തത്രൈനാം വിജനേ ദേശേ വിസൃജ്യ രഘുനന്ദന । ശീഘ്രമാഗച്ഛ ഭദ്രം തേ കുരുഷ്വ വചനം മമ ।। ൭.൪൫.
രഘുനന്ദനാ, ആ ഏകാന്തമായ സ്ഥലത്ത് അവളെ വിട്ട്, ഉടൻ തിരിച്ച് വരിക. നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. എന്റെ കല്പന പാലിക്കൂ.
ന ചാസ്മിന് പ്രതിവക്തവ്യഃ സീതാം പ്രതി കഥഞ്ചന । തസ്മാത്ത്വം ഗച്ഛ സൌമിത്രേ നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ ।। ൭.൪൫.
സീതയെക്കുറിച്ച് ഈ കാര്യത്തിൽ നീ ഒന്നും പറയേണ്ടതില്ല. അതിനാൽ, സൗമിത്രി, നീ പോകൂ; ഇവിടെ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.
അപ്രീതിര്ഹി പരാ മഹ്യം ത്വയേതത്പ്രതിവാരിതേ । ശാപിതാ ഹി മയാ യൂയം ഭുജാഭ്യാം ജീവിതേന ച ।। ൭.൪൫.
നിങ്ങള് ഇതിന് എതിര്ത്താല്, എനിക്ക് വലിയ അസന്തോഷം ഉണ്ടാകും. എന്റെ കൈകളും ജീവനും സാക്ഷിയായി, നിങ്ങളെ സത്യവാങ്മൂലം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
യേ മാം വാക്യാന്തരേ ബ്രൂയുരനുനേതും കഥഞ്ചന । അഹിതാ നാമ തേ നിത്യം മദഭീഷ്ടവിഘാതനാത് ।। ൭.൪൫.
എന്നെ മാറ്റി നിര്ത്താന് ആരെങ്കിലും വേറെ വാക്കുകള് പറയുകയാണെങ്കില്, അവര് എപ്പോഴും എനിക്കു വിരോധികളായിരിക്കും. കാരണം, അവര് എനിക്ക് ഇഷ്ടമായതിനെ തടയുന്നു.
മാനയന്തു ഭവന്തോ മാം യദി മച്ഛാസനേ സ്ഥിതാഃ । ഇതോ ഽദ്യ നീയതാം സീതാ കുരുഷ്വ വചനം മമ ।। ൭.൪൫.
നിങ്ങള് എന്റെ ആജ്ഞയില് നിലകൊള്ളുന്നവരാണെങ്കില്, എന്നെ ആദരിക്കണം. ഇന്നു തന്നെ സീതയെ ഇവിടുനിന്ന് കൊണ്ടുപോകണം — എന്റെ വാക്ക് പാലിക്കൂ.
പൂര്വമുക്തോ ഽഹമനയാ ഗങ്ഗാതീരേ ഽഹമാശ്രമാന് । പശ്യേയമിതി തസ്യാശ്ച കാമഃ സംവര്ത്യതാമയമ് ।। ൭.൪൫.
മുന്പ് ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള ആശ്രമങ്ങള് കാണിക്കാമെന്ന് ഞാന് അവളോടു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു. അവളുടെ ആ ആഗ്രഹം ഇപ്പോള് നിറവേറട്ടെ.
ഏവമുക്ത്വാ തു കാകുത്സ്ഥോ ബാഷ്പേണ പിഹിതാനനഃ । പ്രവിവേശ സ ധര്മാത്മാ ഭ്രാതൃഭിഃ പരിവാരിതഃ ।। ൭.൪൫.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, കാകുത്സ്ഥന് കണ്ണീര് നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ, സഹോദരന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട് അകത്തേക്ക് കടന്നു.
ശോകസംലഗ്നഹൃദയോ നിശശ്വാസ യഥാ ദ്വിപഃ ।। ൭.൪൫.
ദുഃഖം മനസ്സില് നിറഞ്ഞ്, ആ മഹാത്മാവ് ആനപോലെ ആഴമായി ഉശിരിച്ചു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ പഞ്ചചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹര്ഷി വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയില് നാല്പത്തിയഞ്ചാം സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
തതോ രജന്യാം വ്യുഷ്ടായാം ലക്ഷ്മണോ ദീനചേതനഃ । സുമന്ത്രമബ്രവീദ്വാക്യം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।। ൭.൪൬.
അടുത്ത ദിവസം പുലരുമ്പോള്, മനസ്സില് ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ലക്ഷ്മണന് വേദനയാല് ഉണങ്ങിയ മുഖത്തോടെ സുമന്ത്രനോട് പറഞ്ഞു.
സാരഥേ തുരഗാഞ്ഛീഘ്രം യോജയസ്വ രഥോത്തമേ । സ്വാസ്തീര്ണം രാജഭവനാത്സീതായാശ്ചാസനം കുരു ।। ൭.൪൬.
സാരഥി, നീ വേഗത്തില് കുതിരകള് നല്ല രഥത്തില് ചേര്ക്കൂ. രാജഭവനത്തില് നിന്ന് സീതയ്ക്കായി നന്നായി വിരിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കൂ.
സീതാ ഹി രാജവചനാദാശ്രമം പുണ്യകര്മണാമ് । മയാ നേയാ മഹര്ഷീണാം ശ്രീഘ്രമാനീയതാം രഥഃ ।। ൭.൪൬.
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, സീതയെ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകേണ്ടത് എന്റെ കടമയാണ്. നീ രഥം വേഗത്തില് കൊണ്ടുവരിക.
സുമന്ത്രസ്തു തഥേത്യുക്ത്വാ യുക്തം പരമവാജിഭിഃ । രഥം സുരുചിരപ്രഖ്യം സ്വാസ്തീര്ണം സുഖശയ്യയാ ।। ൭.൪൬.
സുമന്ത്രന് 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഉത്തമ കുതിരകള് ചേര്ത്ത, മനോഹരമായും സുഖകരമായ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കിയുമുള്ള രഥം തയ്യാറാക്കി.
ആനീയോവാച സൌമിത്രിം മിത്രാണാം മാനവര്ധനമ് । രഥോ ഽയം സമനുപ്രാപ്തോ യത്കാര്യം ക്രിയതാം പ്രഭോ ।। ൭.൪൬.
അവന് രഥം കൊണ്ടുവന്ന് സൗമിത്രിയെ, സ്നേഹത്തിന്റെയും മാനത്തിന്റെയും വര്ദ്ധനവായവനെ, അഭിമുഖീകരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, രഥം എത്തി. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ചെയ്യൂ.'
ഏവമുക്തഃ സുമന്ത്രേണ രാജവേശ്മനി ലക്ഷ്മണഃ । പ്രവിശ്യ സീതാമാസാദ്യ വ്യാജഹാര നരര്ഷഭഃ ।। ൭.൪൬.
സുമന്ത്രന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ലക്ഷ്മണന് രാജഭവനില് കയറി, സീതയെ സമീപിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ത്വയാ കിലൈഷ നൃപതിര്വരം വൈ യാചിതഃ പ്രഭുഃ । നൃപേണ ച പ്രതിജ്ഞാതമാജ്ഞപ്തശ്ചാശ്രമം പ്രതി ।। ൭.൪൬.
നീ രാജാവിനോട് ഒരു വരം ചോദിച്ചതാണ് എന്ന് പറയുന്നു. രാജാവും അതിന് സമ്മതിച്ച്, ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകാന് കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗീതീരേ മയാ ദേവി ഋഷീണാമാശ്രമാഞ്ഛുഭാന് । ശീഘ്രം ഗത്വാ തു വൈദേഹി ശാസനാത്പാര്ഥിവസ്യ നഃ । അരണ്യേ മുനിഭിര്ജുഷ്ടേ അപനേയാ ഭവിഷ്യസി ।। ൭.൪൬.
ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, ദേവി, രാജാവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഞാന് നിന്നെ മഹർഷിമാരുടെ പുണ്യമായ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് വേഗത്തില് കൊണ്ടുപോകും. വനത്തില് മുനിമാരാല് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവളായി നീ അവിടെ താമസിക്കും.
ഏവമുക്താ തു വൈദേഹീ ലക്ഷ്മണേന മഹാത്മനാ । പ്രഹര്ഷമതുലം ലേഭേ ഗമനം ചാപ്യരോചയത് ।। ൭.൪൬.
മഹാത്മാവായ ലക്ഷ്മണന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, വൈദേഹി അതുല്യമായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; യാത്രയ്ക്ക് സമ്മതിച്ചു.
വാസാംസി ച മഹാര്ഹാണി രത്നാനി വിവിധാനി ച । ഗൃഹീത്വാ താനി വൈദേഹീ ഗമനായോപചക്രമേ ।। ൭.൪൬.
വൈദേഹി വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും എടുത്ത് യാത്രയ്ക്ക് ഒരുക്കങ്ങള് തുടങ്ങി.
ഇമാനി മുനിപത്നീനാം ദാസ്യാമ്യാഭരണാന്ഹമ് । വസ്ത്രാണി ച മഹാര്ഹാണി ധനാനി വിവിധാനി ച ।। ൭.൪൬.
മുനിമാരുടെ ഭാര്യമാര്ക്ക് ഈ ആഭരണങ്ങളും വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും വിവിധ ധനസമ്പത്തുകളും ഞാന് നല്കും.
സൌമിത്രിസ്തു തഥേത്യുക്ത്വാ രഥമാരോപ്യ മൈഥിലീമ് । പ്രയയൌ ശീഘ്രതുരഗൈ രാമസ്യാജ്ഞാമനുസ്മരന് ।। ൭.൪൬.
സൗമിത്രി അതെന്ന് സമ്മതിച്ച്, മൈഥിലിയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, രാമന്റെ ആജ്ഞ ഓർത്ത്, വേഗത്തിൽ കുതിരകളുമായി യാത്രയായി.
അബ്രവീച്ച തദാ സീതാ ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് । അശുഭാനി ബഹൂന്യേവ പശ്യാമി രഘുനന്ദന ।। ൭.൪൬.
അപ്പോൾ സീത, ഭാഗ്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞു: രഘുവംശജ, ഞാൻ അനിഷ്ട സൂചനകൾ പലതും കാണുന്നു.
നയനം മേ സ്ഫുരത്യദ്യ ഗാത്രോത്കമ്പശ്ച ജായതേ । ഹൃദയം ചൈവ സൌമിത്രേ അസ്വസ്ഥമിവ ലക്ഷയേ ।। ൭.൪൬.
ഇന്ന് എന്റെ കണ്ണ് ചലിക്കുന്നു, ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നു, സൗമിത്രി, എന്റെ ഹൃദയം അസ്വസ്ഥമെന്നു തോന്നുന്നു.
ഔത്സുക്യം പരമം ചാപി അധൃതിശ്ച പരാ മമ । ശൂന്യാമേവ ച പശ്യാമി പൃഥിവീം പൃഥുലോചന ।। ൭.൪൬.
എനിക്ക് വലിയ ഉത്കണ്ഠയും, മനസ്സിൽ ഉറപ്പില്ലായ്മയും അനുഭവപ്പെടുന്നു, വിശാലമായ കണ്ണുള്ളവാ, ഭൂമി ശൂന്യമായതുപോലെ കാണുന്നു.
അപി സ്വസ്തി ഭവേത്തസ്യ ഭ്രാതുസ്തേ ഭ്രാതൃവത്സല । ശ്വശ്രൂണാം ചൈവ മേ വീര സര്വാസാമവിശേഷതഃ ।। ൭.൪൬.
നിന്റെ സഹോദരനും, സഹോദരനേ സ്നേഹിക്കുന്നവാ, എന്റെ എല്ലാ അമ്മമാർക്കും, വീരാ, സുഖം ഉണ്ടാകട്ടെ.
പുരേ ജനപദേ ചൈവ കുശലം പ്രാണിനാമപി । ഇത്യഞ്ജലികൃതാ സീതാ ദേവതാ അഭ്യയാചത ।। ൭.൪൬.
നഗരത്തിലും ഗ്രാമത്തിലും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ എന്ന് അഞ്ജലി ചൈത്യംകൊണ്ട് സീത ദേവന്മാരോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു.
ലക്ഷ്മണോ ഽര്ഥം തതഃ ശ്രുത്വാ ശിരസാ വന്ദ്യ മൈഥിലീമ് । ശിവമിത്യബ്രവീദ്ധൃഷ്ടോ ഹൃദയേന വിശുഷ്യതാ ।। ൭.൪൬.
അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണൻ തലകുനിച്ച് മൈഥിലിയെ വണങ്ങി, ഹൃദയം വാടിയിരുന്നെങ്കിലും ധൈര്യത്തോടെ, 'ശുഭം ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതോ വാസമുപാഗമ്യ ഗോമതീതീര ആശ്രമേ । പ്രഭാതേ പുനരുത്ഥായ സൌമിത്രിഃ സൂതമബ്രവീത് ।। ൭.൪൬.
ശേഷം, ഗോമതീനദിയുടെ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ എത്തി, രാവിലെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ സൗമിത്രി സാരഥിയെ വിളിച്ചു.
യോജയസ്വ രഥം ശീഘ്രമദ്യ ഭാഗീരഥീജലമ് । ശിരസാ ധാരയിഷ്യാമി ത്ര്യമ്ബകഃ പര്വതേ യഥാ ।। ൭.൪൬.
രഥം വേഗത്തിൽ ഒരുക്കൂ; ഇന്ന് ഞാൻ ഭാഗീരഥി ജലം തലയിലേറ്റും, ത്ര്യമ്പകൻ പർവതത്തിൽ ചെയ്തതുപോലെ.
സോ ഽശ്വാന് രജ്വാഥ ചതുരോ രഥേ യുങ്ക്ത്വാ മനോജവാന് । ആരോഹസ്വേതി വൈദേഹീം സൂതഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത് ।। ൭.൪൬.
അവൻ നാലു വേഗമേറിയ കുതിരകൾ രഥത്തിൽ കൂട്ടി, കൈകൂപ്പി വൈദേഹിയെ, 'ദയവായി കയറൂ' എന്ന് സാരഥി പറഞ്ഞു.