ചലിക്കുന്നു, ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നു, സൗമിത്രി, എന്റെ ഹൃദയം അസ്വസ്ഥമെന്നു തോന്നുന്നു.
ഔത്സുക്യം പരമം ചാപി അധൃതിശ്ച പരാ മമ । ശൂന്യാമേവ ച പശ്യാമി പൃഥിവീം പൃഥുലോചന ।। ൭.൪൬.
എനിക്ക് വലിയ ഉത്കണ്ഠയും, മനസ്സിൽ ഉറപ്പില്ലായ്മയും അനുഭവപ്പെടുന്നു, വിശാലമായ കണ്ണുള്ളവാ, ഭൂമി ശൂന്യമായതുപോലെ കാണുന്നു.
അപി സ്വസ്തി ഭവേത്തസ്യ ഭ്രാതുസ്തേ ഭ്രാതൃവത്സല । ശ്വശ്രൂണാം ചൈവ മേ വീര സര്വാസാമവിശേഷതഃ ।। ൭.൪൬.
നിന്റെ സഹോദരനും, സഹോദരനേ സ്നേഹിക്കുന്നവാ, എന്റെ എല്ലാ അമ്മമാർക്കും, വീരാ, സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ.
പുരേ ജനപദേ ചൈവ കുശലം പ്രാണിനാമപി । ഇത്യഞ്ജലികൃതാ സീതാ ദേവതാ അഭ്യയാചത ।। ൭.൪൬.
നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ എന്ന് അഞ്ജലി ചൈത്യംകൊണ്ട് സീത ദേവന്മാരോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു.
ലക്ഷ്മണോ ഽര്ഥം തതഃ ശ്രുത്വാ ശിരസാ വന്ദ്യ മൈഥിലീമ് । ശിവമിത്യബ്രവീദ്ധൃഷ്ടോ ഹൃദയേന വിശുഷ്യതാ ।। ൭.൪൬.
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണൻ തലകുനിച്ച് മൈഥിലിയെ വണങ്ങി, ഹൃദയം വാടിയിരുന്നെങ്കിലും ധൈര്യത്തോടെ, 'ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതോ വാസമുപാഗമ്യ ഗോമതീതീര ആശ്രമേ । പ്രഭാതേ പുനരുത്ഥായ സൌമിത്രിഃ സൂതമബ്രവീത് ।। ൭.൪൬.
ശേഷം, ഗോമതീനദിയുടെ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, രാവിലെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ സൗമിത്രി സാരഥിയെ വിളിച്ചു.
യോജയസ്വ രഥം ശീഘ്രമദ്യ ഭാഗീരഥീജലമ് । ശിരസാ ധാരയിഷ്യാമി ത്ര്യമ്ബകഃ പര്വതേ യഥാ ।। ൭.൪൬.
രഥം വേഗത്തിൽ ഒരുക്കൂ; ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗീരഥി ജലം തലയിലേറ്റും, ത്ര്യമ്പകൻ പർവതത്തിൽ ചെയ്തതുപോലെ.
സോ ഽശ്വാന് രജ്വാഥ ചതുരോ രഥേ യുങ്ക്ത്വാ മനോജവാന് । ആരോഹസ്വേതി വൈദേഹീം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത് ।। ൭.൪൬.
അവൻ നാലു വേഗമേറിയ കുതിരകൾ രഥത്തിൽ കൂട്ടി, കൈകൂപ്പി വൈദേഹിയെ, 'ദയവായി കയറൂ' എന്ന് സാരഥി പറഞ്ഞു.
സാ തു സൂതസ്യ വചനാദാരുരോഹ രഥോത്തമമ് । സീതാ സൌമിത്രിണാ സാര്ധം സുമന്ത്രേണ ച ധീമതാ ।। ൭.൪൬.
സാരഥിയുടെ വാക്ക് കേട്ട്, സീത സൗമിത്രിയോടും, ബുദ്ധിമാൻ സുമന്ത്രനോടും കൂടെ ഉത്തമരഥത്തിൽ കയറി.
ആസസാദ വിശാലാക്ഷീ ഗങ്ഗാം പാപവിനാശിനീമ് । അഥാര്ധദിവസം ഗത്വാ ഭാഗീരഥ്യാ ജലാശയമ് ।। ൭.൪൬.
വിശാലമായ കണ്ണുള്ള സീത പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന ഗംഗയെ സമീപിച്ചു; അർദ്ധദിവസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭാഗീരഥി ജലാശയത്തേക്ക് എത്തി.
നിരീക്ഷ്യ ലക്ഷ്മണോ ദീനഃ പ്രരുരോദ മഹാസ്വനഃ ।। ൭.൪൬.
അവളെ നോക്കി ലക്ഷ്മണൻ ദുഃഖിതനായി, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ കരഞ്ഞു.
സീതാ തു പരമായത്താ ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മണമാതുരമ് । ഉവാച വാക്യം ധര്മജ്ഞാ കിമിദം രുദ്യതേ ത്വയാ ।। ൭.൪൬.
സീത, പൂർണ്ണമായും ആശ്രയിച്ചവളായി, ലക്ഷ്മണനെ വിഷാദത്തോടെ കണ്ടു, ധർമ്മം അറിയുന്നവളായി പറഞ്ഞു: 'നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ കരയുന്നു?'
ജാഹ്നവീതീരമാസാദ്യ ചിരാഭിലഷിതം മമ । ഹര്ഷകാലേ കിമര്ഥം മാം വിഷാദയസി ലക്ഷ്മണ ।। ൭.൪൬.
നാനാളായി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ജാഹ്നവിതീരത്ത് എത്തി, ഈ സന്തോഷ സമയത്ത് നീ എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്, ലക്ഷ്മണ?
നിത്യം ത്വം രാമപാര്ശ്വേഷു വര്തസേ പുരുഷര്ഷഭ । കച്ചിദ്വിനാകൃതസ്തേന ദ്വിരാത്രം ശോകമാഗതഃ ।। ൭.൪൬.
നീ എപ്പോഴും രാമന്റെ അടുത്താണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ; രണ്ടു രാത്രികൾ അവനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടതുകൊണ്ടാണോ ഈ ദുഃഖം വന്നത്?
മമാപി ദയിതോ രാമോ ജീവിതാദപി ലക്ഷ്മണ । ന ചാഹമേവം ശോചാമി മൈവം ത്വം ബാലിശോ ഭവ ।। ൭.൪൬.
എനിക്ക് ജീവനിലും പ്രിയനാണ് രാമൻ, ലക്ഷ്മണ; എന്നാലും ഞാൻ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല. നീ ഇങ്ങനെ ബാലിശനാകരുത്.
താരയസ്വ ച മാം ഗങ്ഗാം ദര്ശയസ്വ ച താപസാന് । തതോ മുനിഭ്യോ ദാസ്യാമി വാംസാസ്യാഭരണാനി ച ।। ൭.൪൬.
നീ എന്നെ ഗംഗയ്ക്ക് അപ്പുറം കൊണ്ടുപോവുകയും, തപസ്സുകാരെ കാണിക്കുകയും ചെയ്യൂ; പിന്നെ ഞാൻ മുനികൾക്ക് എന്റെ ആഭരണങ്ങളും വളകളും നൽകാം.
തതഃ കൃത്വാ മഹര്ഷീണാം യഥാര്ഹമഭിവാദനമ് । തത്ര ചൈകാം നിശാമുഷ്യ യാസ്യാമസ്താം പുരീം പുനഃ ।। ൭.൪൬.
അപ്പുറം മഹർഷിമാരെ യഥോചിതം വന്ദനം ചെയ്തശേഷം, അവിടെ ഒരു രാത്രി കഴിഞ്ഞ് നാം വീണ്ടും ആ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങാം.
മമാപി പദ്മപത്രാക്ഷം സിംഹോരസ്കം കൃശോദരമ് । ത്വരതേ ഹി മനോ ദ്രഷ്ടും രാമം രമയതാം വരമ് ।। ൭.൪൬.
എന്റെ മനസിന് പദ്മദളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും സിംഹത്തിന്റെ നെഞ്ചും സുന്ദരമായ അരയും ഉള്ള രാമനെ കാണാൻ അതിവേഗം ആഗ്രഹമുണ്ട്.