ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ ഽഷ്ടാത്രിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാല്മീകിമുനിയുടെ മഹത്തായ ആദികാവ്യമായ ശ്രീമദ്രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിൽ മുപ്പത്തിയെട്ടാം സർഗം സമാപിക്കുന്നു.
തേ പ്രയാതാ മഹാത്മാനഃ പാര്ഥിവാസ്തേ പ്രഹൃഷ്ടവത് । ഗജവാജിസഹസ്രൌഘൈഃ കമ്പയന്തോ വസുന്ധരാമ് ।। ൭.൩൯.
ആ മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ, ആയിരക്കണക്കിന് ആനകളും കുതിരകളും അടങ്ങിയ സൈന്യങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ നടുങ്ങിച്ചു യാത്രയായി.
അക്ഷൌഹിണ്യോ ഹി തത്രാസന്രാഘവാര്ഥേ സമുദ്യതാഃ । ഭരതസ്യാജ്ഞയാ ഽനേകാഃ പ്രഹൃഷ്ടാ ബലവാഹനാഃ ।। ൭.൩൯.
അവിടെ രാഘവന്റെ കാര്യംക്കായി, ഭരതന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അനേകം ആനയുദ്ധസേനകൾ സന്തോഷത്തോടെ ഒരുക്കപ്പെട്ടു.
ഊചുസ്തേ ച മഹീപാലാ ബലദര്പസമന്വിതാഃ । ന രാമരാവണം യുദ്ധേ പശ്യാമഃ പുരതഃ സ്ഥിതമ് ।। ൭.൩൯.
ശക്തിയിൽ അഭിമാനമുള്ള ഭൂമിയുടെ ഭരണാധികാരികൾ പറഞ്ഞു: 'നാം യുദ്ധഭൂമിയിൽ രാമനെയും രാവണനെയും നേരിൽ കാണുന്നില്ല.'
ഭരതേന വയം പശ്ചാത്സമാനീതാ നിരര്ഥകമ് । ഹതാ ഹി രാക്ഷസാഃ ക്ഷിപ്രം പാര്ഥിവൈഃ സ്യുര്ന സംശയഃ ।। ൭.൩൯.
'ഭരതൻ നമ്മെ ഇവിടെ വിളിച്ചു കൂട്ടിയത് വ്യർഥമായിരിക്കുന്നു; രാജാക്കന്മാർക്ക് ഈ രാക്ഷസന്മാരെ ഉടൻ സംഹരിക്കാനായേനെ, സംശയമില്ല.'
രാമസ്യ ബാഹുവീര്യേണ രക്ഷിതാ ലക്ഷ്മണസ്യ ച । സുഖം പാരേസമുദ്രസ്യ യുധ്യേമ വിഗതജ്വരാഃ ।। ൭.൩൯.
'രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ശക്തമായ കൈകളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, സമുദ്രത്തിന് അപ്പുറത്തേക്കു പോലും നമുക്ക് ഭയമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ കഴിയും.'
ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച രാജാനഃ കഥാസ്തത്ര സഹസ്രശഃ । കഥയന്തഃ സ്വരാജ്യാനി ജഗ്മുര്ഹര്ഷസമന്വിതാഃ ।। ൭.൩൯.
അവരും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും ആയിരക്കണക്കിന് കഥകൾ പറയുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
സ്വാനി രാജ്യാനി മുഖ്യാനി ഋദ്ധാനി മുദിതാനി ച । സമൃദ്ധധനധാന്യാനി പൂര്ണാനി വസുമന്തി ച ।। ൭.൩൯.
അവരുടെ പ്രധാന രാജ്യങ്ങൾ സമൃദ്ധിയും സന്തോഷവും ധന്യവും ധനസമ്പത്തിലും ധാന്യത്തിലും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞതുമായ ഭുവനസമ്പത്തും ആയിരുന്നു.
യഥാപുരാണി തേ ഗത്വാ രത്നാനി വിവിധാന്യഥ । രാമസ്യ പ്രിയകാമാര്ഥമുപഹാരാന് നൃപാ ദദുഃ ।। ൭.൩൯.
അവർ പഴയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി, രാമനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പലവിധ രത്നങ്ങൾ സമ്മാനമായി അർപ്പിച്ചു.
അശ്വാന്യാനാനി രത്നാനി ഹസ്തിനശ്ച മദോത്കടാന് । ചന്ദനാനി ച മുഖ്യാനി ദിവ്യാന്യാഭരണാനി ച ।। ൭.൩൯.
അവർ കുതിരകളും വാഹനങ്ങളും രത്നങ്ങളും ഉഗ്രതയിൽ ഉള്ള ആനകളും ഉത്തമമായ ചന്ദനവും ദിവ്യാഭരണങ്ങളും നൽകി.
മണിമുക്താപ്രവാലാംസ്തു ദാസ്യോ രൂപസമന്വിതാഃ । അജാവികാംശ്ച വിവിധാന് രഥാംസ്തു വിവിധാന്ദദുഃ ।। ൭.൩൯.
അവർ മണികൾ, മുത്തുകൾ, പവഴുകൾ, സുന്ദരിയായ ദാസിമാർ, പലതരം കന്നുകാലികൾ, വിവിധതരം രഥങ്ങൾ എന്നിവയും അർപ്പിച്ചു.
ഭരതോ ലക്ഷ്മണശ്ചൈവ ശത്രുഘ്നശ്ച മഹാബലാഃ । ആദായ താനി രത്നാനി സ്വാം പുരീം പുനരാഗതാഃ ।। ൭.൩൯.
ഭരതനും ലക്ഷ്മണനും മഹാബലശാലിയായ ശത്രുഘ്നനും ആ രത്നങ്ങൾ എടുത്തു സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങി.
ആഗമ്യ ച പുരീം രമ്യാമയോധ്യാം പുരുഷര്ഷഭാഃ । താനി രത്നാനി ചിത്രാണി രാമായ സമുപാഹരന് ।। ൭.൩൯.
അവർ ആ മനോഹരമായ അയോധ്യയിൽ എത്തി, ആ മനോഹരമായ രത്നങ്ങൾ രാമനു സമർപ്പിച്ചു.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച തത്സര്വം രാമഃ പ്രീതിസമന്വിതഃ । സുഗ്രീവായ ദദൌ രാജ്ഞേ മഹാത്മാ കൃതകര്മണേ ।। ൭.൩൯.
രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ ആ സമ്മാനങ്ങൾ എല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, മഹാത്മാവും തന്റെ കര്ത്തവ്യം നിറവേറ്റിയ രാജാവുമായ സുഗ്രീവനു നൽകി.
ബിഭീഷണായ ച ദദൌ തഥാന്യേഭ്യോ ഽപി രാഘവഃ । രാക്ഷസേഭ്യഃ കപിഭ്യശ്ച യൈര്വൃതോ ജയമാപ്തവാന് ।। ൭.൩൯.
രാഘവൻ ബിഭീഷണനും മറ്റു രാക്ഷസന്മാർക്കും വാനരന്മാർക്കും, തനിക്കു വിജയം നേടാൻ സഹായിച്ച എല്ലാവർക്കും സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി.
തേ സര്വേ രാമദത്താനി രത്നാനി കപിരാക്ഷസാഃ । ശിരോഭിര്ധാരയാമാസുര്ബാഹുഭിശ്ച മഹാബലാഃ ।। ൭.൩൯.
രാമൻ നൽകിയ രത്നങ്ങൾ എല്ലാ വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും തങ്ങളുടെ തലയിൽക്കും കൈകളിലും വഹിച്ചു.
ഹനൂമന്തം ച നൃപതിരിക്ഷ്വാകൂണാം മഹാരഥഃ । അങ്ഗദം ച മഹാബാഹുമങ്കമാരോപ്യ വീര്യവാന് ।। ൭.൩൯.
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലെ മഹാരഥിയായ രാമൻ, ഹനുമാനെയും മഹാബാഹുവായ അങ്ങദനെയും തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി സ്നേഹിച്ചു.
രാമഃ കമലപത്രാക്ഷഃ സുഗ്രീവമിദമബ്രവീത് । അങ്ഗദസ്തേ സുപുത്രോ ഽയം മന്ത്രീ ചാപ്യനിലാത്മജഃ ।। ൭.൩൯.
കമലപത്രനേത്രനായ രാമൻ സുഗ്രീവനോട് പറഞ്ഞു: 'അങ്ങദൻ നിന്റെ നല്ല മകനാണ്, വായുവിന്റെ പുത്രനായ ഹനുമാൻ നിന്റെ മന്ത്രിയാണ്.'
സുഗ്രീവമന്ത്രിതേ യുക്തൌ മമ ചാപി ഹിതേ രതൌ । അര്ഹതോ വിവിധാം പൂജാം ത്വത്കൃതേ വൈ ഹരീശ്വര ।। ൭.൩൯.
സുഗ്രീവൻ നല്ല ഉപദേശകനും എന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ളവനും ആകയാൽ, വാനരരാജാ, നിന്റെ പേരിൽ അവൻ എല്ലാ ആദരവും അർഹിക്കുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ വ്യവമുച്യാങ്ഗാദ്ഭൂഷണാനി മഹായശാഃ । സ ബബന്ധ മഹാര്ഹാണി തദാങ്ഗദഹനൂമതോഃ ।। ൭.൩൯.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, മഹാശ്രീയുള്ള രാമൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചു, അവ അങ്ങദനും ഹനുമാനും അണിയിച്ചു.
ആഭാഷ്യ ച മഹാവീര്യാന്രാഘവോ യൂഥപര്ഷഭാന് । നീലം നലം കേസരിണം കുമുദം ഗന്ധമാദനമ് ।। ൭.൩൯.
രാഘവൻ വാനരസേനാപതികളായ നീലൻ, നളൻ, കേസരി, കുമുദൻ, ഗന്ധമാദനൻ എന്നിവരോട് സംസാരിച്ചു.
സുഷേണം പനസം വീരം മൈന്ദം ദ്വിവിദമേവ ച । ജാമ്ബവന്തം ഗവാക്ഷം ച വിനതം ധൂമ്രമേവ ച ।। ൭.൩൯.
അവൻ സുഷേണനും വീരനായ പനസനും മൈന്ദനും ദ്വിവിദനും ജാംബവാനും ഗവാക്ഷനും വിനതനും ധൂമ്രനും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
വലീമുഖം പ്രജങ്ഘം ച സന്നാദം ച മഹാബലമ് । ദരീമുഖം ദധിമുഖമിന്ദ്രജാനും ച യൂഥപമ് ।। ൭.൩൯.
വലീമുഖൻ, പ്രജംഗ്ഗൻ, മഹാബലശാലിയായ സന്നാദൻ, ദരീമുഖൻ, ദധിമുഖൻ, സേനാനായകനായ ഇന്ദ്രജാനു എന്നിവരോടും രാമൻ പ്രസംഗിച്ചു.
മധുരം ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ നേത്രാഭ്യാമാപിബന്നിവ । സുഹൃദോ മേ ഭവന്തശ്ച ശരീരം ഭ്രാതരസ്തഥാ ।। ൭.൩൯.
മധുരവും സ്നേഹപൂർവവുമായ വാക്കുകളിൽ, കണ്ണുകൾകൊണ്ട് ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ, 'നിങ്ങൾ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും ശരീരത്തിൽ സഹോദരന്മാരുമാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
യുഷ്മാഭിരുദ്ധൃതശ്ചാഹം വ്യസനാത്കാനനൌകസഃ । ധന്യോ രാജാ ച സുഗ്രീവോ ഭവദ്ഭിഃ സുഹൃദാം വരൈഃ ।। ൭.൩൯.
'കാടിൽ താമസിക്കുന്ന നിങ്ങൾ എന്നെ കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു. സുഗ്രീവൻ നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള നല്ല സുഹൃത്തുക്കളെ ലഭിച്ച രാജാവാണ്,' എന്നു രാമൻ പറഞ്ഞു.
ഏവമുക്ത്വാ ദദൌ തേഭ്യോ ഭൂഷണാനി യഥാര്ഹതഃ । വജ്രാണി ച മഹാര്ഹാണി സസ്വജേ ച നരര്ഷഭഃ ।। ൭.൩൯.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവരവരുടെ യോഗ്യതയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് ഭൂഷണങ്ങളും വിലപിടിപ്പുള്ള രത്നങ്ങളും അവർക്കു നൽകി, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ അവരെ സ്നേഹത്തോടെ അണച്ചു.
തേ പിബന്തഃ സുഗന്ധീനി മധൂനി മധുപിങ്ഗലാഃ । മാംസാനി ച സുമൃഷ്ടാനി മൂലാനി ച ഫലാനി ച ।। ൭.൩൯.
ആ മഞ്ഞപ്പച്ച നിറമുള്ള വാനരന്മാർ സുഗന്ധമുള്ള തേനും, നന്നായി പാകം ചെയ്ത മാംസം, കിഴങ്ങുകൾ, പഴങ്ങൾ എന്നിവയും ആസ്വദിച്ചു.
ഏവം തേഷാം നിവസതാം മാസഃ സാഗ്രോ യയൌ തദാ । മുഹൂര്തമിവ തേ സര്വേ രാമഭക്ത്യാ ച മേനിരേ ।। ൭.൩൯.
അങ്ങനെ അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ ഒരു മാസം കൂടി കടന്നു പോയി; രാമനോടുള്ള ഭക്തിയാൽ അവർക്കെല്ലാവർക്കും ആ സമയം ഒരു നിമിഷംപോലെയായിരുന്നു.
രാമോ ഽപി രേമേ തൈഃ സാര്ധം വാനരൈഃ കാമരൂപിഭിഃ । രാക്ഷസൈശ്ച മഹാവീര്യൈര്ഋക്ഷൈശ്ചൈവ മഹാബലൈഃ ।। ൭.൩൯.
രാമനും ആ ഇഷ്ടംപോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്ന വാനരന്മാരുടെ കൂടെ, ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസന്മാരുടെയും കരടികളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സമയം കഴിച്ചു.
ഏവം തേഷാം യയൌ മാസോ ദ്വിതീയഃ ശിശിരഃ സുഖമ് । വാനരാണാം പ്രഹൃഷ്ടാനാം രാക്ഷസാനാം ച സര്വശഃ ।। ൭.൩൯.
അങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ വാനരന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും രണ്ടാമത്തെ ശിശിരകാല മാസവും സുഖത്തോടെ കടന്നു പോയി.