ആഗച്ഛ താത ഗച്ഛാമോ രണകര്മ നിവര്തതാമ് । ജിതം നോ വിദിതം തേ ഽസ്തു സ്വസ്ഥോ ഭവ ഗതജ്വരഃ ।। ൭.൨൯.
വരിക താതാ, നമുക്ക് പോകാം; യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാം. ജയമെന്നു നമുക്ക് ഉറപ്പാണ്. മനസ്സ് ശാന്തനാക്കി ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ.
അയം ഹി സുരസൈന്യസ്യ ത്രൈലോക്യസ്യ ച യഃ പ്രഭുഃ । സ ഗൃഹീതോ ദൈവബലാദ്ഭഗ്നദര്പാഃ സുരാഃ കൃതാഃ ।। ൭.൨൯.
ദേവസൈന്യത്തിന്റെയും മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും അധിപൻ ദൈവശക്തിയാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടു; ദേവന്മാർക്ക് അഭിമാനം തകർന്നു.
യഥേഷ്ടം ഭുങ്ക്ഷ്വ ലോകാംസ്ത്രീന്നിഗൃഹ്യാരാതിമോജസാ । വൃഥാ കിം തേ ശ്രമേണേഹ യുദ്ധമദ്യ തു നിഷ്ഫലമ് ।। ൭.൨൯.
നിന്റെ ശക്തിയാൽ ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കി, ഇഷ്ടം പോലെ മൂന്നു ലോകവും അനുഭവിക്കൂ. ഇവിടെ വെറുതെ കഷ്ടപ്പെടേണ്ടതില്ല; ഇന്നത്തെ യുദ്ധം ഫലപ്രദമല്ല.
തതസ്തേ ദൈവതഗണാ നിവൃത്താ രണകര്മണഃ । തച്ഛ്രുത്വാ രാവണേര്വാക്യം സ്വസ്ഥചേതാഃ ബഭൂവ ഹ ।। ൭.൨൯.
അതിനുശേഷം, ദേവതകൾ യുദ്ധം നിർത്തി രാവണിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മനസ്സു ശാന്തമായി.
അഥ സ രണവിഗതജ്വരഃ പ്രഭുര്വിജയമവാപ്യ നിശാചരാധിപഃ । സ്വഭവനമഭിതോ ജഗാമ ഹൃഷ്ടഃ സ്വസുതമവാപ്യ ച വാക്യമബ്രവീത് ।। ൭.൨൯.
അവൻ, യുദ്ധത്തിന്റെ ഉത്കണ്ഠ മാറി ജയത്തോടെ, സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ മകനെയും കൂടെക്കൊണ്ട് രാജധാനിയിലേക്ക് മടങ്ങി, അവനെ കാണുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അതിബലസദൃശൈഃ പരാക്രമൈസ്തൈര്മമ കുലമാനവിവര്ധനം കൃതമ് । യദയമതുല്യബലസ്ത്വയാദ്യ വൈ ത്രിദശപതിസ്ത്രിദശാശ്ച നിര്ജിതാഃ ।। ൭.൨൯.
അതിബലനോടു സമമായ വീര്യപ്രദർശനങ്ങൾകൊണ്ട് നീ നമ്മുടെ വംശത്തിന്റെ മഹത്വം വർദ്ധിപ്പിച്ചു; ഇന്നത്തെ നിന്റെ അപാരശക്തിയാൽ ദേവാധിപനെയും ദേവന്മാരെയും നീ ജയിച്ചു.
നയ രഥമധിരോപ്യ വാസവം നഗരമിതോ വ്രജ സേനയാ വൃതസ്ത്വമ് । അഹമപി തവ ഗച്ഛതോ ദ്രുതം സഹ സചിവൈരനുയാമി പൃഷ്ഠതഃ ।। ൭.൨൯.
നീ ഇന്ദ്രനെ രഥത്തിൽ കയറ്റി, സൈന്യത്തോടൊപ്പം അവന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോകൂ; ഞാൻ എന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ നിന്നെ പിന്തുടരാം.
അഥ സ ബലവൃതഃ സവാഹനസ്ത്രിദശപതിം പരിഗൃഹ്യ രാവണിഃ । സ്വഭവനമഭിഗമ്യ വീര്യവാന്കൃതസമരാന്വിസസര്ജ രാക്ഷസാന് ।। ൭.൨൯.
ശക്തിയോടെ സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും കൂടെവെച്ച്, രാവണിയുടെ മകൻ ദേവാധിപനെ പിടിച്ച് സ്വന്തം ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, യുദ്ധം പൂർത്തിയാക്കി രാക്ഷസരെ വിട്ടയച്ചു.
ജിതേ മഹേന്ദ്രേ ഽതിബലേ രാവണസ്യ സുതേന വൈ । പ്രജാപതിം പുരസ്കൃത്യ യയുര്ലങ്കാം സുരാസ്തദാ ।। ൭.൩൦.
അതിബലനായ രാവണിയുടെ മകൻ ഇന്ദ്രനെ ജയിച്ചപ്പോൾ, പ്രജാപതി മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ദേവതകൾ ലങ്കയിലേക്ക് പോയി.
തത്ര രാവണമാസാദ്യ പുത്രഭ്രാതൃഭിരാവൃതമ് । അബ്രവീദ്ഗഗനേ തിഷ്ഠന്സാമപൂര്വം പ്രജാപതിഃ ।। ൭.൩൦.
അവിടെ, മകന്മാരും സഹോദരന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ രാവണിയെ കണ്ടു, ആകാശത്ത് നിന്നു പ്രജാപതി സാന്ത്വനപൂർവം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വത്സ രാവണ തുഷ്ടോ ഽസ്മി പുത്രസ്യ തവ സംയുഗേ । അഹോ ഽസ്യ വിക്രമൌദാര്യം തവ തുല്യോ ഽധികോ ഽപി വാ ।। ൭.൩൦.
കുഞ്ഞേ രാവണ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ മകനോട് ഞാൻ അതീവ സന്തുഷ്ടനാണ്. അവന്റെ വീരതയും മനസ്സുതുറയും അതിശയകരമാണ്; നീയോ അതിനേക്കാൾ വലിയവനോ അവനിൽ കാണാം.
ജിതം ഹി ഭവതാ സര്വം ത്രൈലോക്യം സ്വേന തേജസാ । കൃതാ പ്രതിജ്ഞാ സഫലാ പ്രീതോ ഽസ്മി സ്വസുതേന വൈ ।। ൭.൩൦.
നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് നീ മൂന്നു ലോകവും ജയിച്ചു. നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ ഫലപ്രദമായി. നിന്റെ മകനെ കണ്ടു ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു.
അയം ച പുത്രോ ഽതിബലസ്തവ രാവണ വീര്യവാന് । ജഗതീന്ദ്രജിദിത്യേവ പരിഖ്യാതോ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൩൦.
രാവണ, നിന്റെ ഈ മകൻ അതിബലൻ വളരെ ശക്തനായവനാണ്. അവൻ ലോകത്തിൽ എല്ലാവരെയും ജയിച്ച ഇന്ദ്രനെന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാകും.
ബലവാന്ദുര്ജയശ്ചൈവ ഭവിഷ്യത്യേവ രാക്ഷസഃ । യം സമാശ്രിത്യ തേ രാജന്സ്ഥാപിതാസ്ത്രിദശാ വശേ ।। ൭.൩൦.
ഈ രാക്ഷസൻ ശക്തനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനുമാകും. രാജാവേ, അവനെ ആശ്രയിച്ചാണ് നീ ദേവന്മാരെ നിന്റെ വശത്താക്കിയത്.
തന്മുച്യതാം മഹാബാഹോ മഹേന്ദ്രഃ പാകശാസനഃ । കിഞ്ചാസ്യ മോക്ഷണാര്ഥായ പ്രയച്ഛന്തു ദിവൌകസഃ ।। ൭.൩൦.
അതിനാൽ, മഹാബാഹുവായവനേ, മഹേന്ദ്രനെയും വജ്രായുധധാരിയെയും വിട്ടയക്കുക. അവനെ മോചിപ്പിക്കാൻ ദേവന്മാർ എന്തെങ്കിലും സമ്മാനിക്കട്ടെ.
അഥാബ്രവീന്മഹാതേജാ ഇന്ദ്രജിത്സമിതിഞ്ജയഃ । അമരത്വമഹം ദേവ വൃണേ യദ്യേഷ മുച്യതേ ।। ൭.൩൦.
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള യുദ്ധവിജയിയായ ഇന്ദ്രജിത് പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, അവനെ വിട്ടയക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ അമരത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ചതുഷ്പദാം ഖേചരാണാമന്യേഷാം വാ മഹൌജസാമ് । വൃക്ഷഗുല്മക്ഷുപലതാതൃണോപലമഹീഭൃതാമ് ।। ൭.൩൦.
നാലുകാലികളിലോ, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവരിലോ, മറ്റു ശക്തിമാന്മാരിലോ, മരങ്ങൾ, കുരുമുള, വള്ളികൾ, പുല്ല്, കല്ല്, പർവ്വതങ്ങൾ എന്നിവയിലോ—
സര്വേ ഽപി ജന്തവോ ഽന്യോന്യം ഭേതവ്യേ സതി ബിഭ്യതി । അതോ ഽത്ര ലോകേ സര്വേഷാം സര്വസ്മാച്ച ഭവേദ്ഭയമ് ।। ൭.൩൦.
എല്ലാ ജീവികളും പരസ്പരം ഭയപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഭയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്ത് എല്ലാവർക്കും എല്ലാവരിൽ നിന്നും ഭയം ഉണ്ടാകും.
തതോ ഽബ്രവീന്മഹാതേജാ മേഘനാദം പ്രജാപതിഃ । നാസ്തി സര്വാമരത്വം ഹി കസ്യചിത്പ്രാണിനോ ഭുവി । ചതുഷ്പദഃ പക്ഷിണശ്ച ഭൂതാനാം വാ മഹൌജസാമ് ।। ൭.൩൦.
അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള സൃഷ്ടികർത്താവ് മേഘനാദനോട് പറഞ്ഞു: ഭൂമിയിൽ ആര്ക്കും പൂർണ്ണമായ അമരത്വം ഇല്ല—നാലുകാലികൾക്കും പക്ഷികൾക്കും മറ്റും.
ശ്രുത്വാ പിതാമഹേനോക്തമിന്ദ്രജിത്പ്രഭുണാവ്യയമ് ।। ൭.൩൦.
അക്ഷയനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഇന്ദ്രജിത്—
്വം ഹി കസ്യചിത്പ്രാണിനോ ഭുവി । അഥാബ്രവീത്സ തത്രസ്ഥം മേഘനാദോ മഹാബലഃ । ശ്രൂയതാം വാ ഭവേത്സിദ്ധിഃ ശതക്രതുവിമോക്ഷണേ ।। ൭.൩൦.
ഭൂമിയിൽ ആര്ക്കും (അമരത്വം) ഇല്ല—അപ്പോൾ അവിടെ നിന്നിരുന്ന മഹാബലനായ മേഘനാദ് പറഞ്ഞു: ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) മോചിതനാകുമ്പോൾ എനിക്ക് വിജയമുണ്ടാകാൻ ഏത് വരം വേണമെന്ന് കേൾക്കൂ.
മമേഷ്ടം നിത്യശോ ഹര്വ്യൈര്മന്ത്രൈഃ സമ്പൂജ്യ പാവകമ് । സങ്ഗ്രാമമവതര്ത്തും ച ശത്രുനിര്ജയകാങ്ക്ഷിണഃ ।। ൭.൩൦.
എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഹോമദ്രവ്യങ്ങളാൽ, മന്ത്രങ്ങളാൽ അഗ്നിയെ എപ്പോഴും പൂജിക്കാൻ കഴിയണം. ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ ഞാൻ യുദ്ധത്തിലിറങ്ങട്ടെ.
അശ്വയുക്തോ രഥോ മഹ്യമുത്തിഷ്ഠേത്തു വിഭാവസോഃ । തത്സ്ഥസ്യാമരതാ സ്യാന്മേ ഏഷ മേ നിശ്ചയോ വരഃ ।। ൭.൩൦.
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് കുതിരകളോടുകൂടിയ ഒരു രഥം എനിക്ക് ഉയർന്ന് വരണം. അതിൽ നിന്നു നിൽക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് അമരത്വം ലഭിക്കണം—ഇതാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം.
തസ്മിന്യദ്യസമാപ്തേ ച ജപ്യഹോമേ വിഭാവസൌ । യുധ്യേയം ദേവ സങ്ഗ്രാമേ തദാ മേ സ്യാദ്വിനാശനമ് ।। ൭.൩൦.
അഗ്നിയിൽ ജപവും ഹോമവും പൂർത്തിയാകാതെ ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അപ്പോൾ ദേവനേ, എനിക്ക് നാശം വരട്ടെ.
സര്വോ ഹി തപസാ ദേവ വൃണോത്യമരതാം പുമാന് । വിക്രമേണ മയാ ത്വേതദമരത്വം പ്രവര്തിതമ് ।। ൭.൩൦.
ദേവനേ, എല്ലാവരും തപസ്സുകൊണ്ട് അമരത്വം നേടാറുണ്ട്. പക്ഷേ, എന്റെ വീരത്വം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ അമരത്വം നേടുന്നത്.
ഏവമസ്ത്വിതി തം ചാഹ വാക്യം ദേവഃ പിതാമഹഃ । മുക്തശ്ചേന്ദ്രജിതാ ശക്രോ ഗതാശ്ച ത്രിദിവം സുരാഃ ।। ൭.൩൦.
അങ്ങനെ ആകട്ടെ എന്നു ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു. ഇന്ദ്രജിത് ഇന്ദ്രനെ വിട്ടയച്ചു. ദേവന്മാർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാമ ദീനോ ഭ്രഷ്ടാമ്ബരദ്യുതിഃ । ഇന്ദ്രശ്ചിന്താപരീതാത്മാ ധ്യാനതത്പരതാം ഗതഃ ।। ൭.൩൦.
അതിനിടയിൽ, രാമാ, ഇന്ദ്രൻ ദുഃഖിതനായി, വസ്ത്രവും തേജസ്സും നഷ്ടപ്പെട്ട്, മനസ്സിൽ വലിയ ചിന്തയോടെ, ധ്യാനത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
തം തു ദൃഷ്ട്വാ തഥാഭൂതം പ്രാഹ ദേവഃ പ്രജാപതിഃ । ശതക്രതോ കിമു പുരാ കരോതി സ്മ സുദുഷ്കൃതമ് ।। ൭.൩൦.
അവനെ അങ്ങനെ കണ്ട സൃഷ്ടികർത്താവ് ചോദിച്ചു: ശതക്രതു, നീ മുമ്പ് എന്ത് വലിയ പാപം ചെയ്തു?
അമരേന്ദ്ര മയാ ബഹ്വ്യഃ പ്രജാഃ സൃഷ്ടാസ്തഥാ പ്രഭോ । ഏകവര്ണാഃ സമാഭാഷാ ഏകരൂപാശ്ച സര്വശഃ ।। ൭.൩൦.
ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവേ, ഞാൻ അനേകം ജീവികൾ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരൊക്കെയും ഒരേ വർണ്ണവും, ഒരേ ഭാഷയും, എല്ലാറ്റിലും ഒരുപോലെയുമായിരുന്നു.
താസാം നാസ്തി വിശേഷോ ഹി ദര്ശനേ ലക്ഷണേ ഽപി വാ । തതോ ഽഹമേകാഗ്രമനാസ്താഃ പ്രജാഃ പരിചിന്തയമ് ।। ൭.൩൦.
അവരിൽ രൂപത്തിലും ലക്ഷണങ്ങളിലും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ആ ജീവികളെ കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു.