തസ്മിന്നസ്തമിതേ ചാഥ മന്ത്രിഭിര്മന്ത്രകോവിദൈഃ । പിത്ര്യേ പദേ കൃതോ വാലീ സുഗ്രീവോ വാലിനഃ പദേ ।। ൭.൩൬.
അവരുടെ വിടവാങ്ങലിന് ശേഷം, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ മന്ത്രിമാർ വാലിയെ പിതാവിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇരുത്തി, സുഗ്രീവനെ വാലിയുടെ സ്ഥാനത്ത് നിയമിച്ചു.
സുഗ്രീവേണ സമം ത്വസ്യ അദ്വൈധം ഛിദ്രവര്ജിതമ് । ആബാല്യം സഖ്യമഭവദനിലസ്യാഗ്നിനാ യഥാ ।। ൭.൩൬.
സുഗ്രീവനും വാലിയും ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ, കാറ്റും അഗ്നിയും തമ്മിലുള്ളത് പോലെ, ഭേദമില്ലാത്ത, അഴുക്കില്ലാത്ത സൗഹൃദം പങ്കിട്ടിരുന്നു.
ഏഷ ശാപവശാദേവ ന വേദ ബലമാത്മനഃ । വാലിസുഗ്രീവയോര്വൈരം യദാ രാമ സമുത്ഥിതമ് ।। ൭.൩൬.
ശാപത്തിന്റെ ഫലമായി, വാലി-സുഗ്രീവന്മാർക്കിടയിൽ വൈരം ഉണർന്നപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ ശക്തി തന്നെ അറിയുന്നില്ല, രാമാ.
ന ഹ്യേഷ രാമ സുഗ്രീവോ ഭ്രാമ്യമാണോ ഽപി വാലിനാ ।। ൭.൩൬.
രാമാ, വാലി എത്രയൊക്കെ സുഗ്രീവനെ തല്ലിച്ചിരിപ്പിച്ചാലും, സുഗ്രീവനും തന്റെ ശക്തി അറിയുന്നില്ല.
ദേവ ജാനാതി ന ഹ്യേഷ ബലമാത്മനി മാരുതിഃ । ഋഷിശാപാഹൃതബലസ്തദൈഷ കപിസത്തമഃ ।। ൭.൩൬.
ദേവാ, ഈ വായുപുത്രൻ തന്റെ ശക്തി അറിയുന്നില്ല; മഹർഷിമാരുടെ ശാപം മൂലം ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടും, കുരങ്ങുകളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാണ് ഇദ്ദേഹം.
സിംഹഃ കുഞ്ജരരുദ്ധോ വാ ആസ്ഥിതഃ സഹിതോ രണേ ।। ൭.൩൬.
സിംഹം കയാനയാൽ തടയപ്പെട്ടാലും, യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയും സഹിക്കുകയും ചെയ്യും.
പരാക്രമോത്സാഹമതിപ്രതാപസൌശീല്യമാധുര്യനയാനയൈശ്ച । ഗാമ്ഭീര്യചാതുര്യസുവീര്യധൈര്യൈര്ഹനൂമതഃ കോ ഽഭ്യധികോ ഽസ്തി ലോകേ ।। ൭.൩൬.
പരാക്രമം, ഉത്സാഹം, അതിശയപ്രഭ, ഉത്തമസ്വഭാവം, മാധുര്യം, നല്ല പെരുമാറ്റം, ആഴം, ചതുരത്വം, വീര്യം, ധൈര്യം—ഇവയിൽ ഹനുമാനെക്കാൾ ലോകത്ത് ആരെങ്കിലും ഉണ്ട് എന്നോ?
അസൌ പുനര്വ്യാകരണം ഗ്രഹീഷ്യന്സൂര്യോന്മുഖഃ പ്രഷ്ടുമനാ കപീന്ദ്രഃ । ഉദ്യദ്ഗിരേരസ്തഗിരിം ജഗാമ ഗ്രന്ഥം മഹദ്ധാരയനപ്രമേയഃ ।। ൭.൩൬.
വ്യാകരണം പഠിക്കാനായി, സൂര്യനെ നോക്കി, കുരങ്ങുകളുടെ രാജാവ് വീണ്ടും ഉദയപർവതത്തിലേക്ക് വന്നു, അതിമഹത്തായ ഗ്രന്ഥം കൈവശം വച്ചുകൊണ്ട്.
സസൂത്രവൃത്ത്യര്ഥപദം മഹാര്ഥം സസങ്ഗ്രഹം സാദ്ധ്യതി വൈ കപീന്ദ്രഃ । നഹ്യസ്യ കശ്ചിത്സദൃശോ ഽസ്തി ശാസ്ത്രേ വൈശാരദേ ച്ഛന്ദഗതൌ തഥൈവ ।। ൭.൩൬.
സൂത്രവും വ്യാഖ്യാനവും അർത്ഥപദങ്ങളും സംഗ്രഹവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മഹത്തായ ഗ്രന്ഥം കുരങ്ങുരാജാവ് പൂർത്തിയാക്കി; ശാസ്ത്രജ്ഞതയിലും, ഛന്ദസ്സിലും, കവിതയിലും ഇത്രയും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ മറ്റൊരാളില്ല.
സര്വാസു വിദ്യാസു തപോവിധാനേ പ്രസ്പര്ധതേ ഽയോ ഹി ഗുരും സുരാണാമ് । സോ ഽയം നവവ്യാകരണാര്ഥവേത്താ ബ്രഹ്മാ ഭവിഷ്യത്യപി തേ പ്രസാദാത് ।। ൭.൩൬.
എല്ലാ വിദ്യകളിലും തപസ്സിലും ഈയാൾ ദേവഗുരുവിനോടു പോലും മത്സരിക്കുന്നു; പുതിയ വ്യാകരണത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്ന ഈയാൾ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ബ്രഹ്മാവായി മാറും.
പ്രവീവിവക്ഷോരിവ സാഗരസ്യ ലോകാന്ദിധക്ഷോരിവ പാവകസ്യ യുഗക്ഷയേ ഹ്യേവ യഥാന്തകസ്യ ഹനൂമതഃ സ്ഥാസ്യതി കഃ പുരസ്താത് ।। ൭.൩൬.
സമുദ്രം കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനും, ലോകങ്ങളെ കത്തിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അഗ്നിയും, യുഗാന്തത്തിൽ യമനും—ഇവരെപ്പോലെ, ഹനുമാന്റെ മുന്നിൽ ആരാണ് നിലകൊള്ളാൻ കഴിയുക?
ഏഷേവ ചാന്യേ ച മഹാകപീന്ദ്രാഃ സുഗ്രീവമൈന്ദദ്വിവിദാഃ സനീലാഃ । സതാരതാരേയനലാഃ സരമ്ഭാസ്ത്വത്കാരണാദ്രാമ സുരൈര്ഹി സൃഷ്ടാഃ ।। ൭.൩൬.
സുഗ്രീവൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, നീലൻ, സുശേനൻ, താര, നളൻ, രംഭൻ—ഇവരും മറ്റു മഹാകുരങ്ങന്മാരും—all നിന്റെ കാരണത്താൽ ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്, രാമാ.
തദേത്കഥിതം സര്വം യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി । ഹനൂമതോ ബാലഭാവേ കര്മൈതത്കഥിതം മയാ ।। ൭.൩൬.
നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു; ഹനുമാന്റെ ബാല്യകാലത്തിലെ പ്രവർത്തികളും ഞാൻ വിവരിച്ചു.
ശ്രുത്വാ ഽഗസ്ത്യസ്യ കഥിതം രാമഃ സൌമിത്രിരേവ ച । വിസ്മയം പരമം ജഗ്മുര്വാനരാ രാക്ഷസൈഃ സഹ ।। ൭.൩൬.
അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞ കഥകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാമനും ലക്ഷ്മണനും, വാനരരും രാക്ഷസന്മാരും വലിയ അത്ഭുതത്തിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
അഗസ്ത്യസ്ത്വബ്രവീദ്രാമം സര്വമേതഛ്രുതം ത്വയാ । ദൃഷ്ടഃ സമ്ഭാഷിതശ്ചാസി രാമ ഗച്ഛാമഹേ വയമ് ।। ൭.൩൬.
അഗസ്ത്യൻ രാമനോടു പറഞ്ഞു: നീ എല്ലാം കേട്ടു, എന്നെ കണ്ടു, സംസാരിച്ചു; ഇനി ഞങ്ങൾ പോകുന്നു, രാമാ.
ശ്രുത്വൈതദ്രാഘവോ വാക്യമഗസ്ത്യസ്യോഗ്രതേജസഃ । പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതശ്ചാപി മഹര്ഷിമിദമബ്രവീത് ।। ൭.൩൬.
പ്രഭയുള്ള അഗസ്ത്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാമൻ, കൈകൂപ്പി, തലവാങ്ങി, മഹർഷിയെ这样 പറഞ്ഞു.
അദ്യ മേ ദേവതാ ഹൃഷ്ടാഃ പിതരഃ പ്രപിതാമഹാഃ । യുഷ്മാകം ദര്ശനാദേവ നിത്യം തുഷ്ടാഃ സബാന്ധവാഃ ।। ൭.൩൬.
ഇന്ന് ദേവന്മാരും, പിതാക്കന്മാരും, പിതാമഹന്മാരും സന്തോഷത്തിലാണ്; നിങ്ങളെ കണ്ടതുകൊണ്ട്, അവരും അവരുടെ ബന്ധുക്കളും എപ്പോഴും തൃപ്തരാണ്.
വിജ്ഞാപ്യം തു മമൈതദ്ധി യദ്വദാമ്യാഗതസ്പൃഹഃ । തദ്ഭവദ്ഭിര്മമ കൃതേ കര്തവ്യമനുകമ്പയാ ।। ൭.൩൬.
എനിക്ക് ആഗ്രഹമുള്ള ഒരു അപേക്ഷ ഉണ്ട്; ദയവായി, കരുണയോടെ, അതു നിങ്ങൾ എന്റെ خاطر ചെയ്യണം.
പൌരജാനപദാന്സ്ഥാപ്യ സ്വകാര്യേഷ്വഹമാഗതഃ । ക്രതൂനേവ കരിഷ്യാമി പ്രഭാവാദ്ഭവതാം സതാമ് ।। ൭.൩൬.
നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അവരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ നന്നായി സ്ഥാപിച്ചിട്ടാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്. നിങ്ങളുടെ മഹത്ത്വം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ യാഗങ്ങൾ നടത്താൻ പോകുന്നത്.
സദസ്യാ മമ യജ്ഞേഷു ഭവന്തോ നിത്യമേവ തത് । ഭവിഷ്യഥ മഹാവീര്യാ മമാനുഗ്രഹകാങ്ക്ഷിണഃ ।। ൭.൩൬.
നിങ്ങൾ മഹാശക്തിമാന്മാരായോ, എപ്പോഴും എന്റെ യാഗങ്ങളിൽ സദസ്യരായി പങ്കെടുക്കണം; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാനാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.
അഹം യുഷ്മാന്സമാശ്രിത്യ തപോനിര്ധൂതകല്മഷാന് । അനുഗ്രഹീതഃ പിതൃഭിര്ഭവിഷ്യാമി സുനിര്വൃതഃ ।। ൭.൩൬.
നിങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചാൽ, തപസ്സിലൂടെ പാപങ്ങൾ അകറ്റിയവരായ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ട്, ഞാൻ പിതാക്കന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച് അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.
തദാഗന്തവ്യമനിശം ഭവദ്ഭിരിഹ സങ്ഗതൈഃ । അഗസ്ത്യാദ്യാസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ ഋഷയഃ സംശിതവ്രതാഃ ।। ൭.൩൬.
അതിനാൽ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇവിടെ വരിക. ഇതു കേട്ടപ്പോൾ അഗസ്ത്യനും മറ്റു വ്രതനിഷ്ഠരായ ഋഷിമാരും—
ഏവമസ്ത്വിതി തം ചോക്ത്വാ പ്രയാതുമുപചക്രമുഃ ।। ൭.൩൬.
അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞ്, അവർ യാത്രതിരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ഏവമുക്ത്വാ ഗതാഃ സര്വേ ഋഷയസ്തേ യഥാഗതമ് । രാഘവശ്ച തമേവാര്ഥം ചിന്തയാമാസ വിസ്മിതഃ ।। ൭.൩൬.
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ ഋഷിമാർ എല്ലാവരും വന്നപോലെ തന്നെ തിരിച്ചു പോയി. രാഘവനും അത്ഭുതത്തോടെ ആ കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.
തതോ ഽസ്തം ഭാസ്കരേ യാതേ വിസൃജ്യ നൃപവാനരാന് । സന്ധ്യാമുപാസ്യ വിധിവത്തദാ നരവരോത്തമഃ । പ്രവൃത്തായാം രജന്യാം തു സോ ഽന്തഃപുരചരോ ഽഭവത് ।। ൭.൩൬.
പിന്നീട് സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരെയും വാനരന്മാരെയും വിട്ടയച്ചു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ വിധിപ്രകാരം സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്തു; രാത്രി ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിലേക്ക് കടന്നു入り.
അഭിഷിക്തേ തു കാകുത്സ്ഥേ ധര്മേണ വിദിതാത്മനി । വ്യതീതാ യാ നിശാ പൂര്വാ പൌരാണാം ഹര്ഷവര്ധിനീ ।। ൭.൩൭.
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതും സ്വയം അറിയുന്നവനുമായ കാകുത്സ്ഥനെ അഭിഷേകം ചെയ്തശേഷം, അതിനുമുമ്പുള്ള രാത്രി നഗരവാസികളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് കടന്നു പോയി.
തസ്യാം രജന്യാം വ്യുഷ്ടായാം പ്രാതര്നൃപതിബോധകാഃ । വന്ദിനഃ സമുപാതിഷ്ഠന്സൌമ്യാ നൃപതിവേശ്മനി ।। ൭.൩൭.
ആ രാത്രി കഴിഞ്ഞ്, പുലർച്ചെ രാജാവിനെ ഉണർത്തുന്ന വന്ദികൾ സൗമ്യനായ രാജാവിന്റെ അരമനയിൽ എത്തി.
തേ രക്തകണ്ഠിനഃ സര്വേ കിന്നരാ ഇവ ശിക്ഷിതാഃ । തുഷ്ടുവുര്നപതിം വീരം യഥാവത് സമ്പ്രഹര്ഷിണഃ ।। ൭.൩൭.
അവരൊക്കെയും ചുവന്ന കണ്ഠമുള്ളവരായി, കിന്നരന്മാരെപ്പോലെ പരിശീലനം നേടിയവർ, സന്തോഷത്തോടെ യുക്തമായ വിധത്തിൽ വീരനായ രാജാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
വീര സൌമ്യ പ്രബുധ്യസ്വ കൌസല്യാപ്രീതിവര്ധന । ജഗദ്ധി സര്വം സ്വപിതി ത്വയി സുപ്തേ നരാധിപ ।। ൭.൩൭.
വീരനേ, സൗമ്യനേ, ഉണരൂ! കൌസല്യയുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനേ! രാജാവേ, നീ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ ഉറങ്ങുന്നു.
വിക്രമസ്തേ യഥാ വിഷ്ണോ രൂപം ചൈവാശ്വിനോരിവ । ബുദ്ധ്യാ ബൃഹസ്പതേസ്തുല്യഃ പ്രജാപതിസമോ ഹ്യസി ।। ൭.൩൭.
നിന്റെ വീര്യം വിഷ്ണുവിനുപോലെയും, രൂപം അശ്വിനീദേവന്മാരെപ്പോലെയും, ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കു തുല്യനും, പ്രജാപതിയെപ്പോലെയും നീ ആണു.