വീര സൌമ്യ പ്രബുധ്യസ്വ കൌസല്യാപ്രീതിവര്ധന । ജഗദ്ധി സര്വം സ്വപിതി ത്വയി സുപ്തേ നരാധിപ ।। ൭.൩൭.
വീരനേ, സൗമ്യനേ, ഉണരൂ! കൌസല്യയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ! രാജാവേ, നീ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ ഉറങ്ങുന്നു.
വിക്രമസ്തേ യഥാ വിഷ്ണോ രൂപം ചൈവാശ്വിനോരിവ । ബുദ്ധ്യാ ബൃഹസ്പതേസ്തുല്യഃ പ്രജാപതിസമോ ഹ്യസി ।। ൭.൩൭.
നിന്റെ വീര്യം വിഷ്ണുവിനുപോലെയും, രൂപം അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെയും, ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കു തുല്യനും, പ്രജാപതിയെപ്പോലെയും നീ ആണു.
ക്ഷമാ തേ പൃഥിവീതുല്യാ തേജസാ ഭാസ്കരോപമഃ । വേഗസ്തേ വായുനാ തുല്യോ ഗാമ്ഭീര്യമുദധേരിവ ।। ൭.൩൭.
നിന്റെ ക്ഷമ ഭൂമിയെപ്പോലെയും, തേജസ് സൂര്യനെപ്പോലെയും, വേഗം വായുവിനെപ്പോലെയും, ഗൗരവം സമുദ്രത്തെപ്പോലെയും ആണ്.
അപ്രകമ്പ്യോ യതാ സ്ഥാണുശ്ചന്ദ്രേ സൌമ്യത്വമീദൃശമ് । നേദൃശാഃ പാര്ഥിവാഃ പൂര്വം ഭവിതാരോ നരാധിപ ।। ൭.൩൭.
നീ അചഞ്ചലനായ ശിവനെപ്പോലെയും, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ സൗമ്യനുമാണ്; രാജാധിരാജാവേ, നിന്നുപോലെയുള്ളവരൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, വരികയും ഇല്ല.
യഥാ ത്വമതിദുര്ധര്ഷോ ധര്മനിത്യഃ പ്രജാഹിതഃ । ന ത്വാം ജഹാതി കീര്തിശ്ച ലക്ഷ്മീശ്ച പുരുഷര്ഷഭ ।। ൭.൩൭.
നീ അത്യന്തം ജയിക്കാനാകാത്തവനും, എപ്പോഴും ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനും, ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ആകയാൽ, കീർത്തിയും ഐശ്വര്യവും നിന്നെ ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല.
ശ്രീശ്ച ധര്മശ്ച കാകുത്സ്ഥ ത്വയി നിത്യം പ്രതിഷ്ഠിതൌ । ഏതാശ്ചാന്യാശ്ച മധുരാ വന്ദിഭിഃ പരികീര്തിതാഃ ।। ൭.൩൭.
കാകുത്സ്ഥകുലജനായവനേ, ഐശ്വര്യവും ധർമ്മവും എല്ലായ്പ്പോഴും നിനക്കുള്ളിലാണ്; ഇവയും മറ്റു മധുരമായ സ്തുതികളും വന്ദികൾ പാടുന്നു.
സൂതാശ്ച സംസ്തവൈര്ദിവ്യൈര്ബോധയന്തി സ്മ രാഘവമ് । സ്തുതിഭിഃ സ്തൂയമാനാഭിഃ പ്രത്യബുധ്യത രാഘവഃ ।। ൭.൩൭.
വന്ദികൾ ദിവ്യമായ സ്തുതികളാൽ രാഘവനെ ഉണർത്തി; ആ സ്തുതികൾ കേട്ട് രാഘവൻ ഉണർന്നു.
സ തദ്വിഹായ ശയനം പാണ്ഡരാച്ഛാദനാസ്തൃതമ് । ഉത്തസ്ഥൌ നാഗശയനാദ്ധരിര്നാരായണോ യഥാ ।। ൭.൩൭.
പൊടിഞ്ഞ വെള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ വിരിച്ചിരുന്ന ശയനം വിട്ട്, ഹരിനാരായണൻ പാമ്പിന്റെ പാളിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ അവൻ എഴുന്നേറ്റു.
തമുത്ഥിതം മഹാത്മാനം പ്രഹ്വാഃ പ്രാഞ്ജലയോ നരാഃ । സലിലം ഭാജനൈഃ ശുഭ്രൈരുപതസ്ഥുഃ സഹസ്രശഃ ।। ൭.൩൭.
അവൻ എഴുന്നേറ്റപ്പോൾ, വിനയത്തോടെ കയ്യുകൂപ്പി നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ ശുദ്ധജലപാത്രങ്ങളുമായി ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
കൃതോദകശുചിര്ഭൂത്വാ കാലേ ഹുതഹുതാശനഃ । ദേവാഗാരം ജഗാമാശു പുണ്യമിക്ഷ്വാകുസേവിതമ് ।। ൭.൩൭.
ജലകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, ശരീരം ശുദ്ധമാക്കി, സമയത്ത് അഗ്നിയിൽ ഹോമം കഴിച്ച്, ഇക്ഷ്വാകു വംശം ആരാധിച്ച ദേവാലയത്തിലേക്ക് അവൻ വേഗത്തിൽ പോയി.
തത്ര ദേവാന്പിതഽന്വിപ്രാനര്ചയിത്വാ യഥാവിധി । ബാഹ്യകക്ഷാന്തരം രാമോ നിര്ജഗാമ ജനൈര്വൃതഃ ।। ൭.൩൭.
അവിടെ ദേവന്മാരെയും പിതാക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വിധിപരമായി പൂജിച്ചു, രാമൻ ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പുറത്തെ മുറിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ഉപതസ്ഥുര്മഹാത്മാനോ മന്ത്രിണഃ സപുരോഹിതാഃ । വസിഷ്ഠപ്രമുഖാഃ സര്വേ ദീപ്യമാനാ ഇവാഗ്നയഃ ।। ൭.൩൭.
വസിഷ്ഠൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന മന്ത്രിമാർക്കും പുരോഹിതന്മാർക്കും മറ്റും, തീപോലെ പ്രകാശിച്ച്, ആ മഹാത്മാവിന്റെ അടുക്കൽ സേവനത്തിനായി എത്തിയിരുന്നു.
ക്ഷത്രിയാശ്ച മഹാത്മാനോ നാനാജനപദേശ്വരാഃ । രാമസ്യോപാവിശന്പാര്ശ്വേ ശക്രസ്യേവ യഥാ ഽമരാഃ ।। ൭.൩൭.
വിവിധ ദേശങ്ങളിലെ മഹാത്മാക്കളായ ക്ഷത്രിയ രാജാക്കന്മാർ രാമന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു, ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നതുപോലെ.
ഭരതോ ലക്ഷ്മണശ്ചാത്ര ശത്രുഘ്നശ്ച മഹായശാഃ । ഉപാസാഞ്ചക്രിരേ ഹൃഷ്ടാ വേദാസ്ത്രയ ഇവാധ്വരമ് ।। ൭.൩൭.
അവിടെ ഭരതനും ലക്ഷ്മണനും മഹാശ്രീയുള്ള ശത്രുഘ്നനും സന്തോഷത്തോടെ, യാഗത്തിൽ മൂന്ന് വേദങ്ങൾ ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, രാമനെ സേവിച്ചു.
യാതാഃ പ്രാഞ്ജലയോ ഭൂത്വാ കിങ്കരാ മുദിതാനനാഃ । മുദിതാ നാമ പാര്ശ്വസ്ഥാ ബഹവഃ സമുപാവിശന് ।। ൭.൩൭.
സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളോടെ കയ്യുകൂപ്പി നിന്ന സേവകർ, 'സന്തുഷ്ടർ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന പലരും, രാമന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു.
വാനരാശ്ച മഹാവീര്യാ വിംശതിഃ കാമരൂപിണഃ । സുഗ്രീവപ്രമുഖാ രാമമുപാസന്തേ മഹൌജസഃ ।। ൭.൩൭.
സുഗ്രീവൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഇരുപതു മഹാശക്തിയുള്ള വാനരന്മാർ, ഇഷ്ടരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്നവർ, രാമനെ സേവിച്ചു.
വിഭീഷണശ്ച രക്ഷോഭിശ്ചതുര്ഭിഃ പരിവാരിതഃ । ഉപാസതേ മഹാത്മാനം ധനേശമിവ ഗുഹ്യകാഃ ।। ൭.൩൭.
വിഭീഷണൻ നാലു രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ധനപതിയെ ഗുഹ്യകന്മാർ സേവിക്കുന്നതുപോലെ, ആ മഹാത്മാവിനെ സേവിച്ചു.
തഥാ നിഗമവൃദ്ധാശ്ച കുലീനാ യേ ച മാനവാഃ । ശിരസാ ഽ ഽവന്ദ്യ രാജാനമുപാസന്തേ വിചക്ഷണാഃ ।। ൭.൩൭.
അങ്ങനെ വേദജ്ഞരായ മൂപ്പന്മാരും, ഉന്നത വംശജന്മാരും, ബുദ്ധിമാന്മാരും തലകുനിഞ്ഞ് രാജാവിനെ സേവിച്ചു.
തഥാ പരിവൃതോ രാജാ ശ്രീമദ്ഭിര്ഋഷിഭിര്വൃതഃ । രാജഭിശ്ച മഹാവീര്യൈര്വാനരൈശ്ച സരാക്ഷസൈഃ ।। ൭.൩൭.
ഇങ്ങനെ മഹർഷിമാരാൽ, മഹാശക്തിയുള്ള രാജാക്കന്മാരാൽ, വാനരന്മാരാൽ, എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജാവ് പ്രകാശിച്ചു.
യഥാ ദേവേശ്വരോ നിത്യമൃഷിഭിഃ സമുപാസ്യതേ । അധികസ്തേന രൂപേണ സഹസ്രാക്ഷാദ്വിരോചതേ ।। ൭.൩൭.
ദേവേന്ദ്രൻ സദാ മഹർഷിമാരാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ആ രൂപത്തിൽ അവൻ ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രകാശിച്ചു.
തേഷാം സമുപവിഷ്ടാനാം താസ്താഃ സുമധുരാഃ കഥാഃ । കഥ്യന്തേ ധര്മസംയുക്താഃ പുരാണജ്ഞൈര്മഹാത്മഭിഃ ।। ൭.൩൭.
അവിടെ എല്ലാവരും കൂടിയിരുന്നപ്പോൾ, പുരാണജ്ഞന്മാരായ മഹാത്മാക്കൾ ധർമ്മം നിറഞ്ഞ അതിമധുരമായ കഥകൾ പറഞ്ഞു.
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ശ്രീമദുത്തരകാണ്ഡേ സപ്തത്രിംശഃ സര്ഗഃ
ഇങ്ങനെ വാൽമീകിമുനി രചിച്ച മഹത്തായ രാമായണത്തിലെ ഉത്തരകാണ്ഡയിലെ മുപ്പത്തേഴാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
ഏവമാസ്തേ മഹാബാഹുരഹന്യഹനി രാഘവഃ । പ്രശാസത്സര്വകാര്യാണി പൌരജാനപദേഷു ച ।। ൭.൩൮.
ഇങ്ങനെ മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ, ദിവസേന നഗരത്തിലും ദേശത്തുമുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഭരിച്ച് പാർത്തു.
തതഃ കതിപയാഹഃസു വൈദേഹം മിഥിലാധിപമ് । രാഘവഃ പ്രാഞ്ജലിര്ഭൂത്വാ വാക്യമേതദുവാച ഹ ।। ൭.൩൮.
അതിനുശേഷം കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം, രാഘവൻ കയ്യുകൂപ്പി മിഥിലയുടെ രാജാവായ വൈദേഹനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഭവാന്ഹി ഗതിരവ്യഗ്രാ ഭവതാ പാലിതാ വയമ് । ഭവതസ്തേജസോഗ്രേണ രാവണോ നിഹതോ മയാ ।। ൭.൩൮.
നിങ്ങളാണ് ഞങ്ങളുടെ അചഞ്ചലമായ ആശ്രയം; ഞങ്ങൾ നിങ്ങളാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നിങ്ങളുടെ ശക്തിയുടെ തീവ്രതകൊണ്ടാണ് ഞാൻ രാവണനെ സംഹരിച്ചത്.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ച സര്വേഷാം മൈഥിലാനാം ച സര്വശഃ । അതുലാഃ പ്രീതയോ രാജന്സമ്ബന്ധകപുരോഗമാഃ ।। ൭.൩൮.
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിലും മിഥിലയിലുമുള്ള എല്ലാവർക്കും, രാജാവേ, ബന്ധുത്വം മുഖ്യമായ അതുല്യമായ സ്നേഹബന്ധങ്ങളുണ്ട്.
തദ്ഭവാന്സ്വപുരം യാതു രത്നാന്യാദായ പാര്ഥിവ । ഭരതശ്ച സഹായാര്ഥം പൃഷ്ഠതസ്തേ ഽനുയാസ്യതി ।। ൭.൩൮.
അതിനാല്, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ രത്നങ്ങള് എടുത്ത് സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങൂ. ഭാരതന് നിങ്ങളെ അനുഗമിച്ച് കൂടെ പോകും.
സ തഥേതി നൃപഃ കൃത്വാ രാഘവം വാക്യമബ്രവീത് । പ്രീതോ ഽസ്മി ഭവതോ രാജന്ദര്ശനേന നയേന ച ।। ൭.൩൮.
അവന് അതിന് സമ്മതിച്ച് രാഘവനോടു പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിങ്ങളെ കാണാനും നിങ്ങളുടെ ഭരണവും കണ്ടുമുട്ടിയതില് എനിക്ക് വളരെ സന്തോഷം.'
യാന്യേതാനി തു രത്നാനി മദര്ഥം സഞ്ചിതാനി വൈ । ദുഹിത്രേ താനി വൈ രാജന്സര്വാണ്യേവ ദദാമി ച ।। ൭.൩൮.
എന്നാല്, രാജാവേ, എന്റെ വേണ്ടി ശേഖരിച്ച ഈ രത്നങ്ങള് എല്ലാം ഞാന് എന്റെ മകള്ക്ക് നല്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ തു കാകുത്സ്ഥം ജനകോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ । പ്രയയൌ മിഥിലാം ശ്രീമാംസ്തമനുജ്ഞായ രാഘവമ് ।। ൭.൩൮.
ഇങ്ങനെ കാകുത്സ്ഥനോടു പറഞ്ഞ് സന്തോഷഹൃദയനായ ജനകന് രാഘവന്റെ അനുമതി വാങ്ങി മഹിമയുള്ള മിഥിലയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.