കിമിച്ഛസി വരാരോഹേ കാമഃ കിം ക്രിയതാം തവ ।। ൭.൪൨.
സുന്ദരിയായവളേ, നീ എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? നിന്റെ ഇഷ്ടം എന്താണെങ്കിലും പറയൂ, അതു നിറവേറ്റാം.
സ്മിതം കൃത്വാ തു വൈദേഹീ രാമം വാക്യമഥാബ്രവീത് । തപോവനാനി പുണ്യാനി ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി രാഘവ ।। ൭.൪൨.
വൈദേഹി മൃദുലമായി പുഞ്ചിരിച്ച് രാമനോടു പറഞ്ഞു: 'രാഘവാ, ഞാൻ പുണ്യമായ വനംകുടീരങ്ങൾ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ഗങ്ഗാതീരോപവിഷ്ടാനാമൃഷീണാമുഗ്രതേജസാമ് । ഫലമൂലാശിനാം ദേവ പാദമൂലേഷു വര്തിതുമ് ।। ൭.൪൨.
'ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ഇരുന്ന് കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന, പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിക്കുന്ന മഹർഷിമാരുടെ പാദത്തിങ്കൽ ഞാൻ താമസിക്കണം, ദേവാ.'
ഏഷ മേ പരമഃ കാമോ യന്മൂലഫലഭോജിനാമ് । അപ്യേകരാത്രം കാകുത്സ്ഥ നിവസേയം തപോവനേ ।। ൭.൪൨.
'കാകുത്ഥ്സ്ഥാ, ഈ വനംകുടീരങ്ങളിൽ, പഴവും കിഴങ്ങുമാണ് ഭക്ഷണം, അങ്ങനെയുള്ള വൃക്ഷവാസികളോടൊപ്പം ഒരു രാത്രിയെങ്കിലും കഴിയുക എന്നതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഗ്രഹം.'
തഥേതി ച പ്രതിജ്ഞാതം രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ । വിസ്രബ്ധാ ഭവ വൈദേഹി ശ്വോ ഗമിഷ്യസ്യസംശയമ് ।। ൭.൪൨.
കഷ്ടമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന രാമൻ സമ്മതിച്ചു: 'അങ്ങനെയാകട്ടെ. വൈദേഹി, ഭയപ്പെടേണ്ട; നാളെ നീ ഉറപ്പായും പോകും.'
ഏവമുക്ത്വാ തു കാകുത്സ്ഥോ മൈഥിലീം ജനകാത്മജാമ് । മധ്യകക്ഷാന്തരം രാമോ നിര്ജഗാമ സുഹൃദ്വൃതഃ ।। ൭.൪൨.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് കാകുത്ഥ്സ്ഥനായ രാമൻ, ജനകന്റെ മകളായ മൈഥിലിയെ വിട്ട്, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഇടക്കളരിയിലേക്ക് പോയി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ദ്വിചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ മഹർഷിയായ വാൽമീകി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ ഇരുപത്തിരണ്ടാം സർഗം സമാപിച്ചു.
തത്രോപവിഷ്ടം രാജാനമുപാസന്തേ വിചക്ഷണാഃ । കഥാനാം ബഹുരൂപാണാം ഹാസ്യകാരാഃ സമന്തതഃ ।। ൭.൪൩.
അവിടെ രാജാവിനൊപ്പം ബുദ്ധിമാന്മാർ ഇരുന്നു സേവനം ചെയ്തു; ചുറ്റും പലവിധ കഥകളിൽ നിപുണരായ തമാശക്കാരുമുണ്ടായിരുന്നു.
വിജയോ മധുമത്തശ്ച കാശ്യപോ മങ്ഗലഃ കുടഃ । സുരാജഃ കാലിയോ ഭദ്രോ ദന്തവക്രഃ സുമാഗധഃ ।। ൭.൪൩.
വിജയൻ, മധുമത്തൻ, കാശ്യപൻ, മംഗളൻ, കുട്ടൻ, സുരാജൻ, കാലിയൻ, ഭദ്രൻ, ദന്തവക്രൻ, സുമാഗധൻ—
ഏതേ കഥാ ബഹുവിധാഃ പരിഹാസസമന്വിതാഃ । കഥയന്തി സ്മ സംഹൃഷ്ടാ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ।। ൭.൪൩.
ഇവരൊക്കെയും സന്തോഷത്തോടെ രാഘവന്റെ സന്നിധിയിൽ പലവിധ തമാശകളും കലർന്ന കഥകൾ പറഞ്ഞു.
തതഃ കഥായാം കസ്യാഞ്ചിദ്രാഘവഃ സമഭാഷത । കാഃ കഥാ നഗരേ ഭദ്ര വര്തന്തേ വിഷയേഷു ച ।। ൭.൪൩.
അങ്ങനെയുള്ള ഒരു കഥയ്ക്കിടയിൽ രാഘവൻ ചോദിച്ചു: 'ഭദ്രാ, നഗരത്തിലും ദേശങ്ങളിലും ഇപ്പോൾ പറയുന്ന കഥകൾ എന്തൊക്കെയാണ്?'
മാമാശ്രിതാനി കാന്യാഹുഃ പൌരജാനപദാ ജനാഃ । കിം ച സീതാം സമാശ്രിത്യ ഭരതം കിം ച ലക്ഷ്മണമ് ।। ൭.൪൩.
'നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും ചിലർ എന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ചിലർ സീതയെ, ചിലർ ഭരതനെ, ചിലർ ലക്ഷ്മണനെയും ആശ്രയിക്കുന്നു.'
കിം നു ശത്രുഘ്നമുദ്ദിശ്യ കൈകയീം കിം നു മാതരമ് । വക്തവ്യതാം ച രാജാനോ വരേ രാജ്യേ വ്രജന്തി ച ।। ൭.൪൩.
'ചിലർ ശത്രുഘ്നനെയും, ചിലർ കൈകേയിയെ, ചിലർ മാതാവിനെയും ആശ്രയിക്കുന്നു; രാജാക്കന്മാർ ഉപദേശം തേടി വരികയും, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ തീരുമാനമെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.'
ഏവമുക്തേ തു രാമേണ ഭദ്രഃ പ്രാഞ്ജലിരബ്രവീത് । സ്ഥിതാഃ കഥാ ശുഭാഃ രാജന്വര്തന്തേ പുരവാസിനാമ് ।। ൭.൪൩.
ഇങ്ങനെ രാമൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ ഭദ്രൻ കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നഗരവാസികൾക്കിടയിൽ നല്ല കഥകളാണ് പ്രചരിക്കുന്നത്.'
അമും തു വിജയം സൌമ്യ ദശഗ്രീവവധാര്ജിതമ് । ഭൂയിഷ്ഠം സ്വപുരേ പൌരൈഃ കഥ്യന്തേ പുരുഷര്ഷഭ ।। ൭.൪൩.
എന്നാൽ, സൌമ്യ, ഈ നഗരത്തിൽ പൗരന്മാർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പറയുന്നത് ദശമുഖനായ രാവണനെ സംഹരിച്ചിട്ടുള്ള ജയത്തെക്കുറിച്ചാണ്, മഹാനായവനേ.
ഏവമുക്തസ്തു ഭദ്രേണ രാഘവോ വാക്യമബ്രവീത് । കഥയസ്വ യഥാതത്ത്വം സര്വം നിരവശേഷതഃ ।। ൭.൪൩.
ഭദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാഘവൻ പറഞ്ഞു: 'എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയായി, ഒന്നും മറക്കാതെ പറയൂ.'
ശുഭാശുഭാനി വാക്യാനി യാന്യാഹുഃ പുരവാസിനഃ । ശ്രുത്വേദാനീം ശുഭം കുര്യാം നകുര്യാമശുഭാനി ച ।। ൭.൪൩.
'നഗരവാസികൾ പറയുന്ന നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള വാക്കുകൾ ഞാൻ കേട്ടാൽ, നല്ലത് ചെയ്യുകയും, ദോഷം ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യും.'
കഥയസ്വ ച വിസ്രബ്ധോ നിര്ഭയം വിഗതജ്വരഃ । കഥയന്തി യഥാ പൌരാഃ പാപാ ജനപദേഷു ച ।। ൭.൪൩.
'ഭയമോ ആശങ്കയോ ഇല്ലാതെ തുറന്ന് പറയൂ; നഗരത്തിലും ദേശങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെ പറയൂ.'
രാഘവേണൈവമുക്തസ്തു ഭദ്രഃ സുരുചിരം വചഃ । പ്രത്യുവാച മഹാബാഹും പ്രാഞ്ജലിഃ സുസമാഹിതഃ ।। ൭.൪൩.
രാഘവൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതിന് ഭദ്രൻ, കൈകൾ ചേർത്ത്, മനസ്സോടെ, മനോഹരമായ വാക്കുകളിൽ ആ മഹാബാഹുവിന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ശൃണു രാജന്യഥാ പൌരാഃ കഥയന്തി ശുഭാശുഭമ് । ചത്വരാപണരഥ്യാസു വനേഷൂപവനേഷു ച ।। ൭.൪൩.
രാജാവേ, നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ ചത്വരങ്ങളിലും ചന്തകളിലും വഴികളിലും കാടുകളിലും തോട്ടങ്ങളിലും നല്ലതും ചീത്തയുമൊക്കെ എങ്ങനെയാണെന്ന് പറയുന്നതു കേൾക്കൂ.
ദുഷ്കരം കൃതവാന്രാമഃ സമുദ്രേ സേതുബന്ധനമ് । അശ്രുതം പൂര്വകൈഃ കൈശ്ചിദ്ദേവൈരപി സദാനവൈഃ ।। ൭.൪൩.
രാമൻ സമുദ്രത്തിൽ പാലം പണിയുന്ന അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു; അതു മുമ്പ് ചില ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും കേട്ടിട്ടില്ലാത്തതാണ്.
രാവണശ്ച ദുരാധര്ഷോ ഹതഃ സബലവാഹനഃ । വാനരാശ്ച വശം നീതാ ഋക്ഷാശ്ച സഹ രാക്ഷസൈഃ ।। ൭.൪൩.
ഭയങ്കരനും ശക്തിയുള്ളവനുമായ രാവണനും അവന്റെ സൈന്യവും കൊല്ലപ്പെട്ടു; വാനരന്മാരെയും കരടികളെയും രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം കീഴടക്കി.
ഹത്വാ ച രാവണം സങ്ഖ്യേ സീതാമാഹൃത്യ രാഘവഃ । അമര്ഷം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ സ്വവേശ്മ പുനരാനയത് ।। ൭.൪൩.
യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ കൊല്ലുകയും, സീതയെ തിരികെ പിടിക്കുകയും ചെയ്ത ശേഷം, രാഘവൻ തന്റെ ക്രോധം വിട്ടു വെച്ച് അവളെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
കീദൃശം ഹൃദയേ തസ്യ സീതാസമ്ഭോഗജം സുഖമ് । അങ്കമാരോപ്യ തു പുരാ രാവണേന ബലാദ്ധൃതാമ് ।। ൭.൪൩.
രാവണൻ ബലമായി തൻ്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി കൊണ്ടുപോയ സീതയുമായി ഒന്നിക്കുന്നതിൽ രാമൻ്റെ ഹൃദയത്തിൽ എങ്ങനെയൊരു സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നു?
ലങ്കാമപി പുരാ നീതാമശോകവനികാം ഗതാമ് । രക്ഷസാം വശമാപന്നാം കഥം രാമോ ന കുത്സതേ ।। ൭.൪൩.
സീതയെ ലങ്കയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, അശോകവനത്തിൽ എത്തിച്ചു, അവൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ അധീനതയിൽ ആയിരുന്നു; അങ്ങനെയുള്ളതിൽ രാമന് എങ്ങനെ ലജ്ജയില്ല?
അസ്മാകമപി ദാരേഷു സഹനീയം ഭവിഷ്യതി । യഥാ ഹി കുരുതേ രാജാ പ്രജാ തമനുവര്തതേ ।। ൭.൪൩.
നമ്മളും നമ്മുടെ ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ഇനിയും സഹിക്കേണ്ടി വരും; രാജാവ് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്നതനുസരിച്ച് ജനങ്ങളും അതുപോലെ ചെയ്യുന്നു.
ഏവം ബഹുവിധാ വാചോ വദന്തി പുരവാസിനഃ । നഗരേഷു ച സര്വേഷു രാജഞ്ജനപദേഷു ച ।। ൭.൪൩.
ഇങ്ങനെ പലവിധം വാക്കുകൾ നഗരങ്ങളിലും ദേശങ്ങളിലും എല്ലായിടത്തും നഗരവാസികൾ സംസാരിക്കുന്നു, രാജാവേ.
തസ്യൈവം ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ രാഘവഃ പരമാര്തവത് । ഉവാച സുഹൃദഃ സര്വാന്കഥമേതദ്ബ്രവീഥ മാമ് ।। ൭.൪൩.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട രാഘവൻ അതീവ ദുഃഖത്തോടെ തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടു ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ഈ കാര്യം എന്നോട് പറയുന്നു?'
സര്വേ തു ശിരസാ ഭൂമാവഭിവാദ്യ പ്രണമ്യ ച । പ്രത്യൂചൂ രാഘവം ദീനമേവമേതന്ന സംശയഃ ।। ൭.൪൩.
എല്ലാവരും തല കുനിച്ച് ഭൂമിയിൽ വണങ്ങി രാഘവനോട് ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഇത് സത്യമാണ്, സംശയമില്ല.'
ശ്രുത്വാ തു വാക്യം കാകുത്സ്ഥഃ സര്വേഷാം സമുദീരിതമ് । വിസര്ജയാമാസ തദാ വയസ്യാഞ്ഛത്രുസൂദനഃ ।। ൭.൪൩.
എല്ലാവരും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട കാകുത്ഥ്സൻ, ശത്രുക്കളുടെ സംഹാരകൻ, അപ്പോൾ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെ വിട്ടയച്ചു.