സോ ഽപി ത്വയാ ഹതസ്താത രിപുണാ ഭ്രാതൃഗൃധ്നുനാ । ത്വയാ ഽസ്മി നിഹതാ രാജന്സ്വയമേവ ഹി ബന്ധുനാ ।। ൭.൨൪.
അവനെയും നീ തന്നെയാണ് കൊല്ലിച്ചത്, അച്ഛാ, സഹോദരന്മാരെക്കുറിച്ചുള്ള അത്യാഗ്രഹം കൊണ്ടുള്ള എന്റെ ശത്രുവായ നീ. രാജാവേ, എന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുവായ നീ തന്നെയാണ് എന്നെ നശിപ്പിച്ചത്.
രാജന്വൈധവ്യശബ്ദം ച ഭോക്ഷ്യാമി ത്വത്കൃതേ ഹ്യഹമ് । നനു നാമ ത്വയാ രക്ഷ്യോ ജാമാതാ സമരേഷ്വപി । സ ത്വയാ നിഹതോ യുദ്ധേ സ്വയമേവ ന ലജ്ജസേ ।। ൭.൨൪.
രാജാവേ, നിന്റെ കാരണത്താലാണ് എനിക്ക് ഇനി വിധവയെന്ന പേര് വഹിക്കേണ്ടി വരുന്നത്. യുദ്ധത്തിലും മരുമകൻ നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിന് അർഹനല്ലേ? നീ തന്നെയാണ് അവനെ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലിയത്, അതിനും നീ ലജ്ജിക്കുന്നില്ല.
ഏവമുക്തോ ദശഗ്രീവോ ഭഗിന്യാ ക്രോശമാനയാ । അബ്രവീത്സാന്ത്വയിത്വാ താം സാമപൂര്വമിദം വചഃ ।। ൭.൨൪.
അങ്ങനെ സഹോദരി കരഞ്ഞ് പറഞ്ഞപ്പോൾ, പതിനൊന്നു തലകളുള്ളവൻ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സാന്ത്വനപൂർവ്വം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
അലം വത്സേ രുദിത്വാ തേ ന ഭേതവ്യം ച സര്വശഃ । ദാനമാനപ്രസാദൈസ്ത്വാം തോഷയിഷ്യാമി യത്നതഃ ।। ൭.൨൪.
മോളേ, ഇനി കരയേണ്ട, ഒന്നും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. ഞാൻ സമ്മാനങ്ങളും ആദരവും സ്നേഹവുംകൊണ്ട് നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കും.
യുദ്ധപ്രമത്തോ വ്യാക്ഷിപ്തോ ജയാകാങ്ക്ഷീ ക്ഷിപഞ്ഛരാന് । നാവഗച്ഛാമി യുദ്ധേഷു സ്വാന്പരാന്വാപ്യഹം ശുഭേ ।। ൭.൨൪.
യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞപ്പോൾ, എനിക്ക് സുഹൃത്തെയും ശത്രുവിനെയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, സുന്ദരിയേ.
ജാമാതരം ന ജാനേ സ്മ പ്രഹരന്യുദ്ധദുര്മദഃ । തേനാസൌ നിഹതഃ സങ്ഖ്യേ മയാ ഭര്താ തവ സ്വസഃ ।। ൭.൨൪.
യുദ്ധത്തിന്റെ ഉന്മാദത്തിൽ ഞാൻ അവൻ എന്റെ മരുമകനാണെന്ന് അറിയാതെ തന്നെ അടി കൊടുത്തു. അതുകൊണ്ടാണ്, സഹോദരിയേ, നിന്റെ ഭർത്താവ് എന്റെ കയ്യിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടത്.
അസ്മിന്കാലേ തു യത്പ്രാപ്തം തത്കരിഷ്യാമി തേ ഹിതമ് । ഭ്രാതുരൈശ്വര്യയുക്തസ്യ ഖരസ്യ വസ പാര്ശ്വതഃ ।। ൭.൨൪.
ഇപ്പോൾ നിന്നെ വേണ്ടി എനിക്ക് കഴിയുന്ന നല്ലത് ഞാൻ ചെയ്യും. നീ രാജസമ്പത്തുള്ള സഹോദരനായ ഖരന്റെ അടുത്ത് വസിക്കൂ.
ചതുര്ദശാനാം ഭ്രാതാ തേ സഹസ്രാണാം ഭവിഷ്യതി । പ്രഭുഃ പ്രയാണേ ദാനേ ച രാക്ഷസാനാം മഹാബലഃ ।। ൭.൨൪.
നിന്റെ സഹോദരൻ ഖരൻ പതിനാലായിരം ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസന്മാരുടെ നായകനാകും. യാത്രയിലും ദാനങ്ങളിലും അവൻ അവരെ നയിക്കും.
തത്ര മാതൃഷ്വസേയസ്തേ ഭ്രാതാ ഽയം വൈ ഖരഃ പ്രഭുഃ । ഭവിഷ്യതി തവാദേശം സദാ കുര്വന്നിശാചരഃ ।। ൭.൨൪.
അവിടെ നിന്റെ അമ്മാവന്റെ മകൻ ഖരൻ, ഈ രാക്ഷസനായ നായകൻ, എപ്പോഴും നിന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കും.
ശീഘ്രം ഗച്ഛത്വയം വീരോ ദണ്ഡകാന്പരിരക്ഷിതുമ് । ദൂഷണോ ഽസ്യ ബലാധ്യക്ഷോ ഭവിഷ്യതി മഹാബലഃ ।। ൭.൨൪.
ഈ വീരൻ ദണ്ടകാവനം സംരക്ഷിക്കാൻ ഉടൻ പോകട്ടെ. ദൂഷണൻ, മഹാബലശാലിയായവൻ, അവന്റെ സൈന്യത്തിന്റേതായ മേൽനോട്ടം വഹിക്കും.
തത്ര തേ വചനം ശൂരഃ കരിഷ്യതി സദാ ഖരഃ । രക്ഷസാം കാമരൂപാണാം പ്രഭുരേഷ ഭവിഷ്യതി ।। ൭.൨൪.
അവിടെ ധൈര്യശാലിയായ ഖരൻ എപ്പോഴും നിന്റെ ഇഷ്ടം പാലിക്കും. ഇച്ഛാനുസൃതം രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ അധിപൻ അവൻ ആയിരിക്കും.
ഏവമുക്ത്വാ ദശഗ്രീവഃ സൈന്യമസ്യാദിദേശ ഹ । ചതുര്ദശ സഹസ്രാണി രക്ഷസാം വീര്യശാലിനാമ് ।। ൭.൨൪.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പതിനൊന്നു തലകളുള്ളവൻ തന്റെ സൈന്യത്തോട് കല്പിച്ചു—പതിനാലായിരം വീര്യശാലിയായ രാക്ഷസന്മാർക്ക്.
സ തൈഃ പരിവൃതസ്സര്വൈ രാക്ഷസൈര്ഘോരദര്ശനൈഃ । ആഗച്ഛത ഖരഃ ശീഘ്രം ദണ്ഡകാനകുതോഭയഃ ।। ൭.൨൪.
ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള ആ രാക്ഷസന്മാരെ ഒറ്റയടിക്ക് കൂട്ടായി കൂട്ടിക്കൊണ്ട് ഖരൻ ദണ്ടകാവനത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗത്തേക്കും വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സ തത്ര കാരയാമാസ രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ് । സാ ച ശൂര്പണഖാ തത്ര ന്യവസദ്ദണ്ഡകാവനേ ।। ൭.൨൪.
അവിടെ ശത്രുക്കളില്ലാത്ത ഒരു രാജ്യം ഖരൻ സ്ഥാപിച്ചു. ശൂർപ്പണഖയും അവിടെ ദണ്ടകാവനത്തിൽ താമസിച്ചു.
സ തു ദത്ത്വാ ദശഗ്രീവോ വനം ഘോരം സ്വരസ്യ തത് । ഭഗിനീം ച സമാശ്വാസ്യ ഹൃഷ്ടഃ സ്വസ്ഥതരോ ഽഭവത് ।। ൭.൨൫.
അതിനുശേഷം പതിനൊന്നു തലകളുള്ളവൻ ആ ഭയാനകമായ വനഭാഗം സഹോദരിക്ക് നൽകി, അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സന്തോഷത്തോടെയും മനസ്സുതീർന്നും ഇരുന്നു.
തതോ നികുമ്ഭിലാ നാമ ലങ്കോപവനമുത്തമമ് । തദ്രാക്ഷസേന്ദ്രോ ബലവാന്പ്രവിവേശ സഹാനുഗഃ ।। ൭.൨൫.
അതിനുശേഷം ശക്തിയുള്ള രാക്ഷസാധിപൻ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ലങ്കയിലെ ഉത്തമമായ നികുംബില എന്ന തോട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
തതോ യൂപശതാകീര്ണം സൌമ്യചൈത്യോപശോഭിതമ് । ദദര്ശ വിഷ്ഠിതം യജ്ഞം ശ്രിയാ സമ്പ്രജ്വലന്നിവ ।। ൭.൨൫.
അവിടെ, നൂറുകണക്കിന് യാഗശിലകൾ കൊണ്ടും മനോഹരമായ ക്ഷേത്രങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, തേജസ്സോടെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഒരു യാഗം അവൻ കണ്ടു.
തതഃ കൃഷ്ണാജിനധരം കമണ്ഡലുശിഖാധ്വജമ് । ദദര്ശ സ്വസുതം തത്ര മേഘനാദം ഭയാവഹമ് ।। ൭.൨൫.
അവിടെ കറുത്ത മയില്പുറ്റി ധരിച്ച് കമണ്ഡലും ചൂണ്ടക്കൊലും കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്ന ഭയാനകസ്വഭാവമുള്ള തന്റെ മകൻ മേഘനാദനെ അവൻ കണ്ടു.
തം സമാസാദ്യ ലങ്കേശഃ പരിഷ്വജ്വാഥ ബാഹുഭിഃ । അബ്രവീത്കിമിദം വത്സ വര്തസേ ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ ।। ൭.൨൫.
അവനെ സമീപിച്ച ലങ്കാപതി തന്റെ കൈകളാൽ അവനെ അണച്ച്, 'എന്താണ് ഇതെല്ലാം, മകനേ? നീ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, സത്യമായി പറയു,' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഉശനാ ത്വബ്രവീത്തത്ര യജ്ഞസമ്പത്സമൃദ്ധയേ । രാവണം രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠോ മഹാതപാഃ ।। ൭.൨൫.
അപ്പോൾ മഹാനായ തപസ്സുകാരനും ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഉശനസ്, യജ്ഞം വിജയകരമാക്കാൻ രാക്ഷസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനോട് പറഞ്ഞു.
അഹമാഖ്യാമി തേ രാജഞ്ഛ്രൂയതാം സര്വമേവ തത് । യജ്ഞാസ്തേ സപ്ത പുത്രേണ പ്രാപ്താസ്സുബഹുവിസ്തരാഃ ।। ൭.൨൫.
'രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നോട് എല്ലാം വിശദമായി പറയും; നീ ശ്രദ്ധിക്കണം. നിന്റെ മകൻ ഏഴു വലിയ യജ്ഞങ്ങൾ വളരെ വിപുലമായി നടത്തി.'
അഗ്നിഷ്ടോമോ ഽശ്വമേധശ്ച യജ്ഞോ ബഹുസുവര്ണകഃ । രാജസൂയസ്തഥാ യജ്ഞോ ഗോമേധോ വൈഷ്ണവസ്തഥാ ।। ൭.൨൫.
'അഗ്നിഷ്ടോമം, അശ്വമേധം, ധാന്യവും പൊന്നും സമൃദ്ധമായ യജ്ഞം, രാജസൂയം, ഗോമേധം, വൈഷ്ണവയജ്ഞം ഇവയും.'
മാഹേശ്വരേ പ്രവൃത്തേ തു യജ്ഞേ പുമ്ഭിഃ സുദുര്ലഭേ । വരാംസ്തേ ലബ്ധവാന്പുത്രഃ സാക്ഷാത്പശുപതേരിഹ ।। ൭.൨൫.
'മഹേശ്വരനു വേണ്ടി നടന്ന, മനുഷ്യർക്ക് വളരെ അപൂർവമായ യജ്ഞത്തിൽ, നിന്റെ മകൻ നേരിട്ട് പശുപതിയാൽ അനുഗ്രഹങ്ങൾ നേടി.'
കാമഗം സ്യന്ദനം ദിവ്യമന്തരിക്ഷചരം ധ്രുവമ് । മായാം ച താമസീം നാമ യയാ സമ്പദ്യതേ തമഃ ।। ൭.൨൫.
'ഇഷ്ടംപോലെ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ദിവ്യരഥവും, അതിലൂടെ ഇരുണ്ടത്വം ഉണ്ടാക്കുന്ന താമസി എന്ന മായാശക്തിയും.'
ഏതയാ കില സങ്ഗ്രാമേ മായയാ രാക്ഷസേശ്വര । പ്രയുക്തയാ ഗതിഃ ശക്യാ നഹി ജ്ഞാതും സുരാസുരൈഃ ।। ൭.൨൫.
'രാക്ഷസാധിപനേ, ഈ മായാശക്തി യുദ്ധത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചാൽ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും അതിന്റെ ഗതിയെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.'
അക്ഷയാവിഷുധീ ബാണൈശ്ചാപം ചാപി സുദുര്ജയമ് । അസ്ത്രം ച ബലവദ്രാജഞ്ഛത്രുവിധ്വംസനം രണേ ।। ൭.൨൫.
'ക്ഷയിക്കാത്ത അമ്പു നിറഞ്ഞ ക്വിവറും, ജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ള വില്ലും, ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തമായ ആയുധവും.'
ഏതാന്സര്വാന്വരാംല്ലബ്ധ്വാ പുത്രസ്തേ ഽയം ദശാനന । അദ്യ യജ്ഞസമാപ്തൌ ച ത്വാം ദിദൃക്ഷുസ്സ്ഥിതോ ഹ്യഹമ് ।। ൭.൨൫.
'ഈ അനുഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം നേടി, ദശമുഖനേ, നിന്റെ മകൻ യജ്ഞം പൂർത്തിയായപ്പോൾ നിന്നെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു.'
തതോ ഽബ്രവീദൃശഗ്രീവോ ന ശോഭനമിദം കൃതമ് । പൂജിതാഃ ശത്രവോ യസ്മാദ്ദ്രവ്യൈരിന്ദ്രപുരോഗമാഃ ।। ൭.൨൫.
അതിനുശേഷം ദശമുഖൻ പറഞ്ഞു: 'ഇത് ശരിയായില്ല, കാരണം ഇന്ദ്രൻ മുകളിൽ നിന്നുള്ള ശത്രുക്കൾക്ക് സമൃദ്ധമായ വസ്തുക്കൾ നൽകി ആദരിച്ചു.'
ഏഹീദാനീം കൃതം വിദ്ധി സുകൃതം തന്ന സംശയഃ । ആഗച്ഛ സൌമ്യ ഗച്ഛാമഃ സ്വമേവ ഭവനം പ്രതി ।। ൭.൨൫.
'വാ, ഇപ്പോൾ നടന്നത് നല്ലതാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, സംശയമില്ല. വാ, പ്രിയനേ, നമുക്ക് നമ്മുടെ വീടിലേക്ക് പോകാം.'
തതോ ഗത്വാ ദശഗ്രീവഃ സപുത്രഃ സവിഭീഷണഃ । സ്ത്രിയോ ഽവതാരയാമാസ സര്വാസ്താ ബാഷ്പഗദ്ഗദാഃ ।। ൭.൨൫.
അതിനുശേഷം ദശമുഖൻ തന്റെ മകനോടും വിഭീഷണനോടും കൂടെ പോയി, എല്ലാ സ്ത്രീകളെയും കണ്ണീരോടെ വാക്ക് തളർന്ന് അവരെ താഴേ ഇറക്കിച്ചു.