ഉത്ക്രാമന്തം ദരീവന്തം ഹിമവത്സന്നിഭം ഗിരിമ് । പശ്യമാനസ്തതോ വിന്ധ്യം രാവണോ നര്മദാം യയൌ ।। ൭.൩൧.
ഹിമവാനെപ്പോലെ ഉയരുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആ വിന്ധ്യപര്വ്വതം കണ്ട രാവണന് പിന്നീട് നർമദാ നദിയിലേക്കു പോയി.
ചലോപലജലാം പുണ്യാം പശ്ചിമോദധിഗാമിനീമ് ।। ൭.൩൧.
ചലിക്കുന്ന കല്ലുകളും വെള്ളവും ഉള്ള, പടിഞ്ഞാറോട്ട് സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ആ പുണ്യനദിയിലേക്കാണ് അവന് ചെന്നത്.
മഹിഷൈഃ സൃമരൈഃ സിംഹൈഃ ശാര്ദൂലര്ക്ഷഗജോത്തമൈഃ । ഉഷ്ണാഭിതപ്തൈസ്തൃഷിതൈഃ സങ്ക്ഷോഭിതജലാശയാമ് ।। ൭.൩൧.
കാള, മുതല, സിംഹം, കടുവ, കരടി, ആന എന്നിവ ചൂടിലും ദാഹത്തിലും കഷ്ടപ്പെട്ടു, അവയുടെ ചലനത്തിൽ നദിയുടെ വെള്ളം കലങ്ങിപ്പോയി.
ചക്രവാകൈഃ സകാരണ്ഡൈഃ സഹംസജലകുക്കുടൈഃ । സാരസൈശ്ച സദാ മത്തൈഃ സുകൂജദ്ഭിഃ സമാവൃതാമ് ।। ൭.൩൧.
ചക്രവാകം, കരണ്ടം, ഹംസം, ജലക്കോഴി, സാരസ് എന്നിവ എല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ, മദത്തിൽ, മധുരമായി പാടിക്കൊണ്ടു നിറഞ്ഞു നിന്നു.
ഫുല്ലദ്രുമകൃതോത്തംസാം ചക്രവാകയുഗസ്തനീമ് । വിസ്തീര്ണപുലിനശ്രോണീം ഹംസാവലിസുമേഖലാമ് ।। ൭.൩൧.
പൂത്തുനിൽക്കുന്ന മരങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, ചക്രവാകങ്ങൾ പോലെ ഇരട്ടയായി കാണുന്ന കവിളുകളും, വിശാലമായ മണൽത്തിട്ടകൾ അരക്കണ്ണി പോലെ, ഹംസകളുടെ നിരകൾ മനോഹരമായ അരമണിയെന്നപോലെ അവിടെ ദൃശ്യമായി.
പുഷ്പരേണ്വനുലിപ്താങ്ഗീം ജലഫേനാമലാംശുകാമ് । ജലാവഗാഹസംസ്പര്ശാം ഫുല്ലോത്പലശുഭേക്ഷണാമ് । പുഷ്പകാദവരുഹ്യാശു നര്മദാം സരിതാം വരാമ് ।। ൭.൩൧.
പൂവിന്റെ പൊടിയാൽ ശരീരം പൂശിയതും, വെള്ളപ്പൊന്നുപോലെയുള്ള വസ്ത്രവും, വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചുതഴുകിയതും, പുഷ്പിച്ച ഉത്പലപൂവുപോലുള്ള കണ്ണുകളും, തന്റെ ആകാശരഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദയിൽ അവൻ കയറി.
ഇഷ്ടാമിവ വരാം നാരീമവഗാഹ്യ ദശാനനഃ । സ തസ്യാഃ പുലിനേ രമ്യേ നാനാമുനിനിഷേവിതേ ।। ൭.൩൧.
പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീയെ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ, ദശാനനൻ ആ മനോഹരമായ തീരത്ത്, അനേകം മുനികൾ വസിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്, അവളിൽ മുഴുകി.
ഉപോപവിഷ്ടൈഃ സചിവൈഃ സാര്ധം രാക്ഷസപുങ്ഗവഃ । പ്രഖ്യായ നര്മദാം സോ ഽഥ ഗങ്ഗേയമിതി രാവണഃ ।। ൭.൩൧.
തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഇരുന്ന്, രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാവണൻ നർമദയെ മഹത്വപ്പെടുത്തി, പിന്നെ അവളെ 'ഗംഗയുടെ മകൾ' എന്നാണ് വിളിച്ചത്.
നര്മദാദര്ശജം ഹര്ഷമാപ്തവാന് രാക്ഷസാധിപഃ । ഉവാച സചിവാംസ്തത്ര സലീലം ശുകസാരണൌ ।। ൭.൩൧.
നർമദയെ കണ്ടതിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ രാക്ഷസാധിപൻ അവിടെ ശുകനും സാരണനും അടങ്ങിയ മന്ത്രിമാരോട് കളിയോടെ പറഞ്ഞു.
ഏഷ രശ്മിസഹസ്രേണ ജഗത്കൃത്വൈവ കാഞ്ചനമ് । തീക്ഷ്ണതാപകരഃ സൂര്യോ നഭസോ ഽര്ധം സമാശ്രിതഃ ।। ൭.൩൧.
ഇവിടെ ആയിരം കിരണങ്ങളോടെ ഈ സൂര്യൻ ലോകം പൊന്നുപോലെ ആക്കി, അതിന്റെ കഠിനമായ ചൂടോടെ ആകാശത്തിന്റെ പാതി ഭാഗം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മാമാസീനം വിദിത്വൈവ ചന്ദ്രായതി ദിവാകരഃ ।। ൭.൩൧.
ഞാൻ ഇവിടെ ഇരിക്കുകയാണെന്ന് അറിഞ്ഞതുകൊണ്ട് സൂര്യൻ ഇപ്പോൾ ചന്ദ്രനുപോലെ ശീതളനായി.
നര്മദാജലശീതശ്ച സുഗന്ധിഃ ശ്രമനാശനഃ । മദ്ഭയാദനിലോ ഽപ്യത്ര വാത്യേഷ സുസമാഹിതഃ ।। ൭.൩൧.
നർമദയുടെ തണുത്ത സുഗന്ധമുള്ള വെള്ളം ക്ഷീണം അകറ്റുന്നു; എനിക്കു ഭയന്ന് പോലും ഇവിടെ കാറ്റ് വളരെ മൃദുവായി വീശുന്നു.
ഇയം വാപി സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാ നര്മദാ നര്മവര്ധിനീ । നക്രമീനവിഹങ്ഗോര്മിഃ സഭയേവാങ്ഗനാ സ്ഥിതാ ।। ൭.൩൧.
നദികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദ, സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവളായി, മുതല, പക്ഷികൾ, തിരകൾ എന്നിവയോടെ, ഭയപ്പെട്ട സ്ത്രീപോലെ നില്ക്കുന്നു.
തദ്ഭവന്തഃ ക്ഷതാഃ ശസ്ത്രൈര്നൃപൈരിന്ദ്രസമൈര്യുധി । ചന്ദനസ്യ രസേനേവ രുധിരേണ സമുക്ഷിതാഃ ।। ൭.൩൧.
പിന്നീട് നിങ്ങൾ, യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യരായ രാജാക്കന്മാരാൽ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് പരുക്കേറ്റു, ചന്ദനത്തിന്റെ പാനം പോലെ രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടു.
തേ യൂയമവഗാഹധ്വം നര്മദാം ശര്മദാം ശുഭാമ് । മഹാപദ്മമുഖാ മത്താ ഗങ്ഗാമിവ ഗഹാഗജാഃ । അസ്യാം സ്നാത്വാ മഹാനദ്യാം പാപ്മാനം വിപ്രമോക്ഷ്യഥ ।। ൭.൩൧.
ഇപ്പോൾ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും, ഗംഗയിൽ വലിയ ആനകൾ കയറിയതുപോലെ, മഹാപദ്മം തുടങ്ങിയവയുള്ളതുപോലെ, സന്തോഷം നൽകുന്ന, ശുഭമായ നർമദയിൽ കയറി കുളിക്കൂ; ഈ മഹാനദിയിൽ കുളിച്ചാൽ പാപം അകറ്റാം.
അഹമപ്യദ്യ പുലിനേ ശരദിന്ദുസമപ്രഭേ । പുഷ്പോപഹാരം ശനകൈഃ കരിഷ്യാമി കപര്ദിനഃ ।। ൭.൩൧.
ഞാനും ഇന്ന് ഈ വെള്ളമേഘംപോലെ പ്രകാശമുള്ള മനോഹര തീരത്ത്, ശാന്തമായി കപർദ്ധിയുടെ മുന്നിൽ പുഷ്പങ്ങൾ അർപ്പിക്കും.
രാവണേനൈവമുക്താസ്തു പ്രഹസ്തശുകസാരണാഃ । സമഹോദരധൂമ്രാക്ഷാ നര്മദാം വിജഗാഹിരേ ।। ൭.൩൧.
രാവണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, പ്രഹസ്തൻ, ശുകൻ, സാരണൻ, മഹോദരൻ, ധൂമ്രാക്ഷൻ എന്നിവരും ചേർന്ന് നർമദയിൽ കയറി.
രാക്ഷസേന്ദ്രഗജൈസ്തൈസ്തു ക്ഷോഭിതാ നര്മദാ നദീ । വാമനാഞ്ജനപദ്മാദ്യൈര്ഗങ്ഗാ ഇവ മഹാഗജൈഃ ।। ൭.൩൧.
ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ ആനപോലെയുള്ള നേതാക്കളാൽ കലങ്ങിപ്പോയ നർമദാനദി, വാമനൻ, അഞ്ജനൻ, പത്മൻ തുടങ്ങിയ മഹാ ആനകൾ കൊണ്ട് കലങ്ങുന്ന ഗംഗയെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തതസ്തേ രാക്ഷസാഃ സ്നാത്വാ നര്മദായാം മഹാബലാഃ । ഉത്തീര്യ പുഷ്പാണ്യാജഹ്രുര്ബല്യര്ഥം രാവണസ്യ തു ।। ൭.൩൧.
പിന്നീട് ആ മഹാബലമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ നർമദയിൽ കുളിച്ച്, മറുകരയിൽ ചെന്നു രാവണന്റെ ബലാർപ്പണത്തിന് പുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
നര്മദാപുലിനേ ഹൃദ്യേ ശുഭ്രാഭ്രസദൃശപ്രഭേ । രാക്ഷസൈസ്തു മുഹൂര്തേന കൃതഃ പുഷ്പമയോ ഗിരിഃ ।। ൭.൩൧.
നർമദയുടെ മനോഹരമായ, വെള്ളമേഘംപോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള തീരത്ത്, രാക്ഷസന്മാർ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പുഷ്പങ്ങളാൽ ഒരു മല നിർമ്മിച്ചു.
പുഷ്പേഷൂപഹൃതേഷ്വേവം രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ । അവതീര്ണോ നദീം സ്നാതും ഗങ്ഗാമിവ മഹാഗജഃ ।। ൭.൩൧.
പൂക്കൾ കൊണ്ടുവന്ന ശേഷം, രാക്ഷസന്മാരുടെ രാജാവായ രാവണൻ, വലിയയാനയെന്നപോലെ, നദിയിലേക്ക് കുളിക്കാൻ ഇറങ്ങി.
തത്ര സ്നാത്വാ ച വിധിവജ്ജപ്ത്വാ ജപ്യമനുത്തമമ് । നര്മദാസലിലാത്തസ്മാദുത്തതാര സ രാവണഃ ।। ൭.൩൧.
അവിടെ, വിധിപ്രകാരം കുളിച്ച്, ഉത്തമമായ മന്ത്രം ജപിച്ച ശേഷം, രാവണൻ നർമദയുടെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു.
തതഃ ക്ലിന്നാമ്ബരം ത്യക്ത്വാ ശുക്ലവസ്ത്രസമാവൃതമ് । രാവണം പ്രാഞ്ജലിം യാന്തമന്വയുഃ സര്വരാക്ഷസാഃ ।। ൭.൩൧.
അതിനുശേഷം, തനിക്കുള്ള ഈർപ്പംകൂടിയ വസ്ത്രം മാറ്റി, വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, കയ്യുകൾ കൂട്ടി നടന്നു, രാവണനെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും പിന്തുടർന്നു.
തദ്ഗതീവശമാപന്നാ മൂര്തിമന്ത ഇവാചലാഃ । യത്ര യത്ര ച യാതി സ്മ രാവണോ രാക്ഷസേശ്വരഃ । ജാമ്ബൂനദമയം ലിങ്ഗം തത്ര തത്ര സ്മ നീയതേ ।। ൭.൩൧.
അവന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് കീഴിൽ, അചലങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ എവിടെയെങ്കിലും പോയാൽ, പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗവും അവിടേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
വാലുകാവേദിമധ്യേ തു തല്ലിങ്ഗം സ്ഥാപ്യ രാവണഃ । അര്ചയാമാസ ഗന്ധൈശ്ച പുഷ്പൈശ്ചാമൃതഗന്ധിഭിഃ ।। ൭.൩൧.
വാലുകാരാശിയിലുണ്ടാക്കിയ പീഠത്തിൽ ആ ലിംഗം വെച്ച്, രാവണൻ അമൃതസൗരഭമുള്ള പൂക്കളും സുഗന്ധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ പൂജിച്ചു.
തതഃ സതാമാര്തിഹരം പരം വരം വരപ്രദം ചന്ദ്രമയൂഖഭൂഷണമ് । സമര്ചയിത്വാ സ നിശാചരോ ജഗൌ പ്രസാര്യ ഹസ്താന്പ്രണനര്ത ചാഗ്രതഃ ।। ൭.൩൧.
ശുദ്ധമായ, ഉത്തമമായ, സത്പുരുഷന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾപോലുള്ള ഭഗവാനെ ആരാധിച്ച ശേഷം, ആ രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ ആയ രാവണൻ കൈകൾ നീട്ടി പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും ഭഗവാന്റെ മുന്നിൽ ഭക്തിപൂർവ്വം നിന്നു.
നര്മദാപുലിനേ യത്ര രാക്ഷസേന്ദ്രഃ സുദാരുണഃ । പുഷ്പോപഹാരം കുരുതേ തസ്മാദ്ദേശാദദൂരതഃ ।। ൭.൩൨.
നർമദയുടെ തീരത്ത്, ഭയങ്കരനായ രാക്ഷസാധിപൻ പൂക്കളർപ്പണം നടത്തുമ്പോൾ, അതിനടുത്ത് തന്നെ—
അര്ജുനോ ജയതാം ശ്രേഷ്ഠോ മാഹിഷ്മത്യാഃ പതിഃ പ്രഭുഃ । ക്രീഡതേ സഹ നാരീഭിര്നര്മദാതോയമാശ്രിതഃ ।। ൭.൩൨.
വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹിഷ്മതിയുടെ രാജാവും പ്രഭുവുമായ അർജുനൻ, സ്ത്രീകളോടൊപ്പം നർമദയുടെ വെള്ളത്തിൽ ആസ്വദിച്ച് കളിച്ചു.
താസാം മധ്യഗതോ രാജാ രരാജ ച തദാര്ജുനഃ । കരേണൂനാം സഹസ്രസ്യ മധ്യസ്ഥ ഇവ കുഞ്ജരഃ ।। ൭.൩൨.
ആ സ്ത്രീകളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ രാജാവായ അർജുനൻ, ആയിരം പെൺയാനകളുടെ ഇടയിൽ ഒരു ആനയെപ്പോലെ, പ്രകാശിച്ചു.
ജിജ്ഞാസുഃ സ തു ബാഹൂനാം സഹസ്രസ്യോത്തമം ബലമ് । രുരോധ നര്മദാവേഗം ബാഹുഭിര്ബഹുഭിര്വൃതഃ ।। ൭.൩൨.
തന്റെ ആയിരം കൈകളുടെ പരമശക്തി പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അർജുനൻ അനേകർകൂടെ ചേർന്ന്, കൈകളാൽ നർമദയുടെ ഒഴുക്ക് തടഞ്ഞു.