സുഷേണം ശ്വശുരം വീരം താരം ച ബലിനാം വരമ് । കുമുദം ചൈവ ദുര്ധര്ഷം നീലം ചൈവ മഹാബലമ് ।। ൭.൪൦.
വീരനായ സുഷേണൻ, ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ താരൻ, ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കുമുദൻ, മഹാശക്തിയുള്ള നീലൻ ഇവരെയും കരുതണം.
വീരം ശതവലിം ചൈവ മൈന്ദം ദ്വിവിദമേവ ച । ഗജം ഗവാക്ഷം ഗവയം ശരഭം ച മഹാബലമ് । പശ്യ പ്രീതിസമായുക്തോ ഗന്ധമാദനമേവ ച ।। ൭.൪൦.
ശതവലി എന്ന വീരനെയും, മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും, ഗജ, ഗവാക്ഷ, ഗവയ, മഹാബലശാലിയായ ശരഭ, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ ഗന്ധമാദനൻ ഇവരെയും സ്നേഹത്തോടെ നോക്കണം.
ഋഷഭം ച സുവിക്രാന്തം ജാമ്ബവന്തം മഹാബലമ് । യേ ചേമേ സുമഹാത്മാനോ മദര്ഥേ ത്യക്തജീവിതാഃ ।। ൭.൪൦.
സുവിക്രമശാലിയായ ഋഷഭനും, മഹാബലശാലിയായ ജാംബവാനും, എന്റെ خاطر ജീവിതം ത്യജിച്ച ഈ മഹാത്മാക്കളെയും ശ്രദ്ധിക്കണം.
പശ്യ ത്വം പ്രീതിസംയുക്തോ മാ ചൈഷാം വിപ്രിയം കൃഥാഃ ।। ൭.൪൦.
നീ അവരെ സ്നേഹത്തോടെ നോക്കണം; അവർക്കു അപ്രീതികരം ഒന്നും ചെയ്യരുത്.
ഏവമുക്ത്വാ തു സുഗ്രീവമാശ്ലിഷ്യ ച പുനഃ പുനഃ । വിഭീഷണമുവാചാഥ രാമോ മധുരയാ ഗിരാ ।। ൭.൪൦.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, രാമൻ സുഗ്രീവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അണച്ചു, പിന്നെ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ വിഭീഷണനോട് പറഞ്ഞു.
ലങ്കാം പ്രശാധി ധര്മേണ ധര്മജ്ഞസ്ത്വം മതോ മമ । പുരസ്യ രാക്ഷസാനാം ച സ്വഭ്രാതുസ്സമ്മതോ ഹ്യസി ।। ൭.൪൦.
നീ ധർമ്മപഥത്തിൽ ലങ്കയെ ഭരിക്കണം; നീ ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. നഗരത്തിലെ രാക്ഷസന്മാർക്കും സഹോദരനുമാണ് നീ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ.
മാ ച ബുദ്ധിമധര്മേ ത്വം കുര്യാ രാജന്കഥഞ്ചന । ബുദ്ധിമന്തോ ഹി രാജാനോ ധ്രുവമശ്നന്തി മേദിനീമ് ।। ൭.൪൦.
രാജാവേ, ഒരിക്കലും നീ അധർമ്മത്തിൽ മനസ്സിടരുത്; ജ്ഞാനമുള്ള രാജാക്കന്മാർക്കാണ് ഈ ഭൂമി ഉറപ്പായും ലഭിക്കുക.
അഹം ച നിത്യശോ രാജന്സുഗ്രീവസഹിതസ്ത്വയാ । സ്മര്തവ്യഃ പരയാ പ്രീത്യാ ഗച്ഛ ത്വം വിഗതജ്വരഃ ।। ൭.൪൦.
രാജാവേ, നീ എപ്പോഴും പരമസ്നേഹത്തോടെ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം എന്നെ ഓർക്കണം; ആശങ്കയില്ലാതെ നീ പോകൂ.
രാമസ്യ ഭാഷിതം ശ്രുത്വാ ഋക്ഷവാനരരാക്ഷസാഃ । സാധുസാധ്വിതി കാകുത്സ്ഥം പ്രശശംസുഃ പുനഃ പുനഃ ।। ൭.൪൦.
രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കരടികളും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും 'ശ്രേഷ്ഠം, അതിമനോഹരം' എന്ന് പറഞ്ഞ് കാകുത്സ്ഥനെ പ്രശംസിച്ചു.
തവ ബുദ്ധിര്മഹാബാഹോ വീര്യമദ്ഭുതമേവ ച । മാധുര്യം പരമം രാമ സ്വയമ്ഭോരിവ നിത്യദാ ।। ൭.൪൦.
നിന്റെ ബുദ്ധിയും, മഹാബാഹുവേ, അത്ഭുതമായ വീര്യവും, പരമമായ മാധുര്യവും, രാമാ, എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വയംഭുവിന്റെതുപോലെ തന്നെയാണ്.
തേഷാമേവം ബ്രുവാണാനാം വാനരാണാം ച രാക്ഷസാമ് । ഹനൂമാന്പ്രവണഃ ഭൂത്വാ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൪൦.
വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഹനുമാൻ വിനയത്തോടെ രാഘവനോടു പറഞ്ഞു.
സ്നേഹോ മേ പരമോ രാജംസ്ത്വയി തിഷ്ഠതു നിത്യദാ । ഭക്തിശ്ച നിയതാ വീര ഭാവോ നാന്യത്ര ഗച്ഛതു ।। ൭.൪൦.
രാജാവേ, എനിക്ക് നിന്നോടുള്ള പരമമായ സ്നേഹം എന്നും നിലനില്ക്കട്ടെ; വീരനേ, എന്റെ അകമ്പടിയില്ലാത്ത ഭക്തിയും ഭാവവും എപ്പോഴും നിന്നിലേയ്ക്കായിരിക്കട്ടെ, മറ്റൊരിടത്തേക്ക് പോകരുതേ.
വായദ്രാമകഥാ വീര ചരിഷ്യതി മഹീതലേ । താവച്ഛരീരേ വത്സ്യന്തി പ്രാണാ മമ ന സംശയഃ ।। ൭.൪൦.
വീരനേ, ഭൂമിയിൽ രാമകഥകൾ പരന്നുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, എന്റെ ജീവൻ എന്റെ ശരീരത്തിൽ തുടരും; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
യച്ചൈതച്ചരിതം ദിവ്യം കഥാ തേ രഘുനന്ദന । തന്മയാപ്സരസോ നാമ ശ്രാവയേയുര്നരര്ഷഭ ।। ൭.൪൦.
രഘുനന്ദനാ, നിന്റെ ഈ ദിവ്യമായ ചരിതം അപ്പസരസുകൾ പറയട്ടെ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
തച്ഛ്രുത്വാഹം തതോ വീര തവ ചര്യാമൃതം പ്രഭോ । ഉത്കണ്ഠാം താം ഹരിഷ്യാമി മേഘലേഖാമിവാനിലഃ ।। ൭.൪൦.
വീരനേ, പ്രഭോ, ഞാൻ നിന്റെ ചരിതത്തിന്റെ അമൃതം കേൾക്കുമ്പോൾ, ആ ആഗ്രഹം ഞാൻ കാറ്റ് മേഘരേഖയെ നീക്കുന്നതുപോലെ അകറ്റും.
ഏവം ബ്രുവാണം രാമസ്തു ഹനൂമന്തം വരാസനാത് । ഉത്ഥായ സസ്വജേ സ്നേഹാദ്വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൪൦.
ഹനുമാൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, രാമൻ തന്റെ ഉത്തമാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് സ്നേഹത്തോടെ അവനെ അണച്ചു പിടിച്ചു, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏവമേതത്കപിശ്രേഷ്ഠ ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ । ചരിഷ്യതി കഥാ യാവദേഷാ ലോകേ ച മാമികാ । താവത്തേ ഭവിതാ കീര്തിഃ ശരീരേ ഽപ്യസവസ്തഥാ ।। ൭.൪൦.
ഇതെങ്ങനെ തന്നെയാകും, കപിശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിൽ സംശയമില്ല; ലോകത്ത് എന്റെ കഥ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, അത്രത്തോളം നിന്റെ കീർത്തിയും ജീവനും നിലനിൽക്കും.
ലോകാ ഹി യാവത്സ്ഥാസ്യന്തി താവത്സ്ഥാസ്യതി മേ കഥാ ।। ൭.൪൦.
ലോകങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, എന്റെ കഥയും നിലനിൽക്കും.
ലോകേ ച മാമികാ । ഏകൈകസ്യോപകാരസ്യ പ്രാണാന്ദാസ്യാമി തേ കപേ । നരഃ പ്രത്യുപകാരാണാമാപസ്ത്വായാതി പാത്രതാമ് ।। ൭.൪൦.
ലോകത്തിൽ ഓരോ ഉപകാരത്തിനും, കപേ, ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ തന്നെ നിനക്കു നൽകും; ഉപകാരത്തിന് മറുപടി നൽകുന്നവൻ മാത്രമേ അതിന് അർഹനാവൂ.
തതോ ഽസ്യ ഹാരം ചന്ദ്രാഭം മുച്യ കണ്ഠാത്സ രാഘവഃ । വൈഡൂര്യതരലം കണ്ഠേ ബബന്ധ ച ഹനൂമതഃ ।। ൭.൪൦.
അതിനുശേഷം രാഘവൻ തന്റെ കഴുത്തിൽ നിന്നുള്ള ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള ഹാരവും, വൈഡൂര്യമണികളാൽ അലങ്കരിച്ച മാലയും ഹനുമാന്റെ കഴുത്തിൽ കെട്ടി.
തേനോരസി നിബദ്ധേന ഹാരേണ മഹതാ കപിഃ । രരാജ ഹേമശൈലേന്ദ്രശ്ചന്ദ്രേണാക്രാന്തമസ്തകഃ ।। ൭.൪൦.
ആ വലിയ ഹാരം നെഞ്ചിൽ ധരിച്ച കപിയെ കണ്ടപ്പോൾ, സ്വർണ്ണപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ ചന്ദ്രൻ തെളിയുന്നതുപോലെ അവൻ ദീപ്തിയായി.
ശ്രുത്വാ തു രാഘവസ്യൈതദുത്ഥായോത്ഥായ വാനരാഃ । പ്രണമ്യ ശിരസാ പാദൌ നിര്ജഗ്മുസ്തേ മഹാബലാഃ ।। ൭.൪൦.
രാഘവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മഹാബലശാലികളായ വാനരന്മാർ എഴുന്നേറ്റ്, തലകുനിച്ച് അവന്റെ കാലുകൾക്കു വണങ്ങി, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
സുഗ്രീവഃ സ ച രാമേണ നിരന്തരമുരോഗതഃ । വിഭീഷണശ്ച ധര്മാത്മാ സര്വേ തേ ബാഷ്പവിക്ലവാഃ ।। ൭.൪൦.
രാമനോടു എന്നും ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന സുഗ്രീവനും, ധാർമ്മികനായ വിഭീഷണനും, അവരൊക്കെയും കണ്ണുനീരിൽ മുങ്ങി.
സര്വേ ച തേ ബാഷ്പകലാഃ സാശ്രുനേത്രാ വിചേതസഃ । സമ്മൂഢാ ഇവ ദുഃഖേന ത്യജന്തോ രാഘവം തദാ ।। ൭.൪൦.
അവരൊക്കെയും കണ്ണുനീരോടെ, മനസ്സു ദുഃഖത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, രാഘവനോട് വിടപറയുമ്പോൾ വഴികാണാതെ പോയവരെപ്പോലെയായിരുന്നു.
കൃതപ്രസാദാസ്തേനൈവം രാഘവേണ മഹാത്മനാ । ജഗ്മുഃ സ്വം സ്വം ഗൃഹം സര്വേ ദേഹീ ദേഹമിവ ത്യജന് ।। ൭.൪൦.
മഹാത്മാവായ രാഘവനിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ശേഷം, അവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക്, ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ജീവന്മാരെപ്പോലെ, മടങ്ങി.
തതസ്തു തേ രാക്ഷസഋക്ഷവാനരാഃ പ്രണമ്യ രാമം രഘുവംശവര്ധനമ് । വിയോഗജാശ്രുപ്രതിപൂര്ണലോചനാഃ പ്രതിപ്രയാതാസ്തു യഥാ നിവാസിനഃ ।। ൭.൪൦.
അതിനുശേഷം രാക്ഷസന്മാരും കരടികളും വാനരന്മാരും രഘുവംശത്തെ മഹത്വപ്പെടുത്തുന്ന രാമനോട് വണങ്ങി, വേർപാടിന്റെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ചത്വാരിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകി മഹർഷിയുടെ മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയുടെ നാല്പതാമത്തെ സര്ഗം സമാപിക്കുന്നു.
വിസൃജ്യ ച മഹാബാഹുര്ഋക്ഷവാനരരാക്ഷസാന് । ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാമഃ പ്രമുമോദ സുഖം സുഖീ ।। ൭.൪൧.
കൂർത്ത ഭുജശക്തിയുള്ള രാമൻ കരടികളും വാനരന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും വിട്ടയച്ച് സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിച്ചു.
അഥാപരാഹ്ണസമയേ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ രാഘവഃ । ശുശ്രാവ മധുരാം വാണീമന്തരിക്ഷാത് പ്രഭാഷിതാമ് ।। ൭.൪൧.
അപ്പോൾ, അപ്രാഹ്ണ സമയത്ത്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാഘവൻ ആകാശത്തിൽ നിന്നു വരുന്ന മധുരമായ ഒരു വാക്ക് കേട്ടു.
സൌമ്യ രാമ നിരീക്ഷസ്വ സൌമ്യേന വദനേന മാമ് । കുബേരഭവനാത്പ്രാപ്തം വിദ്ധി മാം പുഷ്പകം പ്രഭോ ।। ൭.൪൧.
സൗമ്യനായ രാമാ, ദയാപൂർവം എന്റെ നേരെ നോക്കൂ; കുബേരന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് വന്ന പുഷ്പകവിമാനമാണ് ഞാൻ എന്നു അറിയുക, പ്രഭോ.