സ ഗത്വാ നിലയം രാജാ ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ വിധാനതഃ। പ്രഭാതേ കാല്യമുത്ഥായ ചക്രേ ഗോദാനമുത്തമമ്
അവന് തന്റെ ഭവനത്തിലെത്തിയ ശേഷം, വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തി, രാവിലെ ഉണര്ന്ന ഉടനെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പശുദാനം നടത്തി.
ഗവാം ശതസഹസ്രം ച ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നരാധിപഃ। ഏകൈകശോ ദദൌ രാജാ പുത്രാനുദ്ദിശ്യ ധര്മതഃ
മനുഷ്യരുടെ രാജാവ്, തന്റെ മക്കളുടെ പേരില് ധര്മപ്രകാരം, ഓരോ ബ്രാഹ്മണനും ഓരോന്നായി ഒരു ലക്ഷം പശുക്കള് നല്കി.
സുവര്ണശൃങ്ഗ്യഃ സമ്പന്നാഃ സവത്സാഃ കാംസ്യദോഹനാഃ। ഗവാം ശതസഹസ്രാണി ചത്വാരി പുരുഷര്ഷഭഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൊമ്പുകളുള്ളതും, കിടാവുകളോടുകൂടിയതും, താമ്രപാത്രത്തില് പാല്കുടിക്കാവുന്നതുമായ നാലു ലക്ഷം പശുക്കള് ആ മഹാപുരുഷന് നല്കി.
വിത്തമന്യച്ച സുബഹു ദ്വിജേഭ്യോ രഘുനന്ദനഃ। ദദൌ ഗോദാനമുദ്ദിശ്യ പുത്രാണാം പുത്രവത്സലഃ
രഘുനന്ദനന് തന്റെ മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താല്, പശുദാനത്തിനൊപ്പം, വളരെ അധികം സമ്പത്തും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് നല്കി.
സ സുതൈഃ കൃതഗോദാനൈര്വൃതഃ സന്നൃപതിസ്തദാ। ലോകപാലൈരിവാഭാതി വൃതഃ സൌമ്യഃ പ്രജാപതിഃ
അപ്പോള് പശുദാനം നടത്തിയ മക്കളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, ലോകപാലന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട പ്രജാപതി പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
thumb|ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
മഹത്വമുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിമൂന്നാം സര്ഗം കേള്ക്കൂ.
യസ്മിംസ്തു ദിവസേ രാജാ ചക്രേ ഗോദാനമുത്തമമ്। തസ്മിംസ്തു ദിവസേ വീരോ യുധാജിത് സമുപേയിവാന്
രാജാവ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പശുദാനം നടത്തിയ ദിവസം തന്നെ, വീരനായ യുദ്ധാജിത് അവിടെ എത്തി.
പുത്രഃ കേകയരാജസ്യ സാക്ഷാദ്ഭരതമാതുലഃ। ദൃഷ്ട്വാ പൃഷ്ട്വാ ച കുശലം രാജാനമിദമബ്രവീത്
അവന് കേകയരാജാവിന്റെ മകനും, ഭരതന്റെ അമ്മാവനും ആയിരുന്നു. രാജാവിനെ കണ്ടു, അവന്റെ സുഖം അന്വേഷിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കേകയാധിപതീ രാജാ സ്നേഹാത് കുശലമബ്രവീത്। യേഷാം കുശലകാമോഽസി തേഷാം സമ്പ്രത്യനാമയമ്
കേക്കയരാജാവ് സ്നേഹത്തോടെ നന്മ അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് എല്ലാവര്ക്കും സുഖം തന്നെയെന്ന് അറിയിച്ചു.
സ്വസ്രീയം മമ രാജേന്ദ്ര ദ്രഷ്ടുകാമോ മഹീപതിഃ। തദര്ഥമുപയാതോഽഹമയോധ്യാം രഘുനന്ദന
രാജേന്ദ്രാ, എന്റെ അമ്മാവന് തന്റെ സഹോദരിയുടെ മകനെയാണു കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അതിനായി ഞാന് അയോധ്യയില് എത്തി, രഘുനന്ദനാ.
ശ്രുത്വാ ത്വഹമയോധ്യായാം വിവാഹാര്ഥം തവാത്മജാന്। മിഥിലാമുപയാതാംസ്തു ത്വയാ സഹ മഹീപതേ
നിന്റെ മക്കള് വിവാഹത്തിനായി മിഥിലയില് എത്തിയതായി ഞാന് കേട്ടു. അതിനാല് രാജാവേ, ഞാനും അയോധ്യയിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.
ത്വരയാഭ്യുപയാതോഽഹം ദ്രഷ്ടുകാമഃ സ്വസുഃ സുതമ്। അഥ രാജാ ദശരഥഃ പ്രിയാതിഥിമുപസ്ഥിതമ്
ഞാന് വേഗത്തില് വന്നത് എന്റെ സഹോദരിയുടെ മകനെയാണു കാണാന് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടാണ്. പിന്നെ രാജാവ് ദശരഥന് പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയെ ആദരിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ പരമസത്കാരൈഃ പൂജനാര്ഹമപൂജയത്। തതസ്താമുഷിതോ രാത്രിം സഹ പുത്രൈര്മഹാത്മഭിഃ
അവനെ കണ്ടു, ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ മഹാത്മാക്കളായ മക്കളോടൊപ്പം അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ചു.
പ്രഭാതേ പുനരുത്ഥായ കൃത്വാ കര്മാണി തത്ത്വവിത് । ഋഷീംസ്തദാ പുരസ്കൃത്യ യജ്ഞവാടമുപാഗമത്
രാവിലെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ്, കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു, ജ്ഞാനിയായ രാജാവ്, മുനിമാരെ മുന്നില് നിര്ത്തി യജ്ഞവാടിയിലേക്ക് പോയി.
യുക്തേ മുഹൂര്തേ വിജയേ സര്വാഭരണഭൂഷിതൈഃ। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാമഃ കൃതകൌതുകമംഗലഃ
വിജയമയമായ ശുഭമുഹൂര്ത്തത്തില്, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാമന് ഉത്സവവും മംഗളവും നടത്തി.
വസിഷ്ഠം പുരതഃ കൃത്വാ മഹര്ഷീനപരാനപി। വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനേത്യ വൈദേഹമിദമബ്രവീത്
വസിഷ്ഠനെ മുന്നില് നിര്ത്തി, മറ്റു മഹർഷിമാരോടൊപ്പം, ഭഗവാന് വസിഷ്ഠന് വൈദേഹരാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജാ ദശരഥോ രാജന് കൃതകൌതുകമംഗലൈഃ। പുത്രൈര്നരവരശ്രേഷ്ഠോ ദാതാരമഭികാങ്ക്ഷതേ
രാജാവായ ദശരഥന്, ഉത്സവവും മംഗളവും ചെയ്ത മക്കളോടൊപ്പം, മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായവന്, ദാനദാതാവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, രാജന്.
ദാതൃപ്രതിഗ്രഹീതൃഭ്യാം സര്വാര്ഥാഃ സമ്ഭവന്തി ഹി। സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ കൃത്വാ വൈവാഹ്യമുത്തമമ്
ദാനവും സ്വീകരിക്കലും കൊണ്ടാണ് എല്ലാം സാധ്യമായത്. നീ നിന്റെ കർത്തവ്യം അനുഷ്ഠിച്ച് ഈ ഉത്തമമായ വിവാഹം പൂർത്തിയാക്കുക.
ഇത്യുക്തഃ പരമോദാരോ വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ। പ്രത്യുവാച മഹാതേജാ വാക്യം പരമധര്മവിത്
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം ഉദാരനും പരമധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനും ആയവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
കഃ സ്ഥിതഃ പ്രതിഹാരോ മേ കസ്യാജ്ഞാം സമ്പ്രതീക്ഷതേ। സ്വഗൃഹേ കോ വിചാരോഽസ്തി യഥാ രാജ്യമിദം തവ
എന്റെ വാതിൽക്കൽ ആരാണ് കാവൽനിൽക്കുന്നവൻ? ആരുടെ അനുമതിയാണ് കാത്തിരിക്കുന്നത്? എന്റെ വീട്ടിൽ എന്തിനാണ് ആലോചന വേണ്ടത്? ഈ രാജ്യം നിന്റെതുപോലെയല്ലേ?
കൃതകൌതുകസര്വസ്വാ വേദിമൂലമുപാഗതാഃ। മമ കന്യാ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദീപ്താ ബഹ്നേരിവാര്ചിഷഃ
എല്ലാ ഉത്സവസജ്ജീകരണങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി എന്റെ മക്കൾ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിച്ച് വേദിക്കരികിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
സദ്യോഽഹം ത്വത്പ്രതീക്ഷോഽസ്മി വേദ്യാമസ്യാം പ്രതിഷ്ഠിതഃ। അവിഘ്നം ക്രിയതാം സര്വം കിമര്ഥം ഹി വിലമ്ബ്യതേ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ വേദിക്കരികിൽ നിന്നു നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു. എല്ലാം തടസ്സമില്ലാതെ നടക്കട്ടെ; എന്തിനാണ് വൈകുന്നത്?
തദ് വാക്യം ജനകേനോക്തം ശ്രുത്വാ ദശരഥസ്തദാ। പ്രവേശയാമാസ സുതാന് സര്വാനൃഷിഗണാനപി
ജനകൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശരഥൻ തന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ഋഷിഗണങ്ങളെയും അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
തതോ രാജാ വിദേഹാനാം വസിഷ്ഠമിദമബ്രവീത്। കാരയസ്വ ഋഷേ സര്വാമൃഷിഭിഃ സഹ ധാര്മിക
അതിനുശേഷം വിദ്യകളുടെ രാജാവായവൻ വസിഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മശീലനായ ഋഷേ, എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും മറ്റുള്ള ഋഷിമാരോടൊപ്പം നടത്തുക.'
രാമസ്യ ലോകരാമസ്യ ക്രിയാം വൈവാഹികീം പ്രഭോ। തഥേത്യുക്ത്വാ തു ജനകം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ
ലോകത്തിന് ആനന്ദം പകരുന്ന രാമന്റെ വിവാഹകർമ്മം നടത്തേണ്ടതാണു, മഹാരാജാവേ. അങ്ങനെ ജനകനെ വസിഷ്ഠൻ സമ്മതിച്ചു.
വിശ്വാമിത്രം പുരസ്കൃത്യ ശതാനന്ദം ച ധാര്മികമ്। പ്രപാമധ്യേ തു വിധിവദ് വേദിം കൃത്വാ മഹാതപാഃ
വിശ്വാമിത്രനും ധാർമ്മികനായ ശതാനന്ദനും മുൻപിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്, മഹാതപസ്വി ആ വേദി പണ്ടാലിന്റെ നടുവിൽ യഥാവിധി നിർമ്മിച്ചു.
അലംചകാര താം വേദിം ഗന്ധപുഷ്പൈഃ സമന്തതഃ। സുവര്ണപാലികാഭിശ്ച ചിത്രകുമ്ഭൈശ്ച സാങ്കുരൈഃ
അവൻ ആ വേദിയെ ചുറ്റും സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളാൽ, പൊൻപാത്രങ്ങളാൽ, ചിതറിച്ച കുമ്പങ്ങളാൽ, മുളകളോടുകൂടിയ പാത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചു.
അങ്കുരാഢ്യൈഃ ശരാവൈശ്ച ധൂപപാത്രൈഃ സധൂപകൈഃ। ശങ്ഖപാത്രൈഃ സ്രുവൈഃ സ്രഗ്ഭിഃ പാത്രൈരര്ഘ്യാദിപൂജിതൈഃ
മുളയുള്ള പാത്രങ്ങൾ, ധൂപപാത്രങ്ങൾ, ശംഖപാത്രങ്ങൾ, ഹോമഹസ്തങ്ങൾ, മാലകൾ, അർഘ്യാദി സമർപ്പണത്തിനുള്ള പാത്രങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അർപ്പണം നടത്തി.
ലാജപൂര്ണൈശ്ച പാത്രീഭിരക്ഷതൈരപി സംസ്കൃതൈഃ। ദര്ഭൈഃ സമൈഃ സമാസ്തീര്യ വിധിവന്മന്ത്രപൂര്വകമ്
ലാജം നിറച്ച പാത്രങ്ങളും അക്ഷതയും ഒരുക്കി, തുല്യമായ ദർഭകൾ വിരിച്ച്, യഥാവിധി മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് സജ്ജമാക്കി.
അഗ്നിമാധായ തം വേദ്യാം വിധിമന്ത്രപുരസ്കൃതമ്। ജുഹാവാഗ്നൌ മഹാതേജാ വസിഷ്ഠോ മുനിപുംഗവഃ
അവൻ ആ വേദിയിൽ അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച്, യഥാവിധി മന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്ത്, മഹാതേജസ്സുള്ള വസിഷ്ഠമുനി അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി.