ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ത്രിചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാല്മീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ നാല്പത്തിമൂന്നാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
വിസൃജ്യ തു സുഹൃദ്വര്ഗം ബുദ്ധ്യാ നിശ്ചിത്യ രാഘവഃ । സമീപേ ദ്വാഃസ്ഥമാസീനമിദം വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൪൪.
സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടയച്ചു മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, രാഘവൻ അടുത്തിരുന്ന വാതിൽക്കാവലുകാരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ശീഘ്രമാനയ സൌമിത്രിം ലക്ഷ്മണം ശുഭലക്ഷണമ് । ഭരതം ച മഹാഭാഗം ശത്രുഘ്നമപരാജിതമ് ।। ൭.൪൪.
വേഗത്തിൽ സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണനെയും, മഹാഭാഗനായ ഭരതനെയും, ജയിക്കാനാകാത്ത ശത്രുഘ്നനെയും കൊണ്ടുവരിക.
രാമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ ദ്വാഃസ്ഥോ മൂര്ധ്നി കൃതാഞ്ജലിഃ । ലക്ഷ്മണസ്യ ഗൃഹം ഗത്വാ പ്രവിവേശാനിവാരിതഃ ।। ൭.൪൪.
രാമൻ്റെ കല്പന കേട്ട വാതിൽക്കാവലുകാരൻ കൈകൾ ചേർത്ത് ആദരത്തോടെ ലക്ഷ്മണന്റെ വീട്ടിൽ പോയി, തടസ്സമില്ലാതെ അകത്ത് കടന്നു.
ഉവാച സുമഹാത്മാനം വര്ധയിത്വാ കൃതാഞ്ജലിഃ । ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി രാജാ ത്വാം ഗമ്യതാം തത്ര മാ ചിരമ് ।। ൭.൪൪.
കൈകൾ ചേർത്ത്, വലിയ മനസ്സുള്ള ലക്ഷ്മണനോട് അവൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവ് നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; വൈകാതെ അവിടെ പോകൂ.'
ബാഢമിത്യേവ സൌമിത്രിഃ ശ്രുത്വാ രാഘവശാസനമ് । പ്രാദ്രവദ്രഥമാരുഹ്യ രാഘവസ്യ നിവേശനമ് ।। ൭.൪൪.
രാഘവൻ്റെ കല്പന കേട്ട സൗമിത്രി 'ശരി' എന്നു പറഞ്ഞു, രഥത്തിൽ കയറി വേഗത്തിൽ രാഘവൻ്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി.
പ്രയാന്തം ലക്ഷ്മണം ദൃഷ്ട്വാ ദ്വാഃസ്ഥോ ഭരതമന്തികാത് । ഉവാച ഭരതം തത്ര വര്ധയിത്വാ കൃതാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൪൪.
ലക്ഷ്മണൻ പുറപ്പെടുന്നത് കണ്ട ദ്വാരപാലകൻ ഭരതന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു, കൈകൂപ്പി ഭരതനോട് അവിടെ പറഞ്ഞു.
വിനയാവനതോ ഭൂത്വാ രാജാ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി । ഭരതസ്തു വചഃശ്രുത്വാ ദ്വാഃസ്ഥാദ്രാമസമീരിതമ് ।। ൭.൪൪.
വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് അവൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവു നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' ദ്വാരപാലകൻ രാമന്റെ വാക്ക് പറഞ്ഞത് കേട്ട് ഭരതൻ—
ഉത്പപാതാസനാത്തൂര്ണം പദ്ഭ്യാമേവ യയൌ ബലീ । ദൃഷ്ട്വാ പ്രയാന്തം ഭരതം ത്വരമാണഃ കൃതാഞ്ജലിഃ ।। ൭.൪൪.
ശക്തനും വേഗവാനുമായ ഭരതൻ ഉടൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് കാലിൽ നടന്ന് പോയി. ഭരതൻ പുറപ്പെടുന്നത് കണ്ട ദ്വാരപാലകൻ, കൈകൂപ്പി വേഗത്തിൽ—
ശത്രുഘ്നഭവനം ഗത്വാ തതോ വാക്യമുവാച ഹ । ഏഹ്യാഗച്ഛ രഘുശ്രേഷ്ഠ രാജാ ത്വാം ദ്രഷ്ടുമിച്ഛതി ।। ൭.൪൪.
ശത്രുഘ്നന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ചെന്നു അവനോട് പറഞ്ഞു: 'രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠാ, വരിക, രാജാവു നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഗതോ ഹി ലക്ഷ്മണഃ പൂര്വം ഭരതശ്ച മഹായശാഃ । ശ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ ശത്രുഘ്നഃ പരമാസനാത് ।। ൭.൪൪.
'ലക്ഷ്മണൻ മുമ്പേ പോയി, മഹാപ്രശസ്തനായ ഭരതനും.' അങ്ങനെ ദ്വാരപാലകന്റെ വാക്ക് കേട്ട് ശത്രുഘ്നൻ ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
ശിരസാ ധരണീം പ്രാപ്യ പ്രയയൌ യത്ര രാഘവഃ । ദ്വാഃസ്ഥസ്ത്വാഗമ്യ രാമായ സര്വാനേവ കൃതാഞ്ജലിഃ । നിവേദയാമാസ തദാ ഭ്രാതഽന്സ്വാന്സമുപസ്ഥിതാന് ।। ൭.൪൪.
തല നിലത്ത് തൊട്ടു ശത്രുഘ്നൻ രാഘവൻ എവിടെയുണ്ടോ അവിടെ പോയി. ദ്വാരപാലകൻ അവിടെ എത്തി കൈകൂപ്പി രാമനോട് അവന്റെ സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും എത്തിയതായി അറിയിച്ചു.
കുമാരാനാഗതാഞ്ഛ്രുത്വാ ചിന്താവ്യാകുലിതേന്ദ്രിയഃ । അവാങ്മുഖോ ദീനമനാ ദ്വാഃസ്ഥം വചനമബ്രവീത് ।। ൭.൪൪.
കുമാരന്മാർ എത്തിയെന്നു കേട്ട്, ചിന്തയിൽ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും കലങ്ങിയ രാമൻ, തലകുനിഞ്ഞ് ദുഃഖിതനായ മനസ്സോടെ ദ്വാരപാലകനോട് പറഞ്ഞു.
പ്രവേശയ കുമാരാംസ്ത്വം മത്സമീപം ത്വരാന്വിതഃ । ഏതേഷു ജീവിതം മഹ്യമേതേ പ്രാണാഃ പ്രിയാ മമ ।। ൭.൪൪.
'നീ വേഗത്തിൽ കുമാരന്മാരെ എന്റെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരിക; ഇവരിലാണ് എന്റെ ജീവൻ, ഇവർ എനിക്ക് പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയം.'
ആജ്ഞപ്താസ്തു നരേന്ദ്രേണ കുമാരാഃ ശക്രതേജസഃ । പ്രഹ്വാഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൂത്വാ വിവിശുസ്തേ സമാഹിതാഃ ।। ൭.൪൪.
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള കുമാരന്മാർ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി, മനസ്സു സമാധാനത്തോടെ അകത്തേക്ക് കടന്നു.
തേ തു ദൃഷ്ട്വാ മുഖം തസ്യ സഗ്രഹം ശശിനം യഥാ । സന്ധ്യാഗതമിവാദിത്യം പ്രഭയാ പരിവര്ജിതമ് ।। ൭.൪൪.
അവർ രാമന്റെ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ, രാഹുവിന്റെ പിടിയിലായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയും, സന്ധ്യാസമയത്ത് പ്രകാശം കുറഞ്ഞ സൂര്യനെപ്പോലെയും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
ബാഷ്പപൂര്ണേ ച നയനേ ദൃഷ്ട്വാ രാമസ്യ ധീമതഃ । ഹതശോഭം യഥാ പദ്മം മുഖം വീക്ഷ്യ ച തസ്യ തേ ।। ൭.൪൪.
ധീരനായ രാമന്റെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞത്, അവന്റെ മുഖം ഭംഗി നഷ്ടപ്പെട്ട താമരപൂവിനെപ്പോലെ ആയത് അവർ കണ്ടു നോക്കി.
തതോ ഽഭിവാദ്യ ത്വരിതാഃ പാദൌ രാമസ്യ മൂര്ധഭിഃ । തസ്ഥുഃ സമാഹിതാഃ സര്വേ രാമസ്ത്വശ്രൂണ്യവര്തയത് ।। ൭.൪൪.
അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ രാമന്റെ കാലിൽ തലവെച്ച് വന്ദനം ചെയ്തു, ശ്രദ്ധയോടെ നില്ക്കുന്നു; രാമൻ കണ്ണീർ തുടച്ചു.
താന്പരിഷ്വജ്യ ബാഹുഭ്യാമുത്ഥാപ്യ ച മഹാബലഃ । ആസനേഷ്വാസതേത്യുക്ത്വാ തതോ വാക്യം ജഗാദ ഹ ।। ൭.൪൪.
മഹാബലൻ രാമൻ അവരെ കൈകളാൽ അണച്ചു എഴുന്നേല്പിച്ചു, 'ഇരിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞ് ശേഷം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവന്തോ മമ സര്വസ്വം ഭവന്തോ ജീവിതം മമ । ഭവദ്ഭിശ്ച കൃതം രാജ്യം പാലയാമി നരേശ്വരാഃ ।। ൭.൪൪.
നിങ്ങളാണ് എന്റെ എല്ലാം; നിങ്ങളാണ് എന്റെ ജീവൻ. നിങ്ങളുടെ സഹായത്താലാണ് ഞാൻ ഈ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നത്, മഹാരാജന്മാരേ.
ഭവന്തഃ കൃതശാസ്ത്രാര്ഥാ ബുദ്ധ്യാ ച പരിനിഷ്ഠിതാഃ । സമ്ഭൂയ ച മദര്ഥോ ഽയമന്വേഷ്ടവ്യോ നരേശ്വരാഃ ।। ൭.൪൪.
നിങ്ങൾ ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിൽ നിപുണരും ബുദ്ധിയിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവരുമാണ്; എല്ലാവരും ചേർന്ന് എന്റെ കാര്യം അന്വേഷിക്കണം, രാജന്മാരേ.
തഥാ വദതി കാകുത്സ്ഥേ അവധാനപരായണാഃ । ഉദ്വിഗ്നമനസഃ സര്വേ കിം നു രാജാഭിധാസ്യതി ।। ൭.൪൪.
കാകുത്സ്ഥൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, എല്ലാവരും ശ്രദ്ധയോടെ, ഭയക്കലോടെ മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു: രാജാവ് എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത് എന്നു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ചതുശ്ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാൽമീകി മഹർഷിയുടെ ശ്രീമദ് രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ നാല്പത്തിനാലാമത്തെ സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
തേഷാം സമുപവിഷ്ടാനാം സര്വേഷാം ദീനചേതസാമ് । ഉവാച വാക്യം കാകുത്സ്ഥോ മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।। ൭.൪൫.
അവർ എല്ലാവരും ഇരുന്ന്, മനസ്സിൽ ദുഃഖം നിറഞ്ഞപ്പോൾ, കാകുത്സ്ഥൻ വായ് ഉണങ്ങിയ നിലയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സര്വേ ശൃണുത ഭദ്രം വോ മാ കുരുധ്വം മനോ ഽന്യഥാ । പൌരാണാം മമ സീതായാം യാദൃശീ വര്തതേ കഥാ ।। ൭.൪൫.
എല്ലാവരും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ. സീതയെക്കുറിച്ച് നഗരവാസികൾ പറയുന്ന കഥയിൽ നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് തെറ്റിക്കരുത്.
പൌരാപവാദഃ സുമഹാംസ്തഥാ ജനപദസ്യ ച । വര്തതേ മയി ബീഭത്സാ സാ മേ മര്മാണി കൃന്തതി ।। ൭.൪൫.
നഗരത്തിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും എനിക്ക് എതിരെ വലിയൊരു അപവാദം പരക്കുന്നു. ആ നിന്ദിതമായ വർത്തമാനം എന്റെ ഹൃദയം വേദനിപ്പിക്കുന്നു.
അഹം കില കുലേ ജാത ഇക്ഷ്വാകൂണാം മഹാത്മനാമ് । സീതാ ഽപി സത്കുലേ ജാതാ ജനകാനാം മഹാത്മനാമ് ।। ൭.൪൫.
ഞാൻ മഹാത്മാക്കളായ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ വംശത്തിൽ ജനിച്ചു. സീതയും മഹാത്മാക്കളായ ജനകരുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു.
ജാനാസി ത്വം യഥാ സൌമ്യ ദണ്ഡകേ വിജനേ വനേ । രാവണേന ഹൃതാ സീതാ സ ച വിധ്വംസിതോ മയാ ।। ൭.൪൫.
സൗമ്യ, ദണ്ടകാരണ്യത്തിലെ ആ ഏകാന്ത വനത്തിൽ രാവണൻ സീതയെ കൊണ്ടുപോയതും, ഞാൻ അവനെ നശിപ്പിച്ചതും നീ അറിയുന്നില്ലേ.
തത്ര മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ജനകസ്യ സുതാം പ്രതി । അത്രോഷിതാമിമാം സീതാമാനയേയം കഥം പുരീമ് ।। ൭.൪൫.
അപ്പോൾ തന്നെ, ജനകന്റെ മകളായ സീതയെ കുറിച്ച് ഒരു ചിന്ത എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിച്ചു: അവിടെ കഴിഞ്ഞിരുന്ന സീതയെ എങ്ങനെ ഞാൻ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരും?
പ്രത്യയാര്ഥം തതഃ സീതാ വിവേശ ജ്വലനം തദാ । പ്രത്യക്ഷം തവ സൌമിത്രേ ദേവാനാം ഹവ്യവാഹനഃ । അപാപാം മൈഥിലീമാഹ വായുശ്ചാകാശഗോചരഃ ।। ൭.൪൫.
അതിനാൽ, സീതാ സത്യസാക്ഷ്യത്തിനായി അഗ്നിയിൽ കയറി. സൗമിത്രി, നിന്റെ സന്നിധിയിൽ, ദേവന്മാരുടെ സാക്ഷിയായ അഗ്നിദേവനും ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന വായുവും, മിഥിലയുടെ മകളായ സീതാ പാപരഹിതയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.