യഥാ ദശരഥസ്യേയം തഥായോധ്യാ പുരീ മമ। പ്രഭുത്വേ നാസ്തി സംദേഹോ യഥാര്ഹം കര്തുമര്ഹഥ
ദശരഥനു എങ്ങനെയോ, അതുപോലെയാണ് ഈ നഗരം എനിക്ക്. അധികാരത്തിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല; നിങ്ങൾക്ക് എങ്ങനെ ഉചിതമോ അങ്ങനെ ചെയ്യൂ.
തഥാ ബ്രുവതി വൈദേഹേ ജനകേ രഘുനന്ദനഃ। രാജാ ദശരഥോ ഹൃഷ്ടഃ പ്രത്യുവാച മഹീപതിമ്
വിദേഹരാജാവ് ജനകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രഘുനന്ദനായ ദശരഥൻ സന്തോഷത്തോടെ ഭൂമിയുടെ അധിപനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു.
യുവാമസംഖ്യേയഗുണൌ ഭ്രാതരൌ മിഥിലേശ്വരൌ। ഋഷയോ രാജസങ്ഘാശ്ച ഭവദ്ഭ്യാമഭിപൂജിതാഃ
നിങ്ങൾ ഇരുവരും മിഥിലയുടെ രാജാക്കന്മാരും, അനേകം ഗുണങ്ങൾ ഉള്ള യുവാക്കളുമാണ്. മഹർഷിമാരെയും രാജസമൂഹങ്ങളെയും നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സ്വസ്തി പ്രാപ്നുഹി ഭദ്രം തേ ഗമിഷ്യാമഃ സ്വമാലയമ്। ശ്രാദ്ധകര്മാണി വിധിവദ്വിധാസ്യ ഇതി ചാബ്രവീത്
നിനക്ക് എല്ലാ ഭാദ്രതയും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കട്ടെ. ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, പിതൃകർമ്മങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിക്കും.
തമാപൃഷ്ട്വാ നരപതിം രാജാ ദശരഥസ്തദാ। മുനീന്ദ്രൌ തൌ പുരസ്കൃത്യ ജഗാമാശു മഹായശാഃ
അപ്പോള് മഹാരാജാവ് ദശരഥന് രാജാവിനോട് അനുമതി ചോദിച്ച്, ആ മഹാനായവന് ആ രണ്ടു മഹാമുനികളെ മുന്നില് നിര്ത്തി വേഗത്തില് പുറപ്പെട്ടു.
സ ഗത്വാ നിലയം രാജാ ശ്രാദ്ധം കൃത്വാ വിധാനതഃ। പ്രഭാതേ കാല്യമുത്ഥായ ചക്രേ ഗോദാനമുത്തമമ്
അവന് തന്റെ ഭവനത്തിലെത്തിയ ശേഷം, വിധിപ്രകാരം ശ്രാദ്ധം നടത്തി, രാവിലെ ഉണര്ന്ന ഉടനെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പശുദാനം നടത്തി.
ഗവാം ശതസഹസ്രം ച ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നരാധിപഃ। ഏകൈകശോ ദദൌ രാജാ പുത്രാനുദ്ദിശ്യ ധര്മതഃ
മനുഷ്യരുടെ രാജാവ്, തന്റെ മക്കളുടെ പേരില് ധര്മപ്രകാരം, ഓരോ ബ്രാഹ്മണനും ഓരോന്നായി ഒരു ലക്ഷം പശുക്കള് നല്കി.
സുവര്ണശൃങ്ഗ്യഃ സമ്പന്നാഃ സവത്സാഃ കാംസ്യദോഹനാഃ। ഗവാം ശതസഹസ്രാണി ചത്വാരി പുരുഷര്ഷഭഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൊമ്പുകളുള്ളതും, കിടാവുകളോടുകൂടിയതും, താമ്രപാത്രത്തില് പാല്കുടിക്കാവുന്നതുമായ നാലു ലക്ഷം പശുക്കള് ആ മഹാപുരുഷന് നല്കി.
വിത്തമന്യച്ച സുബഹു ദ്വിജേഭ്യോ രഘുനന്ദനഃ। ദദൌ ഗോദാനമുദ്ദിശ്യ പുത്രാണാം പുത്രവത്സലഃ
രഘുനന്ദനന് തന്റെ മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്താല്, പശുദാനത്തിനൊപ്പം, വളരെ അധികം സമ്പത്തും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്ക് നല്കി.
സ സുതൈഃ കൃതഗോദാനൈര്വൃതഃ സന്നൃപതിസ്തദാ। ലോകപാലൈരിവാഭാതി വൃതഃ സൌമ്യഃ പ്രജാപതിഃ
അപ്പോള് പശുദാനം നടത്തിയ മക്കളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട രാജാവ്, ലോകപാലന്മാരാല് ചുറ്റപ്പെട്ട പ്രജാപതി പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
thumb|ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ശ്രൂയതാമ്|center ശ്രീമദ്വാല്മീകിയരാമായണേ ബാലകാണ്ഡേ ത്രിസപ്തതിതമഃ സര്ഗഃ ॥൧-
മഹത്വമുള്ള വാല്മീകി രാമായണത്തിലെ ബാലകാണ്ഡത്തിലെ എഴുപത്തിമൂന്നാം സര്ഗം കേള്ക്കൂ.
യസ്മിംസ്തു ദിവസേ രാജാ ചക്രേ ഗോദാനമുത്തമമ്। തസ്മിംസ്തു ദിവസേ വീരോ യുധാജിത് സമുപേയിവാന്
രാജാവ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ പശുദാനം നടത്തിയ ദിവസം തന്നെ, വീരനായ യുദ്ധാജിത് അവിടെ എത്തി.
പുത്രഃ കേകയരാജസ്യ സാക്ഷാദ്ഭരതമാതുലഃ। ദൃഷ്ട്വാ പൃഷ്ട്വാ ച കുശലം രാജാനമിദമബ്രവീത്
അവന് കേകയരാജാവിന്റെ മകനും, ഭരതന്റെ അമ്മാവനും ആയിരുന്നു. രാജാവിനെ കണ്ടു, അവന്റെ സുഖം അന്വേഷിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കേകയാധിപതീ രാജാ സ്നേഹാത് കുശലമബ്രവീത്। യേഷാം കുശലകാമോഽസി തേഷാം സമ്പ്രത്യനാമയമ്
കേക്കയരാജാവ് സ്നേഹത്തോടെ നന്മ അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്ക് എല്ലാവര്ക്കും സുഖം തന്നെയെന്ന് അറിയിച്ചു.
സ്വസ്രീയം മമ രാജേന്ദ്ര ദ്രഷ്ടുകാമോ മഹീപതിഃ। തദര്ഥമുപയാതോഽഹമയോധ്യാം രഘുനന്ദന
രാജേന്ദ്രാ, എന്റെ അമ്മാവന് തന്റെ സഹോദരിയുടെ മകനെയാണു കാണാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അതിനായി ഞാന് അയോധ്യയില് എത്തി, രഘുനന്ദനാ.
ശ്രുത്വാ ത്വഹമയോധ്യായാം വിവാഹാര്ഥം തവാത്മജാന്। മിഥിലാമുപയാതാംസ്തു ത്വയാ സഹ മഹീപതേ
നിന്റെ മക്കള് വിവാഹത്തിനായി മിഥിലയില് എത്തിയതായി ഞാന് കേട്ടു. അതിനാല് രാജാവേ, ഞാനും അയോധ്യയിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.
ത്വരയാഭ്യുപയാതോഽഹം ദ്രഷ്ടുകാമഃ സ്വസുഃ സുതമ്। അഥ രാജാ ദശരഥഃ പ്രിയാതിഥിമുപസ്ഥിതമ്
ഞാന് വേഗത്തില് വന്നത് എന്റെ സഹോദരിയുടെ മകനെയാണു കാണാന് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടാണ്. പിന്നെ രാജാവ് ദശരഥന് പ്രിയപ്പെട്ട അതിഥിയെ ആദരിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ പരമസത്കാരൈഃ പൂജനാര്ഹമപൂജയത്। തതസ്താമുഷിതോ രാത്രിം സഹ പുത്രൈര്മഹാത്മഭിഃ
അവനെ കണ്ടു, ഏറ്റവും വലിയ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ മഹാത്മാക്കളായ മക്കളോടൊപ്പം അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ചു.
പ്രഭാതേ പുനരുത്ഥായ കൃത്വാ കര്മാണി തത്ത്വവിത് । ഋഷീംസ്തദാ പുരസ്കൃത്യ യജ്ഞവാടമുപാഗമത്
രാവിലെ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ്, കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു, ജ്ഞാനിയായ രാജാവ്, മുനിമാരെ മുന്നില് നിര്ത്തി യജ്ഞവാടിയിലേക്ക് പോയി.
യുക്തേ മുഹൂര്തേ വിജയേ സര്വാഭരണഭൂഷിതൈഃ। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാമഃ കൃതകൌതുകമംഗലഃ
വിജയമയമായ ശുഭമുഹൂര്ത്തത്തില്, എല്ലാ ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം രാമന് ഉത്സവവും മംഗളവും നടത്തി.
വസിഷ്ഠം പുരതഃ കൃത്വാ മഹര്ഷീനപരാനപി। വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനേത്യ വൈദേഹമിദമബ്രവീത്
വസിഷ്ഠനെ മുന്നില് നിര്ത്തി, മറ്റു മഹർഷിമാരോടൊപ്പം, ഭഗവാന് വസിഷ്ഠന് വൈദേഹരാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജാ ദശരഥോ രാജന് കൃതകൌതുകമംഗലൈഃ। പുത്രൈര്നരവരശ്രേഷ്ഠോ ദാതാരമഭികാങ്ക്ഷതേ
രാജാവായ ദശരഥന്, ഉത്സവവും മംഗളവും ചെയ്ത മക്കളോടൊപ്പം, മനുഷ്യരില് ശ്രേഷ്ഠനായവന്, ദാനദാതാവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, രാജന്.
ദാതൃപ്രതിഗ്രഹീതൃഭ്യാം സര്വാര്ഥാഃ സമ്ഭവന്തി ഹി। സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ കൃത്വാ വൈവാഹ്യമുത്തമമ്
ദാനവും സ്വീകരിക്കലും കൊണ്ടാണ് എല്ലാം സാധ്യമായത്. നീ നിന്റെ കർത്തവ്യം അനുഷ്ഠിച്ച് ഈ ഉത്തമമായ വിവാഹം പൂർത്തിയാക്കുക.
ഇത്യുക്തഃ പരമോദാരോ വസിഷ്ഠേന മഹാത്മനാ। പ്രത്യുവാച മഹാതേജാ വാക്യം പരമധര്മവിത്
ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത്യന്തം ഉദാരനും പരമധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനും ആയവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
കഃ സ്ഥിതഃ പ്രതിഹാരോ മേ കസ്യാജ്ഞാം സമ്പ്രതീക്ഷതേ। സ്വഗൃഹേ കോ വിചാരോഽസ്തി യഥാ രാജ്യമിദം തവ
എന്റെ വാതിൽക്കൽ ആരാണ് കാവൽനിൽക്കുന്നവൻ? ആരുടെ അനുമതിയാണ് കാത്തിരിക്കുന്നത്? എന്റെ വീട്ടിൽ എന്തിനാണ് ആലോചന വേണ്ടത്? ഈ രാജ്യം നിന്റെതുപോലെയല്ലേ?
കൃതകൌതുകസര്വസ്വാ വേദിമൂലമുപാഗതാഃ। മമ കന്യാ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദീപ്താ ബഹ്നേരിവാര്ചിഷഃ
എല്ലാ ഉത്സവസജ്ജീകരണങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കി എന്റെ മക്കൾ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അഗ്നിയുടെ ജ്വാലപോലെ പ്രകാശിച്ച് വേദിക്കരികിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
സദ്യോഽഹം ത്വത്പ്രതീക്ഷോഽസ്മി വേദ്യാമസ്യാം പ്രതിഷ്ഠിതഃ। അവിഘ്നം ക്രിയതാം സര്വം കിമര്ഥം ഹി വിലമ്ബ്യതേ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഈ വേദിക്കരികിൽ നിന്നു നിന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു. എല്ലാം തടസ്സമില്ലാതെ നടക്കട്ടെ; എന്തിനാണ് വൈകുന്നത്?
തദ് വാക്യം ജനകേനോക്തം ശ്രുത്വാ ദശരഥസ്തദാ। പ്രവേശയാമാസ സുതാന് സര്വാനൃഷിഗണാനപി
ജനകൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ദശരഥൻ തന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ഋഷിഗണങ്ങളെയും അകത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.
തതോ രാജാ വിദേഹാനാം വസിഷ്ഠമിദമബ്രവീത്। കാരയസ്വ ഋഷേ സര്വാമൃഷിഭിഃ സഹ ധാര്മിക
അതിനുശേഷം വിദ്യകളുടെ രാജാവായവൻ വസിഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മശീലനായ ഋഷേ, എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും മറ്റുള്ള ഋഷിമാരോടൊപ്പം നടത്തുക.'
രാമസ്യ ലോകരാമസ്യ ക്രിയാം വൈവാഹികീം പ്രഭോ। തഥേത്യുക്ത്വാ തു ജനകം വസിഷ്ഠോ ഭഗവാനൃഷിഃ
ലോകത്തിന് ആനന്ദം പകരുന്ന രാമന്റെ വിവാഹകർമ്മം നടത്തേണ്ടതാണു, മഹാരാജാവേ. അങ്ങനെ ജനകനെ വസിഷ്ഠൻ സമ്മതിച്ചു.